ორი ფილმი სახელად ნაზა ღაზის ომის განსხვავებულ ამბებს ყვება

ორი ფილმი, ერთი აბრევიატურა

2026 წელს გამოვიდა ორი დოკუმენტური ფილმი თითქმის ერთნაირი სახელით. ორივე იღებს «Naza»-ს ისრაელის თავდაცვის ძალების ყოველდღიური ებრაული აბრევიატურიდან სიტყვისთვის נזק אגבי, נז״א (nezek agavi), თანმდევი ზიანი: შემთხვევითი ზიანი მშვიდობიანი მოსახლეობისთვის, როცა სამხედრო მიზანს ურტყამენ. ეს ლექსიკა განზრახვის აღიარება არ არის. შეიარაღებული კონფლიქტის სამართლის მიხედვით, თავდამსხმელს შეუძლია დაარტყას კანონიერ სამხედრო მიზანს მაშინაც, როცა მშვიდობიანი მოსახლეობის გარკვეული ზიანი მოსალოდნელია, თუ შეტევა მიზანზეა მიმართული და შემთხვევითი ზიანი არ არის გადაჭარბებული მოსალოდნელ სამხედრო უპირატესობასთან შედარებით; მეთაურისგან მოელიან იმასაც, რომ გააუქმოს ან შეაჩეროს დარტყმა, თუ ცხადი გახდება, რომ შემთხვევითი ზიანი გადაჭარბებული იქნებოდა. ასეთი ზიანის შეფასება არის გზა, რომლითაც კანონმორჩილი ძალა ცდილობს დარტყმა ამ წესებში დაიკავოს. ვენეციის ფილმი სიტყვას მშვიდობიანი მოსახლეობის მასობრივი მკვლელობის სისტემის გასაღებად იღებს. გვიანდელი ისრაელის ფილმი იმავე სიტყვას იღებს სხვა მოთხრობის ამოსავალ წერტილად იმაზე, თუ როგორ იბრძოდნენ ღაზის ომში. მკითხველს შეუძლია ორივე ნახოს და გადაწყვიტოს, რომელ ჩვენებას და ეკრანზე რომელ მასალას მიიჩნევს უფრო სანდოდ.

პირველი ფილმი, NAZA, დაწერეს და გადაიღეს ისრაელელმა ჟურნალისტებმა Yuval Abraham-მა და Rachel Szor-მა, ადრე ოსკაროსანი No Other Land-ის თანარეჟისორებმა. იგი გვიან დაემატა ვენეციის 83-ე კინოფესტივალის ოფიციალურ კონკურსს, პრემიერა ჰქონდა 2026 წლის 10 სექტემბერს და ორი დღის შემდეგ მოიგო ჟიურის სპეციალური პრიზი. ფესტივალისა და დარგის გაშუქება წარმოებას აკავშირებს გაერთიანებულ სამეფოსთან; The New York Times-მა იტყობინა, რომ თანაპროდიუსერი იყო The Guardian, CNN-მა კი Jonathan Glazer დაასახელა აღმასრულებელ პროდიუსერად. The New York Times-მა და Breitbart-მა აღწერეს 80-წუთიანი ფილმი; The Free Press-მა, CNN-მა, Fox News-მა და The New York Times-მა პრემიერაზე 25-წუთიანი ფეხზე მდგომი ოვაცია იტყობინეს. ფესტივალის მიღება სადავო არ არის. სადავოა ის, რასაც ანონიმური მომხსენებლები ამტკიცებენ.

მეორე ფილმი, ნაზა: ნამდვილი ამბავი, ინტერნეტში გამოქვეყნდა 2026 წლის ოქტომბრის დასაწყისში. ჩანაწერმა, რომელიც შემქმნელებს ასახელებდა, ჩამოთვალა ისრაელის არმიის რეზერვის ვიცე-პოლკოვნიკი Roi Danino, Hagai Gutman და Ariel Averbuch. The Jerusalem Post-მა ნამუშევარი წარმოადგინა როგორც კონტრფილმი, «პირდაპირ მიმართული ვენეციის დოკუმენტურ ფილმში არსებული მტკიცებების დისკრედიტაციისკენ». ეს ფესტივალის სათაური არ არის. იგი გაკეთდა, რათა ვენეციის ფილმს იმავე ველზე შეხვედროდა: სიტყვა «Naza», ისრაელის სამხედრო მეტყველება და ბრალდება, რომ ღაზაში მიზნების შერჩევა მშვიდობიანი მოსახლეობის მოკვლის ნებართვად იქცა.

ვინ ლაპარაკობს და როგორ გამოიყენება კამერა

ვენეციის ფილმის ორივე განხილვა უბრუნდება იმავე ვიზუალურ წყობას. The Financial Times-მა აღწერა Abraham ღამით თელ-ავივის სახურავზე, იღებს ჩვენებას ადამიანებისგან, რომელთა სახეები ჩრდილშია, კადრშორისებში კი ბინების ფანჯრებია. The New York Times-მა იტყობინა 24 ადამიანზე, რომლებიც აღწერილია როგორც ისრაელის დაზვერვის ოფიცრები და ჯარისკაცები, ამოუცნობად, შეცვლილი სახეებითა და ხმებით. რეცენზენტები და კადრები მომხსენებლებს ბნელ სილუეტებად აჩვენებენ. ისრაელის თავდაცვის ძალებმა მოგვიანებით თქვეს, რომ ვერ გადაამოწმეს, ვინ იყვნენ ეს ადამიანები. The Jerusalem Post-მა გადმოსცა არმიის პოზიცია: ფილმი ეყრდნობა გადაუმოწმებელ ანონიმურ ჩვენებებს და შეიცავს სამართლებრივ უზუსტობებს, დარტყმის გადაწყვეტილებებს და მშვიდობიანი მოსახლეობის ზიანის შეფასებას კი იღებენ მომზადებული სამხედრო და სამართლებრივი თანამდებობის პირები, არა ალგორითმი. The New York Times-მა ციტირება გაუკეთა არმიას, რომელიც აკრიტიკებდა «ანონიმურ ჩვენებებს იმ პირთა მხრიდან, რომელთა ვინაობის შემოწმება შეუძლებელია».

ნამდვილი ამბავი ცვლის მოწმეთა სიას იქაც, სადაც მსგავს რიტორიკულ ველზე დგას. The Jerusalem Post-მა იგი პირდაპირ უარყოფად წარმოადგინა. სარეკლამო ჩანაწერებში ეწერა, რომ იგი გვთავაზობს უშუალო მოთხრობას, რომლის მიზანია «ფაქტების ადგილზე დაყენება» ჰამასის წინააღმდეგ ომზე. ფილმები მაყურებელს სთხოვენ, ენდოს სხვადასხვა სახის წყაროს: უსახელო ადამიანებს, რომელთა წოდებების შემოწმება შეუძლებელია, იმ ადამიანების საპირისპიროდ, რომლებსაც უარყოფა წარმოადგენს როგორც მზად მყოფთ, ისაუბრონ მეთაურებად და დაზვერვის ოფიცრებად, კვლავ ომის უსაფრთხოების ფარგლებში. არც ერთი ფორმა თავისთავად არ ამტკიცებს მიზნების შერჩევის პოლიტიკას.

რას ამტკიცებს თითოეული ფილმი და რას აჩვენებს

Abraham-ისა და Szor-ის ფილმი, როგორც მას აჯამებენ The Free Press, The New York Times, CNN და The Financial Times, ამტკიცებს, რომ მშვიდობიანი მოსახლეობის სიკვდილი ღაზაში არ იყო ჰამასთან ბრძოლის შემთხვევითი გვერდითი შედეგი, არამედ ჩაშენებული იყო მიზნების შერჩევაში. გამოკითხულთა შესახებ წერენ, რომ ისინი აღწერენ «Naza»-ს რიცხვებს, მიზანზე მიბმულ მოსალოდნელ სამოქალაქო სიკვდილს; თვალთვალის და, ფილმის მოთხრობაში, ხელოვნური ინტელექტის გამოყენებას; და პროცესს, რომელშიც სახლებსა და ოჯახებზე დარტყმა უფრო ადვილი იყო, ვიდრე ტერორისტებზე ღია ადგილას. The New York Times-მა იტყობინა, რომ ერთმა მომხსენებელმა თქვა, ისრაელმა შეგნებულად განახორციელა დარტყმები, რომლებმაც მოკლა 20, 30 ან თუნდაც 300 მშვიდობიანი მოქალაქე, და ერთ შემთხვევაში მიეცა ნებართვა დარტყმაზე, რომელსაც შეეძლო 500 ადამიანის მოკვლა. ეს არის მტკიცებები, რომლებიც კამერის წინ ანონიმურმა მომხსენებლებმა თქვეს, არა სასამართლოს დასკვნები. The Free Press-მა აღნიშნა, რომ შოკი მხოლოდ იმ ფაქტის გამო, რომ ისრაელის თავდაცვის ძალები დარტყმამდე აფასებდნენ მშვიდობიანი მოსახლეობის სიკვდილს, თავისთავად ამ სიკვდილს განზრახ მკვლელობად არ აქცევს; მოსალოდნელი შემთხვევითი ზიანის გამოთვლა არის ის, რასაც განსხვავება და პროპორციულობა მოითხოვს.

ისრაელის თავდაცვის ძალების 2026 წლის 1 ოქტომბერს გამოქვეყნებულმა ხაზმა საჯაროდ უპასუხა. იმ დღეს გავრცელებული ჩანაწერები ციტირებდნენ არმიას: ფილმი «წარმოადგენს დამახინჯებულ, შეცდომაში შემყვან და არაკეთილსინდისიერ სურათს ისრაელის თავდაცვის ძალების მიზნების დაგეგმვისა და დარტყმის პროცესისა» და მკითხველს მიუთითებდა სრულ წერილობით პასუხზე. ადრე The New York Times-მა იტყობინა, რომ არმიამ, რომელმაც თქვა, რომ მხოლოდ ამონარიდები ნახა, უარყო, რომ დაგეგმა, დაამტკიცა ან განახორციელა დარტყმა, რომელშიც მოსალოდნელი იყო 500 მშვიდობიანი მოქალაქის ან ამ რიცხვთან ახლოს მყოფი რიცხვის მოკვლა, და თქვა, რომ მოქმედებდა საერთაშორისო სამართლის შესაბამისად. გენერალური შტაბის უფროსმა, გენერალ-ლეიტენანტმა Eyal Zamir-მა ფილმი უწოდა «სისხლის ცილისწამებების» და «სინამდვილის განზრახ დამახინჯებების» ნაწარმოები. მკითხველმა ეს უნდა მიიღოს დაწესებულების დაცვად, ისევე როგორც ანონიმური ჩვენება უნდა მიიღოს გადაუმოწმებლად, სანამ სახელების, თარიღებისა და დარტყმის საქმეების შემოწმება შეიძლებოდეს.

ნამდვილი ამბავი თავის ხანგრძლივობას არ ხარჯავს ვენეციის ყოველი ციტატის გასამართლებლად. The Jerusalem Post-მა იგი წარმოადგინა როგორც მცდელობა, დისკრედიტაცია გაუკეთოს ვენეციის თეზისს, არა მისი ხელახლა დადგმა. ურბანული ომის სპეციალისტმა John Spencer-მა, იმავე დავაზე მიზნების შერჩევის შესახებ, თქვა, რომ იმის გამოთვლა, რამდენ თანმდევ ზიანს უშვებს კანონი, და შემდეგ მცდელობა, ამ ზღვარში დარჩე, არის განადგურების პოლიტიკის საპირისპირო, და რომ ჰამასის მეთოდი, იბრძოლოს მშვიდობიანი მოსახლეობის შუიდან, ისეა აგებული, რომ ეს კანონიერი გამოთვლები პოლიტიკურ იარაღად აქციოს. The New York Times-მა იტყობინა, რომ არმიამ და ისრაელელმა კომენტატორებმაც უსაყვედურეს ვენეციის ფილმს, რომ არ აღიარა ჰამასის სტრატეგია, ჩაეშენებინა ტერორისტები და ინფრასტრუქტურა მშვიდობიან მოსახლეობაში. სურათები და ღია ინტერვიუებიც შეიძლება შერჩევითი იყოს. უფრო ფართო დავა დახმარებასა და შიმშილზე სადავოა; ამ საიტზე თანმხლები შენიშვნა ჰამასსა და ჰუმანიტარულ დახმარებას უპირისპირებს ხელში ჩაგდებულ მასალას, სხვა კი გადმოსცემს შიმშილის მტკიცებას.

მორალური კატეგორიები ურთიერთშემცვლელი არ არის. ერთი ფილმი კითხულობს, გახდა თუ არა დემოკრატიული არმიის მიზნების სისტემა მშვიდობიანი მოსახლეობის მოსაკლავი მანქანა. მეორე კითხულობს, შეიძლება თუ არა მშვიდობიანი მოსახლეობის ზიანის გარეშე ბრძოლა ტერორისტულ ორგანიზაციასთან, რომელმაც 2023 წლის 7 ოქტომბერს ისრაელები მასობრივად ამოხოცა, მძევლები წაიყვანა მჭიდრო ქალაქში და არამებრძოლებს შორის ჩაეშენა. ჰამასი არ არის სახელმწიფო შეიარაღებული კონფლიქტის სამართლის მიხედვით ისე, როგორც ისრაელია. საერთაშორისო სამართალი კვლავ ავალდებულებს თავდამსხმელს განსხვავებასა და პროპორციულობას. სწორედ ამიტომ არსებობს «Naza» როგორც შტაბის ჟარგონი, და ამიტომ აიტაცეს იგი ორივე ფილმმა. შემთხვევითი ზიანი სამხედრო მიზანზე დარტყმაში არ არის იგივე ქმედება, რაც მშვიდობიანი მოსახლეობის განზრახ მკვლელობა 7 ოქტომბერს.

მიღება და სად შეიძლება თითოეულის ნახვა

ისრაელის ოფიციალური რეაქცია ვენეციის ფილმზე მკაცრი იყო. კულტურის მინისტრმა Miki Zohar-მა თქვა, რომ იმოქმედებდა რეჟისორების მოქალაქეობის გასაუქმებლად და ისაუბრა სახელმწიფოს ღალატზე, The New York Times-ისა და The Jerusalem Post-ის მიხედვით. CNN-მა იტყობინა, რომ პრემიერ-მინისტრმა Benjamin Netanyahu-მ დაემუქრა რეჟისორების მოქალაქეობის გაუქმებით. Breitbart-მა იგი ციტირება გაუკეთა ფილმის ვენეციაში გამოჩენაზე: «ვებრძვით გლობალურ ანტისემიტურ წაქეზებას» და «როცა ეს ჩვენგან შიგნიდან მოდის, ეს უბრალოდ აუტანელია». ულტრამემარჯვენე მომიტინგეები შეიკრიბნენ Szor-ის მშობლების სახლის გარეთ. ფესტივალის კრიტიკოსებმა, მათ შორის The Financial Times-ში, ფილმი არსებით ბრალდებად მიიღეს. ეს პოლიტიკური და ესთეტიკური განსჯებია, არა განაჩენი ყოველ დარტყმაზე.

ნამდვილი ამბავი, თავის მხრივ, წარმოდგენილ იქნა როგორც ასლად, ისე უარყოფად. The Jerusalem Post-მა იგი კონტრფილმი უწოდა. ისრაელთან გასწორებულმა ანგარიშებმა უფასო ნაკადი გაავრცელეს და გამოიყენეს ფრაზა «ფაქტების ადგილზე დაყენება». მთავრობის ან საელჩოს გაზიარება დამოუკიდებელი შემოწმება არ არის; ეს არის სახელმწიფო, ან მისი მეგობრები, რომელიც ირჩევს თხრობას.

ვენეციის NAZA არის კინოთეატრისა და ფესტივალის სათაური. The New York Times-მა დააფიქსირა აშშ-ის ფესტივალის პრემიერა 2026 წლის 26 სექტემბერს; CNN-მა იგი სეზონის ყველაზე განხილულ დოკუმენტურ ფილმებს შორის ჩამოთვალა. ეს არ არის უფასო ნაკადი ამ საიტზე. ნამდვილი ამბავი არის ფილმი, რომელსაც ეს საიტი მასპინძლობს. ახლოს დგას დაკავშირებული ახსნა მძევლების პოვნაზე და გენოციდის ბრალდებაზე იმ მკითხველისთვის, ვისაც დოკუმენტები სურს, არა ტაში. ნახეთ ორივე. შეამოწმეთ, ვინ არის დასახელებული. შეამოწმეთ, რა გამოაქვეყნა არმიამ. მერე განსაჯეთ სურათები, არა სათაური.