Hamas Gazako ospitaleetan: Israelgo armadako komandante bat tiro egiteko arauez

Komandantea

Filmeko elkarrizketa batean, Gazako gerra jorratzen da, iparraldetik hegoalderaino. Roi Daninok, Ariel Averbuchek eta Hagay Gutmanek modu independentean egin zuten filma. Hizlaria Israelgo Defentsa Indarretako (IDF) komandante bat da. Haren izena ez da jakinarazten; betetzen duen kargua, bai. Ospitaleen eta beste instalazio sentikor batzuen inguruan bere indarrek tiro egiteko zer arau bete behar zituzten azaltzen du, baita barruan zer aurkitu zuten ere. Orri honek haren kontakizuna legeekin eta dokumentuekin alderatzen du.

Tiro egiteko arauak

Haren esanetan, zibilak pilatzen diren eremuetan tiro egitea mugatuta dago. Eskolak, haur-eskolak, meskitak eta klinikak instalazio sentikor gisa markatuta zeuden armadaren sistemetan, eta haien inguruan 200 eta 300 metro arteko segurtasun-erradioak ezartzen ziren. Erradio horren barruan tiro egitea ez zegoen unitate txiki baten esku. Eskaerek aginte-katean gora egiten zuten: brigada, dibisioa, Aginte Nagusia eta, batzuetan, Estatu Nagusiko burua. Eta batzuetan, dioenez, baimena iristen zenerako helburua lekuz aldatua zen. Pentsa ezazue: indarra erabiltzeko arauak hain ziren zorrotzak, non helburuari alde egiten uzten baitzioten.

Ez da jardunbide berria. Gazan aurretik egindako operazioari buruzko 2009ko uztaileko txostenean, Israelgo Gobernuak idatzi zuen operazio-planek eta indarra erabiltzeko arauek arreta-neurri bereziak hartzea agintzen zutela Nazio Batuen eta Gurutze Gorriaren instalazioen, ospitaleen, gune erlijiosoen eta hezkuntza-erakundeen inguruan —Gazako Zerrendako ia 1,900 instalazio sentikor—, eta IDFk planifikazioan instalazio horiek mapetan jasotzeko arreta jartzen zuela.

Halaber, dio Hamaseko terroristak zibilen artean ibiltzen zirela, batzuetan armak agerian zituztela eta beste batzuetan ez. Uneko mehatxutzat jotzen zituztenean edo mugimendua argi eta garbi militarra zenean egiten zieten eraso.

Legeak zer dioen

Ospitaleak ez dira ondasun zibil arruntak. Genevako Laugarren Hitzarmenaren 19. artikuluak dio ospitale zibilen babesa «ez dela etengo, beren eginkizun humanitarioetatik kanpo etsaiari kalte egiten dioten ekintzak egiteko erabiltzen ez badira behintzat», eta babes hori eten ahal izateko aldez aurretik behar bezalako ohartarazpena egin behar dela, hala dagokionean zentzuzko epe bat zehaztuta, eta ohartarazpen horri jaramonik egin gabe geratu behar duela. Israelgo 2009ko lege-dokumentu berak I. Protokolo Gehigarriaren 12(4) artikulua aipatzen du: osasun-unitateak ez dira erabili behar «helburu militarrak erasoetatik babesteko asmoz». American Jewish Committee erakundeak eskema bera azaldu du gerra honetarako: babes berezia benetakoa da, eta galdu egiten da osasun-instalazio bat, bere eginkizun humanitarioetatik kanpo, etsaiari kalte egiten dioten ekintzetarako erabiltzen denean.

Legeak bi aldeei ezartzen dizkie mugak. Debekatzen du martxan dagoen ospitale bat helburu arrunt gisa hartzea. Era berean, debekatzen du barruan aginte-gelak, armak eta terroristak jartzea, eta gero eraikina ezin dela ukitu aldarrikatzea. Beraz, bi horietatik zein egin zuen Hamasek? Israelgo eraso bakoitzak ohartarazpenaren, bereizketaren eta proportzionaltasunaren baldintzak bete ote zituen beste galdera bat da, eta kasu bakoitzeko gertakarien arabera erantzun behar zaio.

Barruan zegoena

Eginkizun humanitarioa zuten eraikinetan indarrek zer aurkitu zuten galdetuta, komandanteak dio berak miatutako eraikinetan armak zeudela edo erabilera militarraren aztarnak ageri zirela. Shifa ospitalea aipatzen du: kuartel nagusi bat, armak, plangintza-gelak. Halaber, eraikin horietan fusilak, RPGak, morteroak, lehergaiak eta tuneletarako sarbide-putzuak zeudela azaltzen du.

Ez da iturri bakarra. Langileek eta pazienteek Rantisi ospitalea utzi ondoren, IDFk jakinarazi zuen sotoan aginte- eta kontrol-zentro gisa erabiltzen zen bunker bat zegoela, atentatu suizidetarako txalekoz, eskuko granadaz, AK-47 eraso-fusilez, lehergailuz, RPGz eta beste armaz beteta, baita bertan bahituak atxiki zituztelako frogak ere. Al-Shifan, IDFk esan zuen erresonantzia magnetikoaren eraikinean operazioetarako aginte-zentro bat, armak eta baliabide teknologikoak aurkitu zituztela. Geroago, jakinarazi zuen ospitale-multzoaren azpian tunel baterako sarbide-putzu bat zegoela, eta eremuan armaz betetako ibilgailu bat. Ido teniente koronelak, erreserbako 551 paraxutisten batailoiko komandanteak, esan zuen Hamaseko batailoi handi batetik geratzen ziren terroristak Beit Hanoungo Indonesiar Ospitalean ezkutatzen zirela eta handik tiro egiten zutela.

Washingtonek bere inteligentzia-informazioarekin baieztatu zuen. 2023ko azaroaren 14an, John Kirby AEBetako Segurtasun Nazionaleko Kontseiluko bozeramaileak esan zuen: «Baiezta dezaket badugula informazioa Hamasek eta Palestinako Jihad Islamikoak Gazako Zerrendako zenbait ospitale, Al-Shifa barne, eta haien azpiko tunelak erabili dituztela beren operazio militarrak ezkutatzeko eta laguntzeko, baita bahituak atxikitzeko ere». Gehitu zuen «Al-Shifatik aginte- eta kontrolgune bat» erabiltzen zutela, bertan armak gorde zituztela eta ondorio hori «hainbat inteligentzia-metodoren bidez —gure metodo propioen bidez—» atera zutela, ez Israelgo agentzien informaziotik. Bi egun geroago, Joe Biden presidenteak esan zuen: «Gauza bat frogatuta dago: Hamasek baditu kuartel nagusia, armak eta material militarra ospitale honen azpian, eta —susmoa dut— beste batzuen azpian ere bai».

Aurkikuntzen hedadura eta kalifikazio juridikoa eztabaidagai dira. Hedabideek eta laguntza-erakundeek osasun-sistema hondoratuta dagoela azaldu dute, eta zalantzan jarri dute erabilera militarra ospitale-multzo bakoitzean noraino hedatzen zen. Horrek ez du esan nahi epaile batek ebatzi duenik kaltetutako klinika baten aurkako erasoa legez kanpokoa izan zela, ospitaleak oraindik babesa zuelako. Benetako eztabaida gertakariei buruzkoa da: erabilera militarrak —Washingtonek Al-Shifan baieztatu zuela esan zuenak— kasu zehatzetan babesa noraino kentzen zuen, eta ondoren Israelgo erasoek indarrean jarraitzen zuten arauak betetzen zituzten ala ez. Bete ez zirela dioenak kasuz kasu erakutsi behar du.

Laguntza, joan-etorriak eta eskolak

Laguntza-ibilgailuei buruz galdetuta, komandanteak dio laguntza humanitariorako ordutegian terrorista armatuak konboietara hurbiltzen zirela, jendetza kamioien inguruan biltzen zela eta pick-up ibilgailuen kaxetatik armak pasatzen zituztela. Haren esanetan, zibilek erregai gutxi zuten eta Hamasek eskuragarri zuen; biltegi gehienak ere Hamasen kontrolpean zeuden. Israelgo agintariek esan zuten Hamasek erregaia ospitaleen azpiko tuneletako haizagailuetarako erabiltzen zuela, ospitaleetako arnasgailuetarako erabili beharrean. Geroago, IDFk esan zuen Shifara 300 litro erregai eraman zituela, Hamasek ez ziela langileei onartzen utzi, eta soldaduek kanpoan utzitako erregai-bidoiak zaintzen zituztela lapur ez zitzaten. Laguntza-erakundeek bestelako azalpena ematen dute jende-pilaketez, arpilatzeez eta eskasiaz, eta pisu handiagoa ematen diete Israelgo murrizketei eta borrokek eragindako kalteei.

Komandantearen esanetan, Hamasek zibilei alde egitea ere eragozten zien. Plaza batean gizon-talde txiki batek jendea atzera bidaltzen zuela azaltzen du, eta dio inteligentzia-informazioak egoera hori berresten zuela. 2023ko urriaren erdialdean, IDFk zibilak hegoaldera joan ez zitezen jarritako errepide-blokeo baten irudiak argitaratu zituen. Daniel Hagari kontralmirante eta IDFko bozeramaileak esan zuen «Hamasek ahalegin aktiboa» egiten zuela «herritarrei hegoaldera joatea oztopatzeko eta eragozteko». Armadak argitaratutako deien grabazioetan, bizilagunek ofizialei esaten diete Hamasek ez diela alde egiten uzten. Eta zibilak bertan geratzen direnean, dio komandanteak, segurtasun-erradioa ere mantentzen da eta erasoa atzeratu egiten da. Alde batek jendea su-lerroan atxikitzen zuen. Haren kontakizunaren arabera, besteak tiro egin gabe itxaroten zuen.

Babesleku gisa erabiltzen ziren eskola-eremuak miatzean, dioenez, gizonak kontrolatzen zituzten. Operazio batean, kontrolatutako gizonen herenak Hamaseko terroristak ziren; horietako batzuek urriaren 7ko erasoan parte hartu zuten. Beste erasoaldi azkar batzuetan, dozenaka terrorista identifikatu zituzten jendetzan, komandanteak barne. Kopuru horiek haren kontakizunetik datoz; ez dira IDFk argitaratutako estatistika-serie bat.

Legeak argitzen duena eta argitzeke geratzen dena

Hitzarmenak ezarritako araua ez dago zalantzan: borrokarako erabiltzen den ospitaleak babesa galtzen du, ohartarazpen baten ondoren. Argitzeke dauden galderak gertakariei buruzkoak dira: ospitale edo eskola jakin bat borrokarako zenbatero erabiltzen zen, gertakari bakoitzean tiro egiteko baimena benetan zer aginte-mailatan ematen zen, eta atzerapena, ohartarazpena eta munizioaren hautaketa hark deskribatutako erradioekin bat zetozen ala ez. Al-Shifari dagokionez, AEBetako inteligentziak lehen galderari erantzun dio jada. Entzun komandantearen hitzak, eta gero alderatu dokumentuekin.

Naza: Benetako istorioa filmak eremu zibiletako borrokak pantailara eramaten ditu, han borrokatu zen ofizial baten bidez; karguaren arabera aurkezten da, izenez aurkeztu beharrean. Filma doan ikus daiteke sarean, ingelesezko azpitituluekin.