Naza
Destek ol İzle

Dil · 46 dil

Erişilebilirlik ayarları

Metin boyutu
Renkler
Hareket

Yalnızca bu cihazda saklanır. Bize hiçbir şey gönderilmez.

Dil · 46 dil

@nazadocumentary

Ana sayfa / NAZA’nın İddialarını Çürütmek

NAZA’nın İddialarını Çürütmek

Ekibimizin analizi, Ekim 2026

Yuval Abraham ve Rachel Szor’un The Guardian ile birlikte yayımladığı 2026 yapımı NAZA, kendisini bir belgesel olarak sunuyor. Oysa bu, izleyiciyi ikna etmeye yönelik bir yapım. Dili, röportajları ve kurgusu, izleyiciyi sahne sahne önceden belirlenmiş tek bir sonuca yönlendiriyor: İsrail’in soykırım yaptığı sonucuna.

Bu sayfada önce İngilizce altyazıların askerlerin sözlerini nasıl değiştirdiğini, ardından İsrail Savunma Kuvvetlerinin verdiği yanıtları ve gazetecilerin, eleştirmenlerin ve subayların bulgularını ele alıyoruz. Son bölümde ise kırktan fazla sahneye ilişkin kendi analizimizi sunuyor, her sahnede kullanılan etkileme tekniğini Nörolinguistik Programlama (NLP) terminolojisiyle adlandırıyoruz. Filmden yapılan alıntılar İbraniceden çevrilmiştir.

Altyazılar neyi değiştiriyor?

NAZA’yı izleyenlerin çoğu İbranice bilmiyor. Askerlerin ne söylediğini yalnızca İngilizce altyazılardan öğreniyorlar. Ancak altyazılar bazı yerlerde askerin söylediğinin ötesine geçiyor: Bir kelime ekleniyor, ihtiyat belirten bir ifade çıkarılıyor ve muğlak bir söz kesin bir iddiaya dönüşüyor. Burada yoruma gerek yok. Yan yana konulduğunda, söylenen sözlerle ekranda yazanlar örtüşmüyor.

  1. İbranice söylenen
    “Böyle yapılması gerektiği hissi var.”
    İngilizce altyazı
    The sense in Israeli society is that that’s what we should do.

    Asker yalnızca bir histen söz ediyor. Altyazı bu hissi bütün İsrail toplumuna mal ediyor; yurt dışındaki izleyici ise bunun yapılmasını isteyen bir ulus olduğu mesajını alıyor.

    Ekibimizin filmde tespit ettiği örnek

  2. İbranice söylenen
    “Ahmed ve bütün ailesi.”
    İngilizce altyazı
    Ahmed and his family will die.

    Asker, ekranındaki bir daireyi göstererek orada kimlerin yaşadığını söylüyor. Altyazı ise bu kişilerin öleceğini ekliyor.

    The Times of Israel

  3. İbranice söylenen
    “Tek bir kişi için 500 gibi bir sayıya onay verilmişti.”
    İngilizce altyazı
    There was approval once to kill 500 for one human target.

    Asker ihtiyatlı konuşuyor ve “öldürmek” demiyor. Altyazı, ihtiyat belirten ifadeyi çıkarıp öldürme eylemini ekliyor. Filmin fragmanında da bu iddiaya yer veriliyor.

    The Times of Israel

İbranice bilmeyen bir izleyicinin bunu fark etmesi mümkün değil. Filmin en ağır ifadeleri, yurt dışındaki izleyiciye askerlerin söylemediği sözlerle ulaşıyor.

İsrail Savunma Kuvvetleri ne dedi

İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF), filme birkaç kez yanıt verdi: önce Venedik’teki ilk gösteriminde, ardından fragmanda kullanılan iddia hakkında ve son olarak on sayfalık yazılı bir yanıtla. Yapımcılar, film yayımlanmadan önce iddialarını IDF’ye iletmemiş, talep edildiğinde de filmin bir kopyasını vermemişti. Açıklamalar, yayımlandıkları hâliyle alıntılanıyor.

  1. IDF, bu filmde öne sürülen iddiaları kesin bir dille reddetmektedir. Film, kimlikleri doğrulanamayan kişilerin anonim tanıklıklarına dayanmaktadır. Bu kişilerin IDF’de görev yapıp yapmadıkları, hangi görevlerde bulundukları veya iddialara konu olan olaylarda yer alıp almadıkları dahi doğrulanamamaktadır.

    İsrail Savunma Kuvvetleri Sözcülük Birimi X · Israel Defense Forces

  2. Bu tamamen yanlıştır. IDF, Gazze’de 500 sivilin ya da buna yakın sayıda sivilin ölmesinin beklendiği bir saldırıyı hiçbir zaman planlamamış, onaylamamış veya gerçekleştirmemiştir. Savaş boyunca, bir IDF saldırısının buna yakın sayıda can kaybına yol açtığını öne süren güvenilir bir iddia da ortaya atılmamıştır. Yapımcıların bu iddiayı doğrulamaları mümkün değildi; iddiayı destekleyen gerçek bir kanıt yoktur. Buna rağmen iddiayı yayımladılar.

    İsrail Savunma Kuvvetleri Sözcülük Birimi, 500 sivile ilişkin iddia hakkında X · Israel Defense Forces

  3. Tanıtım materyallerinde sunulan iddialar doğru değildir; bunların bazıları sahadaki gerçeklikten kopuk, çarpıtılmış ve yanıltıcı biçimde aktarılmaktadır. Yanıltıcı tasvirlere dayanan bir tartışma yerine, konunun özüne odaklanan, profesyonel ve olgulara dayalı bir tartışmayı mümkün kılmak için yapımcıları, IDF temsilcilerinin filmin tamamını izlemesine izin vermeye davet ediyorum. Böylece filmde öne sürülen her iddiayı kendi içeriği temelinde ele alabiliriz.

    Tuğgeneral Effie Defrin, İsrail Savunma Kuvvetleri Sözcüsü Jewish News

  4. Alıntılanan bölümlerde, alt kademedeki askerlerin açıkça bilgi sahibi olamayacağı ulusal ve askerî strateji konularında iddialar yer almaktadır. IDF’de saldırıların seçilmesi ve onaylanmasına ilişkin kararlar, IDF yönergelerine uygun olarak yalnızca insanlar tarafından alınır; yapay zekâ tarafından alınmaz.

    İsrail Savunma Kuvvetleri Sözcülük Birimi Ynet

  5. Şu ana kadar yayımlananlara bakıldığında bu, IDF’yi eleştiren bir film olmadığı gibi gerçeği ortaya çıkarma girişimi de değildir. Kan iftiralarına, gerçekliğin kasıtlı biçimde çarpıtılmasına ve IDF askerleriyle komutanlarına yöneltilen ağır, asılsız suçlamalara dayanmaktadır.

    Korgeneral Eyal Zamir, İsrail Savunma Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı Al-Monitor

  6. “NAZA” filmi, IDF’nin hedef planlama ve hedefleri vurma sürecini çarpıtılmış, yanıltıcı ve samimiyetsiz bir biçimde sunmaktadır. Filmin anlatısı, gerçekliğin çarpıtılarak ve manipülatif biçimde tasvir edilmesinden kaynaklanan ciddi olgusal hatalara dayanmaktadır.

    İsrail Savunma Kuvvetleri Sözcülük Birimi, yazılı yanıt IDF Spokesperson's Unit

İsrail Savunma Kuvvetleri’nin yazılı yanıtı: iddia iddia

İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF), 1 Ekim 2026’da on sayfalık bir yanıt yayımladı. Yanıtta, filmin kimlikleri açıklanmayan kişilerin tanıklıklarından oluştuğu, bu kişilerin genellikle çok daha fazla aşaması bulunan bir sürecin sınırlı ve başlangıç niteliğindeki bir bölümünde yaşadıklarını anlattığı belirtiliyor. Ayrıca filmin, savaşı anlamak için gerekli bağlamı dışarıda bıraktığı ve manipülatif kurgu ile tarihsel vahşetlere yapılan göndermeler yoluyla çarpıtmayı derinleştirdiği ifade ediliyor.

Yanıt, filmin adıyla başlıyor. NAZA, İbranice nezek agavi ifadesinin kısaltması; tali hasar anlamına geliyor ve hukuka bağlı tüm orduların kullandığı mesleki bir terim. “Film, paradoksal biçimde, IDF’nin saldırılarda bu tür zararları tahmin etmek için gösterdiği olağanüstü çabayı ve ayrıntılı çalışmayı, sivil hayatlara kayıtsızlığın kanıtı olarak sunuyor. Oysa saldırılarda beklenen sivil zararın değerlendirilmesi, uluslararası hukukun bir gereğidir.” Komutanlar bu değerlendirmeyi, bir saldırının hukuka uygun olup olmadığına karar vermek, ek önlemler almak, planı değiştirmek veya saldırıyı iptal etmek için kullanıyor.

IDF Spokesperson's Unit

Filmin hazırlanışındaki üç kusur

  1. 01
    Bilgilerinin sınırlarını aşan konularda konuşan tanıklar

    Görüşülen kişiler istihbarat personeli olarak tanıtılıyor. Anlattıkları, operasyon birimlerinin sorumluluğundaki saldırı planlama ve onay süreçlerini değil, istihbaratın ilk aşamalarını kapsıyor. Bir hedefin yakınındaki sivillere ilişkin ön tahmin, saldırının gerçekleştirildiği nihai tahminle aynı değildir: Hedefin yalnızca bir bölümünün vurulması, silahın veya zamanlamanın değiştirilmesi ve uyarıların ardından gerçekleşen tahliyeler bu tahmini büyük ölçüde değiştirebilir. Saldırılar, mesleki açıdan bağımsız hukuk danışmanlarınca incelenir. Savaş boyunca komutanlar, beklenen sivil zarar nedeniyle saldırıları sınırlandırmış, değiştirmiş, yeniden değerlendirilmek üzere geri göndermiş veya reddetmiştir.

  2. 02
    Doğrulama yok

    Film, kimliği açıklanmayan kişilerin anlatımları dışında herhangi bir yönerge, kayıt veya başka bir doğrulayıcı kanıt sunmuyor. İddia edilen saldırıların hiçbirinde hedef, tarih, yer veya can kayıpları belirtilmediği için izleyici bunları kontrol edemiyor. Yapımcılar, kabul görmüş gazetecilik uygulamalarının aksine, iddialarını yayımlamadan önce IDF’ye iletmedi.

  3. 03
    Dışarıda bırakılan bağlam

    Film; Hamas’ın oluşturduğu tehdidi ve İsrail’in neden savaşa girdiğini açıklayan 7 Ekim katliamına; Hamas’ın teröristlerini, silahlarını ve altyapısını hastanelerin, BM tesislerinin, okulların ve camilerin içine ve altına yerleştirmesine, sivil kıyafetlerle savaşmasına; sivilleri korumak için atılan adımlara çok az yer veriyor. Bu adımlar arasında iptal edilen saldırılar, uyarılar yayımlayan ve sivillerin nerede bulunduğunu takip eden Sivil Zararı Azaltma Birimi, bağımsız hukuk danışmanları ve Ekim 2023’ten bu yana Gazze’ye ulaştırılan 3.9 milyon metrik tondan fazla gıda bulunuyor.

Filmin iddiaları ve IDF’nin yanıtları

  1. Film
    Tek bir saldırıda 500 sivilin öldürülmesine onay verildi.
    IDF
    IDF, Gazze’de 500 sivilin veya buna yakın sayıda sivilin ölmesinin beklendiği hiçbir saldırıyı planlamadı, onaylamadı veya gerçekleştirmedi. Herhangi bir saldırının buna yakın sayıda can kaybına yol açtığına dair ciddi bir iddia da ortaya atılmadı. Yapımcılar, doğrulayamayacakları bu iddiayı fragmana koydu.
  2. Film
    Alt kademedeki teröristler, beklenen sivil kayıp sayısı 20’ye kadar çıktığında; üst düzey komutanlar ise bu sayı 200 olduğunda vurulabiliyordu.
    IDF
    Bu iddia, onay eşiğini saldırı izniyle, veri tabanını ise hedef listesiyle karıştırıyor. Eşik, yalnızca saldırıyı kimin onaylayabileceğini belirler; izin verilen ölüm sayısı değildir. Her komutan yine de her saldırının orantılılığını değerlendirmek zorundadır. Belirli sayıların üzerinde daha üst makamdan onay istenmesi, Batılı ordularda standart bir uygulamadır. 200 kişilik bir eşik hiçbir zaman olmadı.
  3. Film
    Lavender, öldürülecek kişilerin listesidir.
    IDF
    Lavender, teröristlere ilişkin bilgileri güncel tutmak için istihbarat kaynaklarını çapraz karşılaştıran bir veri tabanıdır. Bir kişinin bu veri tabanında bulunması onu hedef hâline getirmez; hele ona yönelik bir saldırıya hiç izin vermez.
  4. Film
    NAZA hesabında yetişkinlerle çocuklar arasında ayrım yapılmıyor.
    IDF
    Uluslararası insancıl hukukun gerektirdiği de budur: Yaşı ne olursa olsun sivil sivildir ve hiçbir sivilin hayatı daha az değerli değildir. Savaş boyunca sivillerin, özellikle de çocukların varlığı, komutanların saldırıları iptal etmesine, ertelemesine veya yeniden planlamasına yol açtı.
  5. Film
    Saldırılardan sonra sivil ölümleri hiç kontrol edilmedi.
    IDF
    IDF bünyesindeki çeşitli birimler, sivillerin zarar gördüğüne ilişkin bildirimler de dâhil olmak üzere saldırıların sonuçlarını inceler. Görüşülen kişiler bu birimlerde görev yapmıyordu. Bu incelemeler sonucunda yüzlerce olay hakkında olay sonrası değerlendirmeler yapıldı. Ceza soruşturması açılıp açılmayacağına ise Askerî Başsavcı karar verir.
  6. Film
    Yapay zekâ, saldırı düzenlenen on binlerce hedef üretti.
    IDF
    Bir nesnenin veya kişinin hedef olup olmadığını da bir hedefe saldırı düzenlenip düzenlenmeyeceğini de yapay zekâ belirlemez. İnsan analistler, belirlenmiş usullere göre hedefleri tespit eder; yetkili bir istihbarat subayı bunları onaylar. Daha kapsamlı bir planlama süreci, operasyon komutanının uluslararası hukuk çerçevesinde verdiği kararla sonuçlanır. Veri araçları, yalnızca analistlerin önceden topladığı bilgileri çapraz karşılaştırmasına yardımcı olur.
  7. Film
    Askerler, yardım dağıtım noktalarının yakınındaki sivillere ateş açtı.
    IDF
    IDF yönergeleri sivillerin hedef alınmasını yasaklar. Dağıtım noktalarının yakınında angajman kuralları, yalnızca silahlı teröristlere ve doğrudan tehdit oluşturan şüphelilere ateş açılmasına izin veriyordu. Bu noktalar, teröristlerin kasıtlı olarak kalabalığa karıştığı bir savaş bölgesinde faaliyet gösteriyordu. Trajik olayların ardından olay sonrası değerlendirmeler yapıldı; erişim güzergâhları, işaretler ve bariyerler eklendi. İstisnai olaylar, Genelkurmayın olayları aydınlatma mekanizmasına sevk edildi.
  8. Film
    Sakinlerinin dörtte birinin hâlâ içeride olduğu binalar, uyarı yapıldığı gerekçesiyle “algoritmaya göre” bombalandı.
    IDF
    Hiçbir saldırı kararını algoritma vermedi. Bir saldırının planlanabilmesi için önce askerî bir hedef bulunmalıdır; böyle bir hedef yoksa sivil sayısı ne olursa olsun hiçbir saldırı planlanmaz. Uyarı yapılmış olması, geride kalan sivillerin göz ardı edilmesine asla izin vermez. Hamas’ın bina gruplarını muharebe alanlarına dönüştürdüğü yerlerde bile her binanın ayrı ayrı hedef olarak belirlenmesi ve orantılılık değerlendirmesinden geçmesi gerekiyordu.
  9. Film
    IDF içinde, Gazze’de çatışmaya karışmamış sivil bulunmadığı inancı yayıldı.
    IDF
    Muhariplerle siviller arasındaki ayrım, IDF’nin hedef belirlemeye ilişkin tüm yönergelerinde yer alır. Görüşülen bir kişinin hissiyatı; IDF’yi, komutanlarını, emirlerini veya bu ayrımı uygulamaya geçiren uyarıları, dikkatli planlamayı ve iptal edilen saldırıları temsil etmez.
  10. Film
    Görüşülen kişilerden birine bunun soykırım olup olmadığı soruldu; evet dedi.
    IDF
    Bu iddia vahim ve temelsizdir. Uzman olmayan ve komuta kararlarında yer almamış kişilere hukuki bir terim hakkındaki kişisel görüşlerini sormak manipülatiftir ve konuyla ilgisizdir. Soykırım, bir grubu yok etmeye yönelik özel kast gerektirir; böyle bir kast hiçbir zaman mevcut olmadı. Savaşın amaçları Hamas’ı dağıtmak ve rehineleri evlerine getirmekti. IDF, filmin yok etmeyi amaçladığını öne sürdüğü nüfusu korumak için uyarılar yaptı, saldırıları iptal etti ve yardım ulaştırılmasını kolaylaştırdı.

“Savaşın trajik sonuçları, gerçeklerin çarpıtılmasını haklı çıkarmaz. Sivillerin gördüğü zararın ciddi biçimde tartışılabilmesi için kararların gerçekte nasıl alındığının da ciddiyetle ortaya konması gerekir. Filmin sunamadığı tam olarak budur.”

Eleştirmenler neler buldu?

İsrail’de ve yurt dışında gazeteciler, eleştirmenler, subaylar ve hukuk uzmanları filmi inceleyip bulgularını yayımladı. En sert eleştirilerin bazıları, İsrail hükümetine karşı çıkan ve ordunun savaşı yürütme biçimini eleştiren yazarlardan geldi. Sözleri, gerektiğinde çevrilerek, yayımlandıkları şekliyle ve her birinin özgün kaynağına bağlantı verilerek aktarılıyor.

Doğrulanabilecek hiçbir şey yok

Film, iddialarını kimliği açıklanmayan kişilerin anlatımlarına dayandırıyor. İsim, birlik, tarih, yer veya belirli bir saldırı bilgisi verilmiyor; dolayısıyla iddiaların hiçbiri ne doğrulanabiliyor ne de çürütülebiliyor.

Bir gazeteci olarak ben bunu yayımlar mıydım, sanmıyorum. Çünkü anlattıkları çok ama çok ağır şeyleri destekleyecek hiçbir kanıt sunmuyorsunuz. İsimlerini, birliklerini bilmiyoruz ki sözünü ettikleri bilgilere gerçekten erişimleri olup olmadığını anlayabilelim.

Raviv Drucker, araştırmacı gazeteci, Channel 13; Yuval Abraham’a Jewish News

İddiaların hiçbiri başka kanıtlarla doğrulanmıyor. Tarihlerin, isimlerin ve görüşülen kişilerin hatırladıklarının ötesinde somut ayrıntıların pek bulunmaması, ne yazık ki eleştirmenlerin eline koz veriyor.

Gal Beckerman, kıdemli editör The Atlantic

Yapımcılar, standart gazetecilik uygulamasının gerektirdiği üzere, iddiaların muhatabına — bu durumda İsrail Savunma Kuvvetleri’ne — yayın öncesinde yanıt verme fırsatı tanımadı.

Emanuel Fabian ve Nurit Yohanan, askerî konular ve Arap dünyası muhabirleri The Times of Israel

Filmin gazetecilik açısından sorunu tam da burada yatıyor. İddialarını yalnızca kimliği açıklanmayan kişilerin ifadelerine dayandırıyor.

Richard C. Schneider, ARD’nin eski Tel Aviv büro şefi Neue Zürcher Zeitung

NAZA’da gazeteciliğin beş temel sorusundan tek birinin bile yanıtı yok.

Baruch Kra, araştırmacı gazeteci Walla! News

Antidemokratik geleneğin en seçkin örneklerinden bir halka açık yargılama (Mussolini tarzı mı, Stalin tarzı mı, siz seçin). Savcılar: yüzleri gizli. İddiaların sunumu: ifadelerden alınmış kesitlerin montajı. Savunma avukatları: yok. Üçüncü taraflar: yok. Mahkeme başkanı: duruşmadaki kalabalık. Hüküm (otomatik): suçlu.

Tarihçi Michele Sarfatti; aktaran Pierluigi Battista Il Foglio

Tanıkların ağzına yerleştirilen sözler

Kamera karşısında soykırım konusunda verilen tek “evet” yanıtı, görüşmecinin kendi sorusuna geliyor.

Dikkat edin, görüşülen kişi bunu doğrudan söylemiyor; Abraham sorusuyla bu sözü onun ağzına yerleştirdikten sonra bu değerlendirmeyi onaylıyor. Gazetecilik açısından bu, yönlendirici bir sorudur.

Tim Caspar Boehme, kültür editörü taz

Görüşülen kişilerden yalnızca biri bu sözcüğü kullanıyor; o da ancak yapımcılardan Yuval Abraham’ın yönlendirmesiyle. Ama bu konuşmalarda kasttan söz edildiğini duymadım; hatta pek bir düşmanlık ya da öldürme arzusu da duymadım.

Gal Beckerman, kıdemli editör The Atlantic

Kamera karşısında konuşmayı kabul eden, kimliği açıklanmayan 24 asker ve yedek askerden birine, İsrail’in soykırım yaptığını düşünüp düşünmediği soruluyor; o da “evet” diyor. Peki aynı soru sorulduğunda diğer 20 küsur kişi ne dedi? Önemi yok.

Yishai Kitchels, sinema eleştirmeni Israel Hayom

Rakamlar gerçekte ne anlama geliyor?

Sistemde görev yapmış subaylar, NAZA rakamının bir saldırıyı kimin onaylaması gerektiğini ve zararı azaltmak için neler yapılması gerektiğini belirlediğini açıklıyor. Bu, o sayıda insanı öldürme izni değil.

NAZA 20, 20 kişiyi öldürme yetkisi değildi. Önerilen bir saldırının uygun inceleme ve onay sürecinden geçirilmesini sağlayan bir sınıflandırmaydı.

Yedek Yarbay Yair Miron, Askerî İstihbarat yairmiron.com

Onay sürecinde “NAZA 500 – tahminî tali zarar 500” ifadesinin yer alması, tali zararı azaltmak için önlem alınması gerektiği anlamına gelir.

Yedek Yarbay Sarit Zehavi, İsrail Savunma Kuvvetleri’nin sivilleri uyarma biriminin kurucu ortaklarından The Times of Israel

Tali zararı kayda geçirmek, otomatik olarak saldıracağımız anlamına gelmez. Tam tersine, amaç riskleri belirlemek; böylece bunları önlemenin veya azaltmanın yollarını düşünebiliriz.

Yedek Yarbay Sarit Zehavi, İsrail Savunma Kuvvetleri’nin sivilleri uyarma biriminin kurucu ortaklarından JNS

Binlerce saldırının planlanmasından ve gerçekleştirilmesinden sorumluydum. Böyle bir rakamla hiç karşılaşmadım; yakınına bile rastlamadım. Kesin olarak söyleyebilirim: Böyle bir operasyon onaylanmadı.

Yedek albay, savaş pilotu ve Ramat David Hava Üssü’nün eski komutanı; 500 iddiası üzerine Jüdische Allgemeine

İçeriden tekrar tekrar duyduğum eleştiri, Hava Kuvvetleri’nin saldırıya fazla hevesli olduğu değildi. Fazla temkinli olduğuydu.

Avi Lewis, Hava Kuvvetleri Planlama ve Harekât Başkanlığı’nda yedek asker The Times of Israel

Bütün bu pervasız katliamlar yaşanıyorsa, neden Gazze’nin kendi rakamlarına yansımıyor?

Kyle Smith, sinema eleştirmeni ve köşe yazarı The Wall Street Journal

Filmin dışarıda bıraktıkları

7 Ekim, rehineler, Hamas’ın evlerden, hastanelerden ve tünellerden yürüttüğü çatışmalar, yapılan uyarılar ve iptal edilen saldırılar filmde büyük ölçüde yer almıyor.

Bu savaşı Gazze’ye getiren olaylar — Hamas’ın 7 Ekim 2023’teki katliamı ve insanları rehin alması — büyük ölçüde kadrajın dışında kalıyor.

Omer Shem Tov, Hamas tarafından 505 gün rehin tutuldu The Wall Street Journal

Bir İsrail bombası beni öldürseydi, Hamas iki kez kazanacaktı: Ben ölmüş olacaktım, sorumlu da İsrail olacaktı.

Omer Shem Tov, Hamas tarafından 505 gün rehin tutuldu The Wall Street Journal

Hamas’ın sivilleri canlı kalkan olarak kullandığına dair kapsamlı ve ikna edici kanıtlar var.

Raviv Drucker, araştırmacı gazeteci Haaretz

Hamas’ın asimetrik savaşına, geniş tünel ağına ve yoğun nüfuslu bölgeleri askerî altyapısı için kullanmasına neredeyse hiç değinilmiyor. Film, uluslararası insancıl hukukun bile çok belirli koşullarda sivil kayıpları kabul edilebilir saydığını da belirtmiyor.

Richard C. Schneider, ARD’nin eski Tel Aviv büro şefi Neue Zürcher Zeitung

Özellikle bir olguyu, sivillerin hayatına kayıtsız bir ordu portresiyle bağdaştırmak zor: İsrail, büyük operasyonlar ve saldırılar öncesinde Gazzelileri defalarca uyardı.

Arie Blitz Washington Examiner

Yasanın gerektirdiği üzere, bir saldırı düzenlemeleri hâlinde ne kadar tali zarar oluşacağını hesaplıyor ve bunu sınırlamak için tarihte hiç kimsenin almadığı kadar çok önlem alıyorlar.

John Spencer, şehir savaşı uzmanı Breitbart

Bağımsız bir doğrulama yok

The Guardian, filmin dayandığı araştırmaları yayımladı ve filmin yapımcılığını üstlendi. Yönetmen, her vakayı doğrulamadığını söyledi.

İsim yok, rütbe yok, birlik yok, tarih yok. The Guardian, filmin dayandığı araştırmaları yayımladı, yapımcılığını üstleniyor ve gazetecilerinden biri kurguya yardımcı oldu.

Bir Holokost kurtulanı ve kamuoyunca tanınan 28 kişi; açık mektupta Alliance

İsrailli araştırmacı gazeteci Raviv Drucker, bir röportaj sırasında kimliği açıklanmayan İsraillilerin iddialarını başka kanıtlarla doğrulamaya çalışıp çalışmadığını sorduğunda Abraham, toplu sivil ölümleri iddialarına konu olan vakaların tamamını doğrulamadığını kabul etti.

Adam Levick, CAMERA UK eş editörü JNS

Ordunun teröristlerle sivil kurbanlar arasındaki oranı nasıl belirlemeye çalıştığına dayanan bir film yaptığınız anda, soykırım tezini zaten bütünüyle çürütmüş olursunuz.

Yossi Klein Halevi, Shalom Hartman Enstitüsü Il Foglio

Tali zarar, tanımı gereği, hedef alınmayan kişilerin zarar görmesidir. Soykırım ise bunun tersini gerektirir: Bir halkı yok etmeye yönelik özel kastı. Film bu iki iddiayı aynı anda savunamaz.

Avi Lewis, Hava Kuvvetleri Planlama ve Harekât Başkanlığı’nda yedek asker The Times of Israel

Nazi çağrışımı

Farklı görüşlerden eleştirmenler, başlığın İngilizce yerine İbranice seçilmesine ve kulağa nasıl geldiğine dikkat çekti.

Bu sözcükle karşılaşan başka biri için bu, Gazze ile Nazi’yi birleştiren çarpık bir sözcük karışımı gibi görünebilir; en azından aklı gaz odalarına götürebilir. Bu bana tesadüf gibi gelmiyor.

Gal Beckerman, kıdemli editör The Atlantic

Yaygın İngilizce terim yerine “Nazi” sözcüğüne bu kadar yakın bir kısaltmayı seçmeleri tesadüf değildi.

Adam Levick, CAMERA UK eş editörü JNS

Kısaca

  1. Gösterim öncesi

    Az sayıda seçilmiş izleyiciye yapılan kapalı gösterimler ve henüz kimsenin izleyemediği bir film hakkında basında çıkan yoğun haberler, bir bilgi boşluğu yarattı. İzleyiciler bu boşluğu kendi korkularıyla doldurdu ve filmi izlemeye, haberlerin oluşturduğu bakış açısını zaten benimsemiş olarak geldi.

  2. Filmin içinde

    Her sahnede bir etkileme aracı kullanılıyor: hipnotik dil, bağlamın çıkarılması, yeniden çerçeveleme, yönlendirici sorular, görsel ve işitsel çapalar, sıkıştırılmış bir zaman çizelgesi ve izleyicinin zihnine yerleştirilen bir Holokost benzetmesi. En sık kullanılanı, askerlerin Gazze’deki bombardımanı anlattığı sahnelerden Tel Aviv’deki ışıkları yanan balkonlara ve oturma odalarına yapılan sert kesmeler.

  3. Röportajcı

    Filmin yönetmenlerinden de olan Yuval Abraham, sorularını tarafsız biçimde sormuyor. Askerin sözünü kesiyor, eline kâğıt kalem veriyor, yönlendirici tanımlarda ısrar ediyor (“Bir bebek NAZA 1 mi?”), sayıları yeniden çerçeveliyor (“500, İsrail’de küçük bir kasaba demek”) ve suçluluğu kişinin kimliğine bağlıyor (“Sen zaten bunun içinde yer aldın”).

  4. Holokost çerçevesi

    Filmin sonlarına doğru Holokost’un simgeleri (anma sireni, Claude Lanzmann’a saygı duruşu, bir lokomotif, demiryolu rayları, duman) günümüz Gazze’siyle ilişkilendiriliyor. Yahudi devleti, kendi tarihsel hafızası üzerinden bir soykırımın faili olarak sunuluyor.

  5. Kanıtlar

    Duyuma dayalı anlatımlar olgu gibi sunuluyor: Köpeklerin cesetleri yemesini anlatan asker, bunu görmediğini söylüyor. Toplu mezarlar sözle anlatılıyor, ancak görüntü gösterilmiyor. Kadınlar, çocuklar ve yaşlılar kadrajda neredeyse hiç yer almıyor. Uzaktan açılan keskin nişancı ateşiyle bedenlerin “üst üste” yığılması, balistikle de insan davranışıyla da bağdaşmıyor.

Gösterimden önce

Bizden saklıyorlarsa, demek ki egemen çevrelerin görmemizden korktuğu apaçık gerçek bu.

Erişimin kısıtlanmasının izleyicinin zihnine yerleştirdiği dolaylı telkin

Filmin gösterime sunulma biçimi, daha ilk kare görülmeden izleyiciyi etkilemeye başladı. Küçük gruplara yapılan kapalı gösterimler ve henüz kimsenin izleyemediği bir filme ilişkin yoğun haberler; merak, gizli bir bilgiye erişme duygusu ve kamuoyunda yerleşik bir anlatı oluşturdu.

İzlenemeyen bir film

NAZA küçük izleyici gruplarına gösterilirken röportajlarda, televizyon haberlerinde ve yazılarda halkın henüz izleyemediği bir film tartışılıyordu.

Yeraltı havası
Gösterime katılanlar, ilk erişim ayrıcalığına sahip gizli bir seçkinler grubuna dönüşüyor. Diğer herkes filmi duyup bekliyor; bu bekleyişin yarattığı boşluğu da hayal edebildikleri en kötü senaryolarla dolduruyor. Daha kimse tek bir kare görmeden her sayı ve her suçlama büyüyor.
Filmin adı
Film, İngilizce terim yerine, arızi zarar anlamındaki nezek agavi ifadesinin İbranice askerî kısaltması olan NAZA adını taşıyor. Bu kısaltma kulağa Arapça bir isim gibi de geliyor.

Boşluk etkisi

Medya, henüz izlenemeyen bir filmi yoğun biçimde gündemde tutuyor.

Belirsizliği giderme ihtiyacı
Zihin belirsizlikle baş etmekte zorlanır. Bir film konuşuluyor ama izlenemiyorsa, bir bilgi boşluğu doğar.
Korkunun yansıtılması
Bu boşluğu olgular değil, kaygılar dolduruyor. Daha tek bir kare görülmeden suçlamaya hayal gücü yön veriyor.

Yasak meyve ve yapay kıtlık

Film etrafındaki ilgi büyürken erişim kısıtlı tutuluyor.

Erişim engelinin kanıta dönüşmesi
Erişim kısıtlandığında, saklanan şeyin mutlaka doğru olduğu düşüncesi yerleşiyor. Salondaki izleyiciler kendilerini ahlaki ve düşünsel açıdan kalabalığın üzerinde görüyor; filmden kuşku duymak ise bu aydınlanmış gruptaki yerlerini kaybetmek anlamına geliyor.
Sınırlı lüks ürün stratejisi
Filmin azar azar izleyiciye sunulması, modada sınırlı sayıda piyasaya sürülen ürünler gibi talebi artırıyor. “Fırtına koparan ama gösterilmeyen film” hakkındaki her haber, parayla satın alınamayacak ücretsiz bir tanıtıma dönüşüyor.
Kamuoyu algısının önceden çerçevelenmesi
Film sonunda geniş kitlelere ulaştığında izleyici, filmi sorgulamak için değil, haberlerde kendisine önceden anlatılanları bulmak üzere koşullanmış olarak geliyor.

Açılış karesi

Yüzüm görünerek röportaj verirsem, onları ifşa ettiğim için İsrail beni hapse atar.

Filmin ilk tanıklığında, çatıdaki bir asker

Film, ilk dakikalarında kendisini belgesel olarak tanımlıyor, İsrail istihbaratının tanıdık imgesinden yararlanıyor, karanlığa ani bir kesmeyle izleyicinin alışılmış algı akışını kırıyor ve İsrail Devleti’ni baskıcı bir güç olarak yeniden çerçeveliyor.

Otorite çerçevesi

Film, belgesel olduğunu ve kimliklerin tespit edilmesini önlemek için yüzlerin bulanıklaştırıldığını belirten bir açıklamayla açılıyor; ardından İsrail Askerî İstihbarat Sınıfı hakkında eski, siyah beyaz bir filme geçiyor.

Ön çerçeveleme
Daha herhangi bir içerik sunulmadan izleyiciye, izleyeceklerinin belgelenmiş gerçekler olduğu ve bunları paylaşanların canlarından korkacağı kadar tehlikeli bilgiler içerdiği söyleniyor. Bu çerçeve, içimizdeki eleştirel sesi baştan susturuyor: Belgesel, kurgulanmış bir siyasi metin olarak değil, gerçek olarak zihne kaydediliyor.

Gizli ifşa etkisi

Arapça dil bilgisi öğrenen üniformalı öğrencilerin nostaljik arşiv görüntüleri (“Arapçada fiil”), ardından karanlıkta itirafta bulunan bir askere sert bir kesme.

Tanıdık bir arketiple uyum kurma
Batılı izleyiciler, Fauda ve Tahran gibi dizilerden gelişmiş İsrail istihbarat mekanizması imgesini tanıyor. Film önce bu tanıdık, neredeyse masum görüntüyle uyum kuruyor, ardından izleyiciyi ondan uzaklaştırıyor.
Yabancı izleyici için neden-sonuç bağı
Öğretmenin söylediği “fiil” sözcüğü bir çapaya dönüşüyor; kurgu bu çapayı ölümü hesaplayan dijital bir sisteme bağlıyor. İsrail’deki dil eğitimi ve öğretim, soğuk bir yok etme sisteminin temeli gibi gösteriliyor.
Örüntü kesintisi
Aydınlık bir sınıftan zifiri karanlığa geçiş, izleyiciyi bir anda tarih dersinden komplo gerilimine taşıyor ve ardından gelenleri açığa çıkarılan sırlar olarak kabul etmeye hazırlıyor.

Devlet korkusu

Çatıda röportajı yapan kişi şöyle diyor: “Sen şehri görüyorsun, şehir seni görmüyor.” Kamera yukarıdan Tel Aviv’i gösteriyor.

Devletin düşman olarak yeniden çerçevelenmesi
İsrail, her devletin yaptığı gibi sırlarını koruyan bir demokrasi olarak değil, konuşanlara zulmeden bir yapı olarak sunuluyor.
Büyük Birader metaforu
Bu muğlak, hipnotik cümle bir kopukluk hissi ve tekinsiz bir güç duygusu yaratıyor. Tel Aviv, yaşam ve ölüm hakkında karar verenlerin aşağısında kalan, kör ve kayıtsız bir şehre dönüşüyor.

Çatıdaki röportaj

On beş kişi öldürülecek demiyorlar. NAZA 15 diyorlar.

Hedefleme sistemini anlatan bir asker

Röportajı yapan kişi konuşmanın kontrolünü ele alıyor, çizim yaptırarak dikkati tek bir noktaya topluyor ve askeri teknik bir terimden duygusal yükü en yüksek sözcüğe yönlendiriyor: bebek.

Kalem ve kâğıt

Asker, hedefleme arayüzünü soyut ifadelerle anlatmaya başlıyor. Röportajı yapan kişi sözünü kesiyor: “Bir çizsene, anlamamıza yardımcı olur” diyerek ona kâğıt ve kurşun kalem uzatıyor.

Kontrolü ele alma
Röportajı yapan kişi, otoriter el hareketleriyle askerin ritmine uyum sağlarken kendi otoritesini de pekiştiriyor. Konuşmayı o yönetiyor.
Dikkati daraltma
Küçük bir motor görev, askeri ve izleyiciyi dar bir görüntüye odaklıyor. Bir talimatı kabul eden kişi, sonrakini daha kolay kabul ediyor; burada verilen talimat ise bilgiyi sorgulamadan almak.
İsimleştirme ve tekrar
“NAZA 20, NAZA 20, NAZA 20 birden ölçüt oldu” ifadesi bir mantra gibi işliyor. Batı ordularında amacı sivillere verilen zararı sınırlamak ve ölçmek olan askerî bir terim, insanlıktan çıkarma aracı olarak yeniden çerçeveleniyor.

Bebek etkisi

Kısa, kesik ve baskılı soru-cevapta röportajı yapan kişi, bebeklerin nasıl sınıflandırıldığını netleştirmekte ısrar ediyor.

Röportajcı
NAZA’da mesela çocuklarla bebekler arasında bir fark var mı?
Asker
Hayır! Yok!
Röportajcı
Bir bebek NAZA 1 mi?
Asker
Evet!
Doğrudan telkin
Röportajı yapan kişi, her dilde duygusal yükü en yüksek sözcüklerden birini devreye sokuyor ve askeri şu denklemi doğrulamaya yönlendiriyor: İsrail Savunma Kuvvetleri, bebekleri bir bilgisayar programındaki sayılar olarak kaydediyor. Sonraki adım, yani Yahudileri sayılara indirgeyen Nazilerle karşılaştırma, izleyiciye bırakılıyor.
Bağlamın silinmesi
Hızlı soru-cevap, izleyicinin değerlendirme yapabilmesi için ihtiyaç duyduğu bağlamı ortadan kaldırıyor. Gerçekte sistem, komutanlara sınır koymak için sivil can kayıplarını hesaplıyor; böylece askerî hedefe ulaşılırken masumların zarar görmesi mümkün olduğunca önleniyor.

Tek kişi için 500 ve küçük bir kasaba

Asker, “Tek bir kişi için 500 falan onaylandı” diyor; yani bir kişiyi vurmak için 500 sivilin öldürülmesine onay verildiğini söylüyor. Röportajı yapan kişi yanıtlıyor: “500, İsrail’de küçük bir kasaba demek.”

Basit silme
Ne zaman, nerede ve söz konusu kişi kimdi: Yeraltındaki bir tesiste bulunan Sinvar ya da Muhammed Deyf gibi üst düzey bir terörist mi? Hangi zarar önlendi? Bunların hiçbiri söylenmiyor.
Sayının yeniden çerçevelenmesi
Röportajı yapan kişi, İsrailli izleyicide şok ve özdeşleşme yaratmak için sayıyı Gazze’deki bir saldırı bağlamından çıkarıp İsrail’deki bir yerleşimin yok edilmesi bağlamına taşıyor.

“Bilgisayar oyunu gibi”

Asker şöyle diyor: “Bilgisayar oyunu gibi… çünkü her şey uzaktan yapılıyor.”

Karmaşık eşdeğerlik
İki farklı şey aynılaştırılıyor: Uzaktan kullanılan sistem oyuna eşitleniyor ve buradan her askerin ahlaki açıdan kayıtsız olduğu sonucuna varılıyor. Film, mesafenin her modern orduda operasyonel bir zorunluluk olduğunu ve tek başına herhangi bir şeyin kanıtı sayılamayacağını dışarıda bırakıyor.

Tel Aviv’in pencereleri

Ama sen zaten bunun içinde yer aldın.

Görüşmeci, askere suçluluk yüklerken

Filmin ayırt edici tekniği burada karşımıza çıkıyor: Gazze’deki bombardımandan Tel Aviv’in ışıklı pencerelerine yapılan sert kesme. Film boyunca tekrarlanan bu geçiş, İsrail’deki sıradan yaşamı kayıtsızlığın kanıtına dönüştürüyor.

Seste Gazze, ekranda Tel Aviv

Asker, geniş bir alana yayılan bombardımanda “bütün bir mahalleyi” vurduklarını anlatıyor. Sessizlik, dramatik müzik ve Tel Aviv’deki evlerin içine bakan kamera: elinde kumanda tutan bir adam, kanepede oturan insanlar.

Alt duyusal özellikleri değiştirme
Zihin, Gazze’nin geniş açılı, uzak ve renksiz görüntülerinden Tel Aviv’deki oturma odalarının yakın, mahrem ve renkli görüntülerine geçiyor.
Birleşik zihinsel iz oluşturma
Sözler bir binanın havaya uçurulmasını anlatırken göz, Tel Aviv’de ışıkları yanan bir bina görüyor. İsrailli izleyici tehlikeyi kendi oturma odasında hissediyor; yabancı izleyici ise İsraillilerin yakınlarındaki mahalleleri silip süpürürken sakin ve rahat bir yaşam sürdüğünü öğreniyor.

Kimlik tuzağı

Asker kendini olanlardan uzaklaştırmaya çalışıyor: “Bir noktadan sonra artık yapamadım… Bunun içinde yer alamam.”

Röportajcı
Ama sen bunun içinde yer aldın.
Asker
Ne?
Röportajcı
Ama sen zaten bunun içinde yer aldın.
Kimlik düzeyinde suçluluk
Görüşmeci, “yanlış bir şey yaptın” (davranış) demiyor; değişimin en derin düzeyi olan kimliğe yönelerek “artık sen busun” diyor. Asker, bu suçluluğu hafifletmek için giderek daha uç anlatımlarda bulunuyor. Ardından Tel Aviv’in balkonlarına yapılan bir başka kesme, çapalama döngüsünü tamamlıyor.

İbn Gabirol’da öğle yemeği

Bir asker, saldırılar arasında İbn Gabirol Caddesi’nde yemek yemeye çıktığını ya da arkadaşlarıyla buluştuğunu söylüyor.

Açıkça söylenmeyen bir denklem
Yemek molası vermek, ordu dahil her işyerinde olağandır. Kurgu, açıkça dile getirmediği bir sonuca yönlendiriyor: Hamburger yiyip ardından saldırı planlamaya dönebilen herkes psikopattır.
Silinen bağlam
Bunlar, karmaşık bir operasyonel sistem içinde uzun vardiyalarla çalışan, zorunlu askerlik hizmetindeki kişiler. Günlük düzeni korumak, baskı altındaki herkes için gerekli bir savunma mekanizmasıdır.

Rehineler, balkonlar ve seçkinler

Film, İbn Gabirol hakkındaki anlatımdan rehine simgesiyle birlikte gösterilen “Hepimiz sizi bekliyoruz” yazısına, Tel Aviv’deki protestolara (“Onları hemen eve getirin”), ardından bir balkonda dans eden insanlara geçiyor. Asker, “toplumsal seçkinlerden” söz ediyor ve “bunu sana çok prestijli bir şeymiş gibi pazarlıyorlar” diyor.

Bölünmüş zihinsel iz oluşturma
Aynı şehir, hem İbn Gabirol’da yemek yiyen “kayıtsız” askerleri hem de rehineler için feryat eden kalabalıkları çıkarıyor. Bu yan yana getirme, rehine afişlerinin yırtılmasını örtük biçimde mazur gösteriyor ve savaş suçu ithamını güçlendiriyor.
Çapaların çökertilmesi
Protestonun uğultusu duyguları yükseltiyor; hemen ardından balkonda dans eden insanlar geliyor. İki güçlü çapanın çarpışması tiksinti yaratıyor: İsrailliler rehineleri için ağlıyor, ama orduları Gazze’yi silip süpürürken dans edip yemek yiyor. Travmanın gölgesinde yaşayan bir toplum, ahlaki duyarlılığını yitirmiş gibi yeniden sunuluyor.
Sınıfsal kimliğe sıçrama
Restoranda yemek yemek, “seçkinler”, “merkez sol” ve “yüksek sosyoekonomik statü” ile ilişkilendiriliyor. Askerî eylemler, karnı tok, toplumdan kopuk bir sınıfın ürünü olarak sunuluyor; bu da Yahudileri dünyayı yöneten bir seçkinler topluluğu olarak gösteren eski iftirayı yankılıyor.
Kimsenin adı verilmiyor
“Bunu sana pazarlıyorlar”: Kim bu “onlar”? Eylemi yapanın belirtilmemesi, görünmez ve manipülatif bir güç yaratıyor. Yanıtsız bırakılan bu soru, izleyiciyi filmin sonunda verilecek yanıtı kabul etmeye hazır tutuyor.

Tarih ve silinme

Rekor kırdık. Bir evi sekiz dakikada ateşe vermeyi başardık.

Kamera koşu bandında koşan bir kadını gösterirken sesi duyulan bir asker

Film, 1948’i bugünün içine yerleştiriyor, İsrail televizyonunun otoritesinden yararlanıyor ve ev yakma anlatımlarını sakin sivil yaşam görüntüleriyle karşı karşıya getiriyor. Soruları, ihtiyaç duyduğu yanıtları alacak biçimde kuruyor.

Zaman çizgisinin tek ana sıkıştırılması

1920’de kumların içinden yükselen Tel Aviv, ardından 1940, sonra şu yazı: “Gazze ile Tel Aviv arasında yalnızca 60 km var… Gazze sakinleri, 1948’de yerlerinden edilen köylerin halkından oluşuyor.”

Gizli telkin
Kurgu, 1920 ile bugün arasında bir bağ kuruyor. Tel Aviv’deki modern bir park, 1948 olaylarıyla ilişkilendiriliyor ve izleyici, Tel Aviv’in Gazze’nin yıkıntıları üzerine kurulduğu sonucuna varıyor.

Traktörler ve insansız hava araçları

Kamera, Tel Aviv’de tek başına kalmış eski bir eve yakınlaşıyor; ardından binaları yıkan bir traktörün siyah beyaz görüntülerine, oradan da İsrail Savunma Kuvvetlerinin Gazze’de evleri yerle bir ettiğini söyleyen bir askere geçiyor.

Çağrışımsal çapalama
Geçmişteki traktör ile günümüzün insansız hava aracı tek bir görüntüye dönüşüyor. Bugünkü çatışmalar, 1948 anlatısının yarattığı duyguların üzerine yapıştırılıyor.

Temizlik dili

Asker, “yerle bir etmek”, “şerit şerit çalıştık”, “temizlemek”, “sence burası temiz görünüyor mu” gibi ifadeler kullanıyor.

Steril çerçeveleme
Temizlik sözcükleri, konuşanın eylemle arasına mesafe koyarken onu dinleyenin gözünde canavarlaştırıyor. Yeraltındaki terör altyapısına yönelik eylem, arındırma olarak yeniden çerçeveleniyor; izleyici bunu etnik temizlik olarak algılıyor.

Tanık olarak İsrail televizyonu

Bir pencereden, “7/10’dan bu yana 367 gün” yazılı bir İsrail haber yayını görülüyor. Muhabir, İsrail Savunma Kuvvetlerinin bölge sakinlerinin dönecek bir yeri kalmaması için “yerle bir etmeye” yönelik operasyon yürüttüğünü söylüyor.

Otorite çapası
İzleyici tam da kimliği açıklanmayan askerin abarttığından kuşkulanabilecekken film, gün ışığında İsrail’den resmî bir sesi devreye sokuyor. Verilen mesaj şu oluyor: İsrail’in kendi medyası bile bunu kabul ediyor.

Yanan evler ve koşu bandı

Seste: kuzeyden güneye taşınan nüfus, zeytinyağı ve kanepe minderleriyle yakılan evler, ardından övünç dolu sözler: “Rekor kırdık, sekiz dakika.” Ekranda: pencerenin ardında koşu bandında koşan bir kadın.

Duyusal ayrıştırma
Göz sakin ve sağlıklı bir gündelik yaşam görürken kulak kundaklama anlatısını duyuyor. Zihin, filmin göstermediği görüntüleri kendisi kuruyor ve kadının koşusu kayıtsızlığın simgesine dönüşüyor.
Yönlendirici soru
Görüşmeci, “Neden?” ya da “Orada tünel veya tehlike var mıydı?” yerine “Bir evi nasıl yakarsınız?” diye soruyor. Soru, askeri bu eylemi gurur duyulacak bir beceri olarak sunmaya davet ediyor. Kanıtların yakıldığını ima etmeyi ya da krematoryumlarla paralellik kurmayı da amaçlıyor olabilir.

Renkli karelere dönüşen aileler

Asker, doluluk oranlarını gösteren kareli bir mahalle planı çiziyor: “25% doluluk… yeşil, sarı, kırmızı, 300% olduğunda mor.” “Yeşil” bir bina beş ila on dakika içinde vuruluyor.

İzin belgesi olarak algoritma
İzleyici, hiç sorgulanmayan bir ön kabulü benimsiyor: Sistem, hayat kurtarmak için değil, binaları içindekilerin üzerine yıkmaya izin vermek için var. Aileler, oyun tahtasındaki renkli hedeflere dönüşüyor.

“Şansları bol olsun”

Art arda gelen sorular, ahlaki tuzağı kapatıyor.

Röportajcı
Peki onların yaklaşımı ne? İnsanlara bölgeyi boşaltmalarını söyledik, kalanların sorunu kendilerini mi ilgilendirir?
Röportajcı
Peki ya ayrılamayanlar? Engelliler, korkanlar…?
Asker
Şansları bol olsun!
Gizli ön kabul ve tuzak
İlk soru bir ön kabul içeriyor; ikincisi duygusal tuzağı harekete geçiriyor. Askerin yanıtı, ardından gelen sessizlikle birlikte acımasızlığı çağrıştıran bir çapaya dönüşüyor. Uyarılar, insani koridorlar ve bir nüfusun tahliyesi için gereken lojistik ortadan kayboluyor ya da bir suçun kılıfı gibi gösteriliyor.

Cesetler ve sayılar

‘Silahlı’ kelimesini unut. Konuyla ilgisi yok. Silahlı adamları bir kez gördüm.

Röportajcı, ölen onlarca kişinin kim olduğunu sormadan önce konuşan bir asker

Gazze’de cesetler sayılırken Tel Aviv’de vinçler yükseliyor. Film bu bölümde kimin terörist sayıldığını yeniden tanımlıyor, köpeklere bırakılan cesetleri ve toplu mezarları anlatıyor, askeri ise mekanizmanın teknik bir dişlisine indirgiyor.

Tel Aviv inşa ediliyor, Gazze siliniyor

Yıkım hesaplarından Tel Aviv’deki şantiyelere geçiliyor: kaynakçılar, vinçler, işlek yollar. Ses kuşağında kalp atışları duyuluyor.

Kutuplaştırma
Gazze toza dönüşürken Tel Aviv büyüyor. İzleyiciye evrensel bir adaletsizlik mesajı veriliyor; yükselen duygular, bir sonraki mesajın zihne yerleştirilmesini kolaylaştırıyor.

Kim terörist sayılıyor?

Asker şöyle diyor: “Bölgedeki ölü terörist, öldürmeye karar verdiğin herhangi biri demek… 140 kişi, hiçbiri hayatında eline silah almamış.”

Mutlak bir tanım
Film, “terörist eşittir öldürülen herhangi biri” denklemini kuruyor. Böylece İsrail, kadınlar ve çocuklar dahil her Gazzeliyi terörist sayıyormuş gibi gösteriliyor.
Bağlamın çıkarılması
Saha gözetleme personelinin uyarıları, patlayıcı yerleştirirken görülen teröristler, sivil kıyafetlerle pusuları yöneten ve halkın arasına karışan Hamas teröristleri anlatıda yok. İzleyici yalnızca kumaş toplayan bir adam görüyor ve öldürmenin keyfî olduğu sonucuna varıyor.

Cesetler ve köpekler

Filmde cesetlerin toplanmadığı ve köpekler tarafından yendiği söyleniyor.

Asker
Cesetleri toplamak… toplamıyorlar… köpekler yiyor.
Röportajcı
Yani bunu görüyor musun?
Asker
Ben bakamadım… çevremdekiler gördü.
Duyumun gerçek diye zihne kazınması
Asker, bunu hiç görmediğini kabul ediyor (“Hiçbir aşamada oturup izlemedim”). Buna rağmen yalnızca sözler bile tiksinti uyandıran bir görüntü yaratarak olayı vahşetin simgesine dönüştürüyor. Verilen mesaj şu: İsrail Savunma Kuvvetleri Gazzelileri öldürmekle kalmıyor, cesetlerini de köpeklere bırakıyor.

“Benim görevim teknik”

Başkalarına izlememelerini söylemeyi düşünüp düşünmediği sorulduğunda asker şöyle yanıtlıyor: “Benim görevim teknik. İlkesel ya da ahlaki herhangi bir görüş belirtmem beklenmiyor.”

Kötülüğün sıradanlığı
Asker kendisini vicdan sahibi bir insandan mekanizmanın bir dişlisine indirgiyor. İzleyici, savaş suçlularının klasik savunması olan “Ben sadece emirleri uyguladım” sözünü duyuyor. Birliğin askerleri de bir varoluş savaşında zor ikilemlerle yüzleşen insanlar olmaktan çıkıp robotlara dönüşüyor.

Yükselen katlar, yığılan cesetler

Kamera, Tel Aviv’de inşa edilen bir kulenin kat numaralarını izliyor (64, 65… 72), ardından Gazze’de çukurlara yığılmış cesetlerin anlatıldığı tanıklığa geçiyor.

Çapaların çökertilmesi
Tel Aviv’in yüksekliği ile Gazze’de “durmadan biriken” cesetler, zihinlerde birbirine kaynaşana dek yan yana getiriliyor: Tel Aviv’in yükselişi ölülere bağlıymış gibi gösteriliyor.

“Yüzlerce, yüzlerce, yüzlerce”

“‘Silahlı’ kelimesini unut, konuyla ilgisi yok… Silahlı adamları bir kez gördüm.” Röportajcı soruyor: “Peki o onlarca insan kim?” Asker sayıyı yükseltiyor: “Yüzlerce, yüzlerce, yüzlerce!”

Evrensel niceleyici
Tek bir mutlak ifade; angajman kurallarını, şehir savaşını ve sokaklardaki binlerce silahlı teröristi silip atıyor. Bu yönlendirme, terörist ile sivil arasında ayrım gözetmeyen, rastgele bir imha yapıldığı sonucunu izleyicinin zihnine yerleştiriyor.

Görüntüsü olmayan toplu mezarlar

Asker, dron görüntülerinde gördüklerini şöyle anlatıyor: “Toplu mezarlar… yağmur sularıyla dolmuş mezarlar… mezar değil, ceset dolu bir çukur… Gazze’nin her yanı ceset.”

Tiksinti yoluyla zihne kazıma
Film ne kendi çekimlerinden ne de Gazze’deki kaynaklardan herhangi bir belge sunuyor: yalnızca asker olarak tanıtılan birinin sözleri var. Tiksinti, izleyicinin sorması gereken soruları bastırıyor: Bunun Hamas’ın yaptığı geçici bir defin olup olmadığı ya da dron görüntülerinin yanlış yorumlanıp yorumlanmadığı gibi. “Onları neden öldürüyorlar?” sorusuna verilen “Bilmiyorum” yanıtı, amaçsız kötülük tablosunu tamamlıyor.

Köprü ve yardım kuyrukları

Öylece üst üste mi?

Köprü ve düşen insan figürlerinin çizimi ekrandayken askerin sözlerini tekrarlayan röportajcı

Kirya, görsel bir çapa olarak tekrar tekrar karşımıza çıkıyor. Başbakanın sözleri, konut balkonlarının görüntüleri eşliğinde duyuluyor; köprü ve düşen insan figürlerinin çizimi ise bir atış poligonuna dönüşüyor. Anlatı burada fiziksel gerçeklikle bağını koparıyor.

Kirya

Kamera, Tel Aviv’in sivillerin yoğun olduğu bir semtinde bulunan İsrail Savunma Kuvvetleri karargâhı Kirya’nın gece görüntülerine sürekli geri dönüyor.

Tekrar yoluyla yeniden çerçeveleme
Aynı görüntünün değişen bağlamlarda tekrarlanması, anlamını değiştiriyor. Egemen bir devletin meşru savunma karargâhı, sivillerin arasına gizlenmiş bir askerî üsse dönüşüyor. İzleyici, İsrail ile Hamas arasında ahlaki fark olmadığı sonucuna yönlendiriliyor: “canlı kalkan” kavramının anlamı bütünüyle tersine çevriliyor.

Konuşma ve haber

Binyamin Netanyahu’nun mal girişini engellemekten söz ettiği konuşması, haber sunucusu Yonit Levi’nin “gönüllü göçü teşvik etme” hakkındaki haberiyle birleştiriliyor; ekranda Tel Aviv’in ışıkları yanan balkonları görülüyor. Bir adam salonunda volta atıyor; asker “Gazze Şeridi’ni temizlemekten” söz ederken bir panjur kapanıyor.

Amacın silinmesi
Güvenlik bağlamı, yani malzemelerin Hamas’ın eline geçmesini önleme amacı, dışarıda bırakılıyor. Bu sözleri sessizce dinleyen, sakin görünen kent sakinleri aç bırakma ve zorla yerinden etme politikasının ortakları, sessizlikleri ise onay olarak sunuluyor.

Üst üste yığılan cesetler

Asker ile röportajcı, birbirini yansıtan el hareketleriyle deftere bir köprü ve düşen insan figürleri çiziyor. 26:24’te asker, cesetlerin “üst üste yığıldığını” söylüyor. Röportajcı tekrarlıyor: “Öylece üst üste mi?” Asker başını sallıyor.

Fiziksel gerçeklikle bağın koptuğu nokta
Hızla koşan insanlara uzun mesafeden ateş açıldığında cesetler düzgün bir yığın oluşturacak şekilde düşemez; bir insanın nasıl düşeceği ağırlığına, hızına ve açısına bağlıdır. İnsanlar da aynı ölüm noktasına körlemesine koşmaz. Geride oturup ekranları izleyen bir asker, sinema ya da bilgisayar oyunu görüntüsünü gerçekliğe yansıtıyor. Bu, olgusal bir tanıklık değil, şoke etmek için kurulmuş retorik bir abartı.
Sürekli pekiştirilen çapa
Kamera çizimin üzerinde uzun süre kalıyor. Böylece inandırıcı olmayan sayılar dile getirildiğinde, atış poligonu imgesi çoktan belleğe yerleşmiş oluyor.

Holokost çerçevesi

Bir terörü engelleyenler var, bir de barışı engelleyenler.

Görev yaptığı istihbarat birimini anlatan bir asker

Film, son bölümünde İsrail toplumunu Nazi Almanyası’yla karşılaştırıyor, askere soykırım kelimesini söyletiyor ve Holokost’un simgelerini günümüz Gazze’sinin etrafında bir araya getiriyor. Sonunda Netanyahu’nun kendi terör tanımını İsrail’e karşı kullanıyor.

Polonya ve Almanya

Asker, bugünü okuluyla yaptığı Polonya gezisiyle ve Nazi Almanyası’yla karşılaştırıyor: “Bu Nazilerde çok kötü bir şey görüyorum. Peki, kendim hakkında size ne söyleyebilirim?”

Tarihsel bir kimliğe sıçrama
Nazizmle birlikte yaşayan Alman halkıyla, bombardıman yapıp eve döndüğünde psikoloji diplomasını dert edinen bir kişi aynı kefeye konuyor. Gerçek bağlam, yani katliam gerçekleştirmiş bir terör örgütüne karşı yürütülen savunma savaşı ortadan kayboluyor.

“Boğun onları”

Görüşmeci, “Bu, hayatta kalmalarına nasıl yardımcı oluyor?” ve “Ama onlar düşman, bu insanlar düşman, değil mi?” diye soruyor. Asker, “Boğun onları, boğun onları, boğun onları” diye tekrarlıyor ve sözlerini şöyle bitiriyor: “Sonunda insana yapılması gerekenin bu olduğu hissi geliyor.”

Ön kabul tuzağı
Gizli ön kabuller içeren sorular, askerin kurulan paralellikten geri adım atmasını engelliyor; taktik ya da istihbarat temelli bir açıklamaya yer bırakmıyor. İzleyicinin aklında yalnızca duygu yüklü sözcükler kalıyor.
Birleşik etki
Film, sakin balkon görüntüleri eşliğinde harekât odasından korkunç bir tarihsel kimliğe uzanarak tek bir sonucu sabitliyor: İsrail toplumu insanlığını yitirmiştir. Bu da fiilen İsrail’deki ve dünyanın dört bir yanındaki Yahudilere duyulan nefreti meşrulaştırıyor.

“Birlikte kazanacağız”

Tel Aviv’de bir binanın üzerinde, İsrail bayrağının yanında yavaş yavaş netleşen ışıklı bir tabela.

Görüntünün açığa çıkması
Bulanık bir görüntüyü okuma çabası dikkati hapsediyor. Görüntü netleştiğinde, askerin hemen ardından söylediklerinin etkisiyle dayanışma simgesi ortak suçluluğun kanıtı olarak algılanıyor.

Aydınlık ve karanlık

Film boyunca görüşmeci aydınlatılıyor ve yüzü açıkça görülüyor; asker ise hep karanlıkta.

Görsel asimetri
Aydınlıktaki kişi araştırmacıyı ve hakikati temsil ediyor; gölgedeki kişi ise suçunu itiraf eden bir adam olarak algılanıyor. İsrail Savunma Kuvvetleri karanlıkta kalıyor.

Soykırım kelimesi

Bölümün merkezindeki diyalog.

Röportajcı
Bunun soykırım olduğunu düşünmüyor musun?
Asker
Evet! Gerçekten.
Asker
Bu, bilerek açılan ateş; bilerek yapılıyor! Bilerek!… Bu çocukları öldürmeyi amaçladın.
En uç noktaya taşıma
Tali zararın varlığı, çocukları kasten katletmekle eş tutuluyor. Meşru müdafaa, silahlı terör ve tahliye çabaları siliniyor; en ağır hukuki terim doğrudan izleyicinin duygularına yerleştiriliyor.

“Eğlenceli”

Bir dönüm noktası sorulduğunda asker şöyle diyor: “Hormonların kontrolden çıktığı bir hâl bu ve bundan keyif alıyorsun… inanılmaz bir haz… eğlenceli!”

Kimliğe saldırı
Baskı altındaki davranış, başkalarının acısından haz alan bir kimliğe dönüştürülüyor. Öldürmenin anlatıldığı bir bölüme “eğlenceli” sözcüğünü bağlamak, askerlerle empati kurma ihtimalini ortadan kaldırıyor.

Siren ve tren

Tel Aviv’de anma sireni ve yolda hareketsiz duran insanlar; ardından Tel Aviv Sinemateki’ne geçiş ve Shoah’ın yönetmenine atıfla “Claude Lanzmann’a saygı” yazısı; bir lokomotif, tren rayları ve bacadan çıkan duman; Holokost’u anımsatan Netanyahu; aç bırakma ve insanlığa karşı suçlara ilişkin uluslararası suçlamaları okuyan Yonit Levi.

Zaman çizgisinin çökertilmesi
Bu, filmin en incelikli geçişi. Holokost hafızasına ait her ses ve görüntü, günümüz Gazze’sine ve uluslararası tutuklama kararlarına bağlanıyor. Yahudi devleti, kendi Holokost simgeleri kullanılarak bir holokost gerçekleştirmekle suçlanıyor.

“Bibi’nin birimi”

Asker, uluslararası alanda faaliyet gösteren kişileri izleyen, “kirli bilgiler” yoluyla Lahey’deki başvuruları boşa çıkaran ve başbakan için istihbarat toplayan bir birimi anlatıyor: “Bibi’nin amacı, her şeyin önüne geçen amacı, bir Filistin devletinin kurulmasını engellemek.”

Aşırı genelleme
İsrail’in hukuki ve diplomatik savunması siliniyor; istihbarat sistemi, barışı sabote etmek üzere kurulmuş kişisel bir siyasi araç olarak yeniden sunuluyor. Gazze’nin, katliam gerçekleştiren Hamas’ı seçtiğinden ve Arap tarafının İsrail’in kuruluşundan bu yana her fırsatta barışı reddettiğinden söz edilmiyor.

Terörün tanımı

Genç Netanyahu’nun, kitabındaki terör tanımını aktardığı eski bir röportaj: “Siyasi amaçlarla masumlara kasten ve sistematik biçimde saldırılması, onların öldürülmesi, sakat bırakılması ve tehdit edilmesi.” Ardından çamaşır asan bir adam, kapanan bir panjur ve bir cuma akşamı içinde çocukların bulunduğu evlerin vurulmasına ilişkin tanıklık.

Tersine çevrilen denklem
Tanım öyle bir yerleştiriliyor ki ardından gelen tanıklık İsrail’e tam olarak uyuyormuş gibi görünüyor. Liderin kendi sözleri hem kendisine hem de devlete karşı bir tuzağa dönüştürülüyor.

Final

İsrail’in Gazze’de Filistinli sivilleri öldürmesi sürüyor.

Filmin kapanış yazısı

Film, zeminini hazırladığı en keskin karşıtlıkla bitiyor: Tel Aviv’in sakin gecelerinden, Gazze’de oğlunu bulmak için enkazı kazan bir babaya geçiliyor.

Telefondaki sesler

Asker, deftere çizim yaparken (“Homeland” yazılımı), enkaz altındaki yakınlarıyla ilgili dinlemeye takılan telefon konuşmalarını hatırlıyor: “Seslerini duydum… ağlıyorlardı… çığlık atıyorlardı… annem öldü, çocuklar da…”

İşitsel iz bırakma
Çığlıklar ve ağlama sesleri, eleştirel düşünceyi aşarak doğrudan dinleyicinin duygularını etkiliyor. Tekdüze çizim (“bir arama, bir arama, bir arama”), suçluluğu bilinçdışına yerleştiriyor. Üstelik bu da yine başkalarından duyulanlara dayanıyor.

Tel Aviv yaşıyor, Gazze ölüyor

Ekim ve Kasım 2023’te Gazze’deki yıkım görüntüleri. Bir adam diz çöküyor, enkazın altındaki oğlu Said’e bağırarak sesleniyor, çekiçle vuruyor ve ağlıyor. Molozların altındaki çocuk bacakları. Solgun bir gökyüzü, geçen uçaklar ve kapanış yazısı.

Son karşıtlık
Bir saat boyunca Tel Aviv’in sakin gecelerini gösterdikten sonra (düzenlenen bir kanepe, koşan bir kadın, dizlere masaj yapan bir çift), film bunun tam tersini sunuyor. Kapanış yazısı mesajı şimdiki zamana sabitliyor ve izleyici, İsrail toplumunun tamamını süregelen bir suçun ortağı olarak görmeye yönlendiriliyor.

Filmin göstermedikleri

Filmin yarattığı güçlü duygusal etkiye karşılık, sunduğu kanıtlarda açık boşluklar var.

  1. Gözleme değil, duyuma dayalı

    “Homeland” yazılımı aracılığıyla ve gıda dağıtımı sırasında insanların öldürülmesine ilişkin tanıklık eden asker bunu kendisi söylüyor: “Tam olarak bilmiyorum… Seslerini duydum… Orada kameraların başında değildim… Hiçbir aşamada oturup izlemedim.”

  2. Gerçekle abartı iç içe

    Gerçek bilgiler —sivillerin ağır zarar gördüğü saldırılar ve Hamas yapılarının yıkılması— sinemasal metaforlarla ve siyasi-hukuki nitelemelerle (“barışı engellemek”, “soykırım”, “ceset yığınları”) harmanlanıyor. Peş peşe gelen sarsıcı anlatılar, izleyiciyi öykülerdeki boşlukları fark etmeden kapanış yazılarını bir hüküm olarak kabul etmeye yöneltiyor.

  3. Ekranda kimler var

    Kadınlar, çocuklar ve yaşlılar neredeyse hiç görünmüyor. Gazze’nin yıkılmış sokaklarında çoğunlukla erkekler ve ergenlik çağındaki oğlanlar görülüyor.

  4. Cesetlerin görüldüğü tek sahne

    Film, tüm iddialarına rağmen, enkaz altındaki cesetleri gösteren tek bir sahne içeriyor: çökmüş bir duvarın altında yan yana duran on kadar bacak. Savaş boyunca Gazze’den görüntüler her yerde yayımlandı ve paylaşıldı; bunların arasında izleyenleri sarsmak amacıyla üretilmiş sahte görüntüler de vardı. Film bunlarla kıyaslanabilecek bir şey sunmuyor.

  5. Üst üste yığılamayacak cesetler

    Uzaktan vurulan insanların “birbirlerinin üstüne” düştüğü anlatısı, balistik yasalarıyla da insan davranışıyla da bağdaşmıyor. Anlatının çöktüğü nokta burası.

Sonuç

NAZA, tarafsız bir belgeleme çalışması değil, planlı bir ikna aracıdır. Filmin gösterime sunulması, kapalı gösterimler ve filmi izleme olanağı yokken yapılan yoğun haberler bir boşluk yarattı. İzleyiciler bu boşluğu korkuyla ve yasaklı bilgilere eriştikleri duygusuyla doldurdu.

Filmdeki kırktan fazla sahnenin her birinde bir etkileme tekniği kullanılıyor: hipnotik dil, çıkarılan bağlam, yeniden çerçeveleme, Gazze'deki bombardıman anlatılarıyla yan yana getirilen Tel Aviv'in aydınlık balkonları, iç içe geçirilmiş bir zaman çizelgesi ve anlatıya yerleştirilen Holokost benzetmesi. Bunların tümü tek bir sonuca yönlendiriyor: İsrail'in soykırım yaptığı sonucuna.

Bunların yanı sıra kanıtlardaki boşluklar da ortada: gerçekmiş gibi sunulan duyumlar, görsel kanıt yokluğu, kadrajda yer almayan kadınlar ve çocuklar, bir de anlatının tutarlılığını yitirdiği noktadaki, fiziksel olarak mümkün olmayan ceset yığını.

Kaynaklar

Bu sayfanın dayandığı tüm yazılar, açıklamalar ve paylaşımlar, en eskiden başlayarak sıralanmıştır. Başlıklar özgün dillerinde verilmiştir.

  1. Deadline · Zac Ntim Former Israeli Prime Minister Takes Aim At Yuval Abraham And Rachel Szor's 'NAZA'
  2. X · Israel Defense Forces IDF first response to NAZA after Venice premiere
  3. Quotidiano.net · Manuela Santacatterina Cos'è Naza, il film che svela l’orrore a Gaza
  4. Israel News Pulse · Jonathan Mimouni NAZA Fact Check: The Claims the Documentary Cannot Prove
  5. X · Andrew Fox Reply to jury president's Zone of Interest comparison
  6. X · Avigdor Liberman X post on NAZA directors
  7. X · Israel Defense Forces IDF: 500-civilian approval claim 'completely false'
  8. Al-Monitor · Reuters / Maayan Lubell Netanyahu says Gaza documentary 'NAZA' is 'shocking incitement'
  9. Elder of Ziyon · Elder of Ziyon (pseudonymous blogger) What We Know About the NAZA Movie Already Discredits It
  10. Haaretz · Raviv Drucker צפיתי בסרט נז"א. זה היה קשה מאוד, הזדעזעתי, אבל
  11. Il Foglio · Pierluigi Battista How ‘Fauda’ responds to ‘Naza’
  12. Israel Hayom · Amnon Lord הטעות שלישראל אסור לעשות עם הסרט נז"א
  13. Israel Hayom הקצין באמ"ן מסביר את השקרים בסרט נז"א
  14. Jüdische Allgemeine · Sabine Brandes »Ritualmordlegende« - »Pflicht, Fragen zu stellen«: Israel streitet über »Naza«
  15. Kan News · Eran Sikurel et al. הרמטכ"ל נגד הסרט "נז"א": "עלילות דם ועיוות מכוון של המציאות"
  16. X · @MaxNordau (pseudonymous) Timestamped summary of Raviv Drucker's Channel 13 interview with Yuval Abraham
  17. X · Brig. Gen. Effie Defrin IDF Spokesperson asks to view NAZA in full
  18. X · John Spencer Collateral damage estimation is what the law requires
  19. Ynet · Gal Ganot הרמטכ"ל יכנס דיון על הסרט נז"א: "לתקוף כדי להרוג 500 אזרחים? שקרי לחלוטין"
  20. il Giornale · Fiamma Nirenstein Le verità tra film e realtà
  21. Arutz Sheva דרוקר מפתיע: "לא הייתי משדר את זה"
  22. HonestReporting · Rachel O'Donoghue “NAZA”: A Record Venice Ovation, IDF Condemnation and a Genocide Fabrication
  23. Il Riformista · Claudio Velardi Le lacrime per Naza e le ore dedicate a Fauda: a Venezia cala il sipario sulla recita, nel mondo arabo sono già all’episodio successivo della serie israeliana
  24. Israel Hayom · Ariel Bulshtein דעה | "נז"א" הוא לא קולנוע – הוא כתב אישום נגד ישראל
  25. Jewish News · JN Reporter New documentary about IDF strikes in Gaza causes anger in Israel
  26. Moked · Redazione Gerusalemme e la risposta tardiva a Naza
  27. The Algemeiner Former Hamas Hostage Slams ‘NAZA’ Filmmakers for ‘Degrading’ IDF Soldiers ‘Who Fought to Bring Me Home’
  28. The Jerusalem Post · Corinne Baum IDF calls NAZA 500-civilian strike claim 'completely false'
  29. Walla! News · Amir Bohbot בצה"ל דוחים את טענות הסרט נז"א - ומבהירים: "שלמים עם התהליכים המבצעיים"
  30. X · Eylon Levy X post replying to Raviv Drucker
  31. X · Israel Katz X post on Rafah brigade commander strike
  32. X · Israel Ministry of Foreign Affairs MFA: NAZA 'pure propaganda'
  33. Ynet · Itamar Eichner, Tal Amodai "נז"א הצית את המדינה": הסרט השנוי במחלוקת בכותרות בעולם - וקו ההגנה של ישראל
  34. Il Foglio · Giulio Meotti La Naza dei cieli: storia di un massacro sventato
  35. JNS · Jonathan S. Tobin The AI apocalypse and the ‘NAZA’ blood libels against Israel
  36. The Free Press · Haviv Rettig Gur Hold Your Applause for the New Gaza Documentary
  37. X · Prime Minister's Office PMO video: How 'Naza' manufactured a case
  38. Ynet · Itamar Eichner ישראל נערכת לקרב בלימה מול היוצרים: "'נז"א' כואב במיוחד כי זה בא מבפנים"
  39. Channel 14 · Ziv Shezo נז"א תגיע לאירופה - ובישראל דורשים: קיימו הקרנה מיידית
  40. GB News · Tzipi Hotovely 'PROPAGANDA!' Israeli ambassador responds to Guardian's Gaza film NAZA amid UPROAR
  41. Il Foglio · Giulio Meotti Se anche Hamas elogia “Naza”
  42. Israel Hayom · Nissan Strauchler התשובה של המומחית הבריטית לסרט נז"א: "מעוותים את דיני המלחמה"
  43. Israel National News · Dr. Avi Perry A poisoned lens, a predetermined verdict, and questionable evidence made to fit
  44. Jüdische Allgemeine · Sabine Brandes (reporting Itamar Eichner's Ynet interview) Kampfpilot weist Vorwürfe von »Naza« zurück
  45. Mena-Watch · Michaela Dudley »NAZA«: Israel-Kritik hat ihren »Preis«
  46. Misgav Institute for National Security & Zionist Strategy · Prof. Kobi Michael The Film "NAZA" – Manipulation on Eight Levels
  47. The Times of Israel · Sarit Zehavi What 'Naza' really means: The truth about collateral damage
  48. X · Ben Caspit X post on NAZA
  49. Israel Hayom · Dr. Michael Oren דעה | לא בבכי, בלחימה קשוחה: כך להגיב לסרט השקרים "נז"א"
  50. Makor Rishon · Elchanan Shpeizer מג'נין ג'נין ועד נז"א: 80 אחוזים מהסרטים כאן לוקחים את אותו צד
  51. Reformatorisch Dagblad · Jeannette Gabay-Schoonderwoerd Waarom bekroonde documentaire NAZA in Israël zelf vooral op afwijzing stuit
  52. The Jerusalem Post · David Ben-Basat What NAZA leaves out about October 7 and Israel’s war in Gaza
  53. Kan News ההאשמות בסרט והקצינים שהיו שם ואומרים: "לא היה ולא נברא"
  54. Maariv · Prof. Aryeh Eldad סערת "נז"א": אפשר לחוות דעה על סרט גם בלי לצפות בו
  55. Mena-Watch · Alexander Gruber »NAZA«: Wie ein Film Israel in die Nähe der Nazis rückt
  56. JNS · Adam Levick The premise of ‘NAZA’ doesn’t hold up
  57. Ynet / Yedioth Ahronoth · Ben-Dror Yemini לוקחים חלק בעלילה
  58. 20il NAZA Fact Check: What the Evidence Actually Shows
  59. Commentary · Seth Mandel NAZA Is a Jump-the-Shark Moment for Israel’s Critics
  60. The Wall Street Journal · Omer Shem Tov Hostages Like Me Were Also 'NAZA'—Collateral Damage
  61. Mena-Watch · Sarit Zehavi Was »NAZA« über Kollateralschäden verschweigt
  62. TheWrap · Shlomi Ben-Meir 'NAZA' Claims About IDF Action in Gaza Deserve a Closer Look | Guest Column
  63. Haaretz · Prof. Danny Orbach עדויות מוטות ומצג שווא: מדוע "נז"א" חוצה את הגבול מעיתונות לתעמולה
  64. Walla! News · אלוף במיל' גיורא איילנד (Maj. Gen. (res.) Giora Eiland) הסרט "נז"א" במבחן המציאות: האם צה"ל חרג מהדין?
  65. Il Foglio · Giulio Meotti Anatomia della perfetta operazione “Naza”. La zona di interesse di Israele
  66. Israel National News · Dr. Alex Grobman NAZA's allegation of a system: What the evidence really shows
  67. The Times of Israel · Emanuel Fabian and Nurit Yohanan NAZA’s claims about IDF conduct in Gaza are grave. So are the film’s journalistic flaws
  68. Yair Miron personal site אחת עשרה מניפולציות בסרט "נז"א"
  69. Zman Yisrael · Emanuel Fabian, Nurit Yohanan הטענות של הסרט "נז"א" נגד צה"ל חמורות. כך גם הכשלים העיתונאיים שלו
  70. taz · Tim Caspar Boehme Debatte um Dokumentarfilm „Naza“: Warum tut ihr das?
  71. JNS · Amelie Botbol 'NAZA' documentary fails to show IDF efforts to prevent civilian casualties, former officer says
  72. The Jerusalem Post · Yisrael Medad NAZA and the rising campaign to demonize Israel
  73. The Jerusalem Post · Ari Tatarka 'NAZA' film at Venice Festival exposes the IDF's struggle to defend its story
  74. X · Yoseph Haddad No such 500 event exists
  75. Enfoque Judío · Elías Cohen NAZA: ¿Dónde termina el documental y comienza el libelo?
  76. Israel Hayom · Yishai Kitchels צפיתי ב80 הדקות של "נז"א" כדי שלא תצטרכו: כך נראית אג'נדה חד צדדית ומקוממת
  77. Jüdische Allgemeine · Sophie Albers Ben Chamo »NAZA«: Die Banalität der Propaganda
  78. The Atlantic · Gal Beckerman The Missed Opportunity of NAZA
  79. AJC NAZA: What to Know About the Controversial Gaza Documentary
  80. IDF Spokesperson press mailing · IDF Spokesperson's Unit תגובת דובר צה"ל לסרט 'נז"א'
  81. IDF Spokesperson's Unit IDF Response to the Film "NAZA" (10-page English document)
  82. Il Foglio · Mariarosa Mancuso Fonti anonime ma gli spettatori applaudono sulla fiducia. “Naza” continua
  83. Israel Hayom · Lilach Shoval סעיף אחר סעיף: צה"ל מפרק את טענות הסרט "נז"א"
  84. JNS · Fiamma Nirenstein ‘NAZA’ turns anti-Israel propaganda into box-office success
  85. Jewish Telegraphic Agency · Deborah Danan In its first detailed response to ‘NAZA’ documentary, IDF claims ‘fundamental errors’
  86. Neue Zürcher Zeitung · Richard C. Schneider Führt Israel den Krieg wie ein Videospiel? Was der Film «Naza» zeigt und was nicht
  87. Perlentaucher · Perlentaucher Efeu editors Efeu - Die Kulturrundschau vom 01.10.2026: NAZA. Peyman Engel und Menasse.
  88. The Algemeiner ‘Misrepresented and Manipulative Depiction of Reality’: IDF Issues Detailed Response to ‘NAZA’ Documentary
  89. The Times of Israel · Emanuel Fabian 'Distorted, misleading, and disingenuous': IDF publishes full response to 'NAZA' film
  90. Washington Examiner · Arie Blitz Before you applaud NAZA: A standing ovation is not proof of a war crime
  91. Ynet · Elisha Ben Kimon כמעט חודש אחרי הסערה, צה"ל מגיב על הסרט נז"א: "תמונה מעוותת ומניפולטיבית"
  92. Il Foglio · Giuliano Ferrara Il documento dell’Idf su Gaza, che smonta il facilismo frivolo e l’ambiguità morale di “Naza”, è un testo di dolorosa serietà
  93. X · Andrew Fox The occupancy map in NAZA
  94. il Giornale · Fiamma Nirenstein Il pubblico italiano pazzo per “Naza”. E le sue bugie antisemite
  95. Libero Quotidiano · Giovanni Longoni Guardate "Naza". Ma non cadete in trappola
  96. X · John Spencer Worse than Hamas propaganda
  97. X · Micha Danzig Genocidal armies don't count collateral damage
  98. yairmiron.com · Yair Miron I Watched NAZA in Full. Here Are Eleven Ways It Misleads Viewers.
  99. J. The Jewish News of Northern California · Oleg Ivanov and Dr. Mike Harris ‘NAZA’ viciously misrepresents Israel’s military
  100. Aish.com · Dr. Yvette Alt Miller NAZA's Biggest Claims, and Why the IDF Says They're Wrong
  101. Associated Press Israeli documentary 'NAZA' opens in the US, reigniting debate over the war in Gaza
  102. Breitbart EXCLUSIVE -- Urban Warfare Expert: Gaza 'Genocide' Libel Is 'Greatest Lie'
  103. Fox News Digital · Rachel Wolf 'I am Omer': Former Hamas hostage reflects on surviving 505 harrowing days in captivity
  104. Il Foglio · Sharon Nizza Alla ricerca di qualche verità. Colloquio con il giornalista Raviv Drucker
  105. The Times of Israel · Avi Lewis The airstrikes we canceled: What NAZA leaves out
  106. Agenzia Nova Peled: "Rapporto solido tra Israele e Italia ma serve un maggiore sostegno dell'opinione pubblica"
  107. HonestReporting · Rachel O'Donoghue The Real “NAZA”: Edited Quotes, Mystery ICC Cases & Unexplained Gaza Footage
  108. Jewish Journal · Alan Zeitlin ‘NAZA’ Proves Nada
  109. The Filitti Brief · Gerard Filitti Before the Missile Flies: How the United States Picks Targets, Weighs Civilian Harm, and Answers for Mistakes
  110. The Jewish Chronicle · Philipp Peyman Engel I’ve seen Naza and it’s a nasty piece of propaganda
  111. Walla! News · Baruch Kra יש עדויות, אין תחקיר: "נז"א" נכשל עיתונאית, אבל אסור לרדוף את יוצריו
  112. Il Foglio · Michele Silenzi Non serve dimostrare i fatti, basta una realtà ricostruita. Oltre Naza
  113. Jüdische Allgemeine · Philipp Peyman Engel Ich habe »Naza« gesehen, und es ist ein übles Stück Propaganda
  114. Tribune Juive · Tribune Juive (unsigned) NAZA : Le cinéma au service de la propagande
  115. X · Embassy of Israel in France Le film « Naza » présente une réalité déformée, trompeuse et malhonnête.
  116. 21 News · Harrison du Bus Documentaire NAZA : Tsahal dénonce une « réalité déformée, trompeuse et malhonnête »
  117. X · Andrew Fox NAZA proves the IDF did collateral damage estimates
  118. X · Salo Aizenberg Collateral damage skewed to fighting-age men
  119. The Times of Israel Blogs · Dinah Bucholz The "NAZA" Saga
  120. Alliance · Lou Helwaser and 28 signatories (incl. Richard Berry, Michel Boujenah, Élie Chouraqui, Éric Naulleau, Rachel Khan, Avi Pazner, Nathalie Cohen-Beizermann) Tribune. Une rescapée de la Shoah et vingt-huit personnalités contre le film NAZA
  121. X · Salo Aizenberg Was Israel Justified in Bombing Hamas Combatants in Their Homes?
  122. The Jewish Chronicle · John Nathan NAZA review: ‘This is what happens when artists and activists do the work of objective journalists’ ★★
  123. X · Salo Aizenberg NAZA: A Propaganda Film Masquerading as an Investigation of the Gaza War
  124. Aurora · Leonardo Rubinsky Graves acusaciones sin pruebas: película NAZA
  125. Report24 · Florian Machl Film NAZA: Hasspropaganda gegen Israel auf Basis anonymer, nicht überprüfbarer Aussagen
  126. The Wall Street Journal · Kyle Smith 'NAZA' Has Nada on Israel