Żewġ films jisimhom Naza jgħidu stejjer differenti dwar il-gwerra f’Gaża

Żewġ films, akronimu wieħed

Fl-2026 waslu żewġ dokumentarji b’isem kważi l-istess. It-tnejn jieħdu «Naza» mill-abbrevjazzjoni ta’ kuljum bl-Ebrajk tal-IDF għal נזק אגבי, נז״א (nezek agavi), ħsara kollaterali: ħsara inċidentali liċ-ċivili meta jintlaqat objettiv militari. Dan il-vokabularju mhux stqarrija ta’ intenzjoni. Skont id-dritt tal-kunflitt armat, min jattakka jista’ jolqot objettiv militari legali anke meta tkun mistennija xi ħsara liċ-ċivili, sakemm l-attakk ikun dirett lejn l-objettiv u l-ħsara inċidentali ma tkunx eċċessiva meta mqabbla mal-vantaġġ militari mistenni; minn kmandant ikun mistenni wkoll li jħassar jew iwaqqaf daqqa jekk isir ċar li l-ħsara inċidentali tkun eċċessiva. L-istima ta’ din il-ħsara hija l-mod kif forza li tobdi l-liġi tipprova żżomm daqqa ġewwa dawk ir-regoli. Il-film ta’ Venezja jittratta l-kelma bħala ċ-ċavetta ta’ sistema ta’ qtil tal-massa taċ-ċivili. Il-film Iżraeljan ta’ wara jittratta l-istess kelma bħala l-punt tat-tluq ta’ rakkont ieħor dwar kif ġiet miġġielda l-gwerra f’Gaża. Il-qarrejja jistgħu jaraw it-tnejn u jiddeċiedu liema xhieda, u liema materjal fuq l-iskrin, isibu aktar kredibbli.

L-ewwel film, NAZA, inkiteb u ġie dirett mill-ġurnalisti Iżraeljani Yuval Abraham u Rachel Szor, qabel ko-diretturi ta’ No Other Land rebbieħ tal-Oscar. Żdied tard mal-kompetizzjoni uffiċjali tat-83 Festival tal-Films ta’ Venezja, intwera għall-ewwel darba fl-10 ta’ Settembru 2026, u jumejn wara rebaħ il-Premju Speċjali tal-Ġurija. Il-kopertura tal-festival u tas-settur tassoċja l-produzzjoni mar-Renju Unit; The New York Times irrapporta li The Guardian kien ko-produttur, u CNN semmiet lil Jonathan Glazer bħala produttur eżekuttiv. The New York Times u Breitbart iddeskrivew film ta’ 80 minuta; The Free Press, CNN, Fox News u The New York Times irrapportaw ċapċip bil-wieqfa ta’ 25 minuta fl-ewwel wiri. Ir-riċeviment tal-festival mhux kontestat. Kontestat huwa dak li jallegaw il-kelliema anonimi.

It-tieni film, Naza: L-Istorja Vera, inħareġ online kmieni f’Ottubru 2026. Post li semma l-kreaturi elenka l-logutenent kurunell tar-riżerva tal-IDF Roi Danino, Hagai Gutman u Ariel Averbuch. The Jerusalem Post ippreżenta x-xogħol bħala kontrafilm «immirat direttament biex jiskredita l-allegazzjonijiet» fid-dokumentarju ta’ Venezja. Mhux titlu ta’ festival. Sar biex jiltaqa’ mal-film ta’ Venezja fuq l-istess art: il-kelma «Naza», id-diskors militari Iżraeljan, u l-akkuża li l-għażla tal-miri f’Gaża saret liċenzja biex jinqatlu ċivili.

Min jitkellem, u kif tintuża l-kamera

Iż-żewġ diskussjonijiet tal-film ta’ Venezja jerġgħu lura għall-istess setup viżiv. The Financial Times iddeskriva lil Abraham bil-lejl fuq saqaf f’Tel Aviv, jieħu xhieda minn nies wiċċhom fid-dell, b’tieqa ta’ appartamenti fil-qtugħ. The New York Times irrapporta 24 persuna deskritti bħala uffiċjali tal-intelligence u suldati Iżraeljani, mhux identifikati, b’uċuħ u vuċijiet mibdula. Ir-reċensuri u l-istills juru l-kelliema bħala silwetti skuri. L-IDF qal aktar tard li ma setax jivverifika min kienu dawk in-nies. The Jerusalem Post irrapporta l-pożizzjoni tal-armata: il-film jiddependi fuq xhieda anonima li ma tistax tiġi vverifikata u fih ineżattezzi legali, u uffiċjali militari u legali mħarrġa, mhux algoritmu, jieħdu d-deċiżjonijiet tad-daqqiet u jivvalutaw il-ħsara liċ-ċivili. The New York Times ikkwota lill-armata twaħħal f’«xhieda anonima minn individwi li l-identità tagħhom ma tistax tiġi vverifikata».

L-Istorja Vera tbiddel il-lista tax-xhieda anke fejn tokkupa art retorika simili. The Jerusalem Post qiegħdha bħala konfutazzjoni espliċita. Il-posts promozzjonali qalu li offriet rakkont mill-ewwel id maħsub biex «tpoġġi l-fatti f’posthom» dwar il-gwerra kontra l-Ħamas. Il-films għalhekk jitolbu lit-telespettatur jafda tipi differenti ta’ sors: nies bla isem li l-gradi tagħhom ma jistgħux jiġu kkontrollati, kontra nies li l-konfutazzjoni tippreżenta bħala lesti jitkellmu bħala kmandanti u uffiċjali tal-intelligence, xorta ġewwa l-limiti tas-sigurtà tal-gwerra. L-ebda format, waħdu, ma juri politika ta’ għażla tal-miri.

X’jallega kull film, u x’juri

Il-film ta’ Abraham u Szor, kif jiġbru The Free Press, The New York Times, CNN u The Financial Times, jargumenta li l-imwiet taċ-ċivili f’Gaża ma kinux prodott sekondarju aċċidentali tal-ġlieda kontra l-Ħamas, iżda kienu mibnija fl-għażla tal-miri. Dawk intervistati huma rrappurtati jiddeskrivu numri «Naza», imwiet ċivili mistennija marbuta ma’ mira; l-użu ta’ sorveljanza u, fir-rakkont tal-film, tal-intelliġenza artifiċjali; u proċess li fih djar u familji kienu eħfef jintlaqtu minn terroristi fl-apert. The New York Times irrapporta li kelliem wieħed qal li Iżrael kien nieda, bil-konoxxenza, daqqiet li qatlu 20, 30 jew saħansitra 300 ċivili, u li f’każ wieħed ingħatat l-approvazzjoni għal daqqa li setgħet toqtol 500. Dawn huma allegazzjonijiet li saru quddiem il-kamera minn kelliema anonimi, mhux sejbiet ta’ qorti. The Free Press innota li x-xokk mill-fatt waħdu li l-IDF stmat imwiet ċivili qabel daqqa ma jibdilx, waħdu, dawk l-imwiet f’qtil intenzjonat; il-kalkolu tal-ħsara inċidentali mistennija huwa dak li jirrikjedu d-distinzjoni u l-proporzjonalità.

Il-linja tal-IDF ippubblikata fl-1 ta’ Ottubru 2026 wieġbet fil-pubbliku. Posts li kienu jduru dak il-jum ikkwotaw lill-armata: il-film «jippreżenta stampa mgħawġa, qarrieqa u mhux sinċiera tal-proċess tal-IDF għall-ippjanar tal-miri u għad-daqqiet», u dawru l-qarrejja lejn tweġiba sħiħa bil-miktub. Qabel, The New York Times irrapporta li l-armata, li qalet li rat biss siltiet, ċaħdet li ppjanat, approvat jew wettqet daqqa li fiha kien antiċipat li jinqatlu 500 ċivili jew numru qrib dak, u qalet li aġixxiet skont id-dritt internazzjonali. Il-Kap tal-Istat Maġġur, il-Logutenent Ġeneral Eyal Zamir, sejjaħ il-film xogħol ta’ «malafami tad-demm» u ta’ «tgħawwiġ intenzjonat tar-realtà». Il-qarrejja għandhom jieħdu dan bħala d-difiża tal-istituzzjoni, kif għandhom jieħdu x-xhieda anonima bħala mhux ivverifikata sakemm ikunu jistgħu jiġu kkontrollati l-ismijiet, id-dati u l-fajls tad-daqqiet.

L-Istorja Vera ma tonfoqx il-ħin tagħha tikkontesta kull kwotazzjoni ta’ Venezja. The Jerusalem Post ippreżentatha bħala sforz biex tiskredita t-teżi ta’ Venezja aktar milli terġa’ tpoġġiha fuq il-palk. L-ispeċjalista tal-gwerra urbana John Spencer, huwa u jiddiskuti l-istess tilwima dwar l-għażla tal-miri, argumenta li l-kalkolu ta’ kemm ħsara kollaterali tippermetti l-liġi, u mbagħad l-attentat li tibqa’ ġewwa dak il-limitu, huwa l-oppost ta’ politika ta’ sterminju, u li l-metodu tal-Ħamas li tiġġieled minn fost iċ-ċivili huwa ddisinjat biex iddawwar dawk il-kalkoli legali f’arma politika. The New York Times irrapporta li l-armata u kommentaturi Iżraeljani wkoll waħħlu fil-film ta’ Venezja għax ma rrikonoxxiex l-istrateġija tal-Ħamas li ddawwar terroristi u infrastruttura fost iċ-ċivili. Stampi u intervisti miftuħa jistgħu jkunu selettivi wkoll. It-tilwima usa’ dwar l-għajnuna u l-ġuħ hija kkontestata; nota akkumpanjanti fuq dan is-sit tqiegħed il-Ħamas u l-għajnuna umanitarja kontra materjal maqbud, u oħra tistabbilixxi l-allegazzjoni tal-ġuħ.

Il-kategoriji morali mhumiex interkambjabbli. Film wieħed jistaqsi jekk is-sistema tal-għażla tal-miri ta’ armata demokratika saritx magna biex toqtol ċivili. L-ieħor jistaqsi jekk organizzazzjoni terrorista li massakrat Iżraeljani fis-7 ta’ Ottubru 2023, ħadet ostaġġi f’belt densa, u ddawret fost nies li mhumiex ġellieda tistax tiġi miġġielda mingħajr ħsara liċ-ċivili. Il-Ħamas mhix stat skont id-dritt tal-kunflitt armat bil-mod li hu Iżrael. Id-dritt internazzjonali xorta jorbot lil min jattakka mad-distinzjoni u l-proporzjonalità. Huwa preċiżament għalhekk li «Naza» jeżisti bħala ġargon tal-istaff, u għalhekk iż-żewġ films qabduh. Ħsara inċidentali f’daqqa fuq objettiv militari mhix l-istess att bħall-qtil intenzjonat taċ-ċivili fis-7 ta’ Ottubru.

Ir-riċeviment, u fejn jista’ jara kull wieħed

Ir-reazzjoni uffiċjali Iżraeljana għall-film ta’ Venezja kienet ħarxa. Il-Ministru tal-Kultura Miki Zohar qal li jaġixxi biex jirrevoka ċ-ċittadinanza tad-diretturi u tkellem dwar tradiment tal-istat, skont The New York Times u The Jerusalem Post. CNN irrapporta li l-Prim Ministru Benjamin Netanyahu hedded li jirrevoka ċ-ċittadinanza tad-diretturi. Breitbart ikkwotah jgħid, dwar id-dehra tal-film f’Venezja, «Qed niġġieldu l-inċitament antisemita globali», u «Meta jiġi minn ġewwa fina, sempliċement ma jistax jintrefa». Protestaturi tal-lemin estrem inġabru barra mid-dar tal-ġenituri ta’ Szor. Il-kritiċi tal-festival, inkluż f’The Financial Times, ittrattaw il-film bħala akkuża essenzjali. Dawk huma ġudizzji politiċi u estetiċi, mhux verdett fuq kull daqqa.

L-Istorja Vera ġiet ippreżentata, min-naħa tagħha, kemm bħala kopja kif ukoll bħala konfutazzjoni. The Jerusalem Post sejħitilha kontrafilm. Kontijiet allinjati ma’ Iżrael ippromwovew stream b’xejn u użaw il-frażi «il-fatti jitpoġġew f’posthom». Sehem ta’ gvern jew ta’ ambaxxata mhux verifika indipendenti; huwa stat, jew sħabu, li jagħżel narrattiva.

In-NAZA ta’ Venezja hija titlu teatrali u ta’ festival. The New York Times irreġistra premiere ta’ festival fl-Istati Uniti fis-26 ta’ Settembru 2026; CNN elenkaha fost id-dokumentarji l-aktar diskussi tal-istaġun. Mhix l-istream b’xejn fuq dan is-sit. L-Istorja Vera hija l-film li jospita dan is-sit. Spjegazzjonijiet relatati dwar l-irkupru tal-ostaġġi u l-allegazzjoni tal-ġenoċidju joqogħdu ħdejha għall-qarrejja li jridu dokumenti aktar milli ċapċip. Ara t-tnejn. Iċċekkja min hu msemmi. Iċċekkja x’ppubblikat l-armata. Imbagħad iġġudika l-istampi, mhux it-titlu.