Start / NAZA ontkracht
NAZA ontkracht
NAZA, de film uit 2026 van Yuval Abraham en Rachel Szor, uitgebracht in samenwerking met The Guardian, presenteert zich als een documentaire. De film is gemaakt om te overtuigen. Het taalgebruik, de interviews en de montage leiden de kijker scène voor scène naar één vooraf vastgelegde conclusie: dat Israël genocide pleegt.
Deze pagina laat eerst zien wat de Engelse ondertiteling verandert aan de woorden van de militairen. Daarna volgen de reactie van de IDF en de bevindingen van journalisten, critici en officieren. Tot slot geven we onze eigen analyse van meer dan veertig scènes, telkens met de gebruikte beïnvloedingstechniek, benoemd volgens de terminologie van neurolinguïstisch programmeren (NLP). Citaten uit de film zijn vertaald uit het Hebreeuws.
Wat de ondertiteling verandert
De meeste kijkers van NAZA spreken geen Hebreeuws. Ze weten alleen via de Engelse ondertiteling wat de militairen zeggen. Op verschillende plaatsen zegt die ondertiteling meer dan de militair zelf: er wordt een woord toegevoegd, een voorbehoud weggelaten en een vage opmerking wordt een stellige bewering. Daar is geen interpretatie voor nodig. Wie de gesproken woorden naast de tekst op het scherm legt, ziet dat ze niet overeenkomen.
-
- Gesproken in het Hebreeuws
- “Het gevoel is dat dit is wat er moet gebeuren.”
- Engelse ondertiteling
- The sense in Israeli society is that that’s what we should do.
De militair spreekt over een gevoel, meer niet. De ondertiteling schrijft dat gevoel toe aan de hele Israëlische samenleving. Een kijker in het buitenland hoort zo dat een heel land wil dat dit gebeurt.
Door ons team vastgesteld in de film
-
- Gesproken in het Hebreeuws
- “Ahmed en zijn hele familie.”
- Engelse ondertiteling
- Ahmed and his family will die.
De militair wijst een appartement op zijn scherm aan en noemt wie er wonen. De ondertiteling voegt toe dat ze zullen sterven.
-
- Gesproken in het Hebreeuws
- “Er was toestemming voor, zeg maar, 500 voor één persoon.”
- Engelse ondertiteling
- There was approval once to kill 500 for one human target.
De militair formuleert voorzichtig en zegt nergens “doden”. De ondertiteling laat dat voorbehoud weg en voegt het doden toe. Juist deze bewering belandde in de trailer van de film.
Een kijker die geen Hebreeuws spreekt, kan dit niet opmerken. De zwaarste uitspraken uit de film bereiken het publiek in het buitenland in woorden die de militairen niet hebben uitgesproken.
Wat het Israëlische leger zei
Het Israëlische leger reageerde meerdere keren op de film: eerst bij de première in Venetië, vervolgens op de bewering in de trailer en ten slotte met een schriftelijke reactie van tien pagina’s. De filmmakers hadden hun beschuldigingen vóór de première niet aan het Israëlische leger voorgelegd en verstrekten desgevraagd ook geen kopie van de film. De verklaringen worden geciteerd zoals ze zijn gepubliceerd.
-
Het Israëlische leger verwerpt de beschuldigingen in deze film met klem. De film berust op anonieme getuigenissen van personen van wie de identiteit niet kan worden geverifieerd. Evenmin kan worden vastgesteld of zij in het Israëlische leger hebben gediend, in welke functie, of dat zij betrokken waren bij de zaken waarop de beschuldigingen betrekking hebben.
Woordvoerdersdienst van het Israëlische leger X · Israel Defense Forces
-
Dit is volstrekt onjuist. Het Israëlische leger heeft nooit een aanval in Gaza gepland, goedgekeurd of uitgevoerd waarbij werd verwacht dat 500 burgers, of ook maar bij benadering zoveel, zouden omkomen. Evenmin is gedurende de oorlog ooit een geloofwaardige bewering naar voren gebracht dat een aanval van het Israëlische leger ook maar bij benadering zoveel dodelijke slachtoffers had veroorzaakt. De filmmakers konden deze bewering onmogelijk verifiëren, er is geen deugdelijk bewijs voor, en toch hebben zij haar gepubliceerd.
Woordvoerdersdienst van het Israëlische leger, over de bewering over 500 burgers X · Israel Defense Forces
-
De beweringen in het promotiemateriaal zijn onjuist en worden deels op een verdraaide en misleidende manier gepresenteerd, los van de werkelijkheid ter plaatse. Om een inhoudelijke, professionele en op feiten gebaseerde discussie mogelijk te maken, in plaats van een discussie op basis van misleidende voorstellingen, nodig ik de filmmakers uit om vertegenwoordigers van het Israëlische leger de volledige film te laten bekijken, zodat wij op elk van de daarin geuite beschuldigingen inhoudelijk kunnen reageren.
Brigadegeneraal Effie Defrin, woordvoerder van het Israëlische leger Jewish News
-
De geciteerde fragmenten bevatten beweringen over nationale en militaire strategie die duidelijk buiten de kennis van soldaten in lagere rangen vallen. Besluiten over de selectie en goedkeuring van aanvallen worden binnen het Israëlische leger uitsluitend door mensen genomen, volgens de richtlijnen van het leger, en niet door kunstmatige intelligentie.
Woordvoerdersdienst van het Israëlische leger Ynet
-
Afgaande op wat tot nu toe is gepubliceerd, is dit geen film die kritiek op het Israëlische leger levert, en evenmin een poging om de waarheid vast te stellen. De film berust op bloedsprookjes, opzettelijke verdraaiingen van de werkelijkheid en ernstige, valse beschuldigingen aan het adres van soldaten en commandanten van het Israëlische leger.
Luitenant-generaal Eyal Zamir, chef van de generale staf van het Israëlische leger Al-Monitor
-
De film “NAZA” schetst een vertekend, misleidend en onoprecht beeld van het proces waarmee het Israëlische leger aanvallen op doelwitten plant en uitvoert. Het verhaal van de film berust op wezenlijke feitelijke onjuistheden die voortkomen uit een verdraaide en manipulatieve weergave van de werkelijkheid.
Woordvoerdersdienst van het Israëlische leger, schriftelijke reactie IDF Spokesperson's Unit
De schriftelijke reactie van de IDF, punt voor punt
Op 1 oktober 2026 publiceerde de IDF een reactie van tien pagina’s. Daarin stelt de IDF dat de film bestaat uit getuigenissen van anonieme personen die doorgaans ervaringen beschrijven uit een beperkte, vroege fase van een proces dat veel meer stappen omvat. Volgens de IDF laat de film context weg die essentieel is om de oorlog te begrijpen en wordt het beeld verder vertekend door manipulatieve montage en verwijzingen naar historische gruweldaden.
Het begint bij de titel. NAZA is het Hebreeuwse acroniem van nezek agavi, nevenschade, een vakterm die elke krijgsmacht gebruikt die zich aan het recht houdt. “Paradoxaal genoeg presenteert de film de uitzonderlijke inspanningen en zorgvuldigheid waarmee de IDF zulke schade bij aanvallen inschat als bewijs van onverschilligheid tegenover burgerlevens. In werkelijkheid is het inschatten van de verwachte schade aan burgers bij aanvallen een verplichting onder het internationaal recht.” Commandanten gebruiken die inschatting om te bepalen of een aanval rechtmatig is, extra voorzorgsmaatregelen te nemen, het plan aan te passen of de aanval af te gelasten.
Drie tekortkomingen in de totstandkoming van de film
- 01
Getuigen doen uitspraken die hun kennis te buiten gaan
De geïnterviewden worden omschreven als inlichtingenmedewerkers. Hun verklaringen gaan over de eerste fasen van het inlichtingenproces, niet over de planning en goedkeuring van aanvallen, waarvoor operationele eenheden verantwoordelijk zijn. Een voorlopige schatting van het aantal burgers bij een doelwit is niet de definitieve schatting waarop een uitgevoerde aanval berust: een aanval op slechts een deel van het doelwit, een ander wapen of tijdstip en evacuatie na waarschuwingen kunnen dat aantal sterk veranderen. Juridische adviseurs die hun oordeel onafhankelijk vormen, toetsen aanvallen. Tijdens de oorlog hebben commandanten vanwege de verwachte schade aan burgers aanvallen beperkt, gewijzigd, ter herziening teruggestuurd of afgewezen.
- 02
Geen verificatie
Naast anonieme verklaringen voert de film geen richtlijnen, documenten of ander ondersteunend bewijs aan. Bij geen van de vermeende aanvallen worden het doelwit, de datum, de plaats of de slachtoffers vermeld, waardoor kijkers de beweringen niet kunnen controleren. In strijd met gangbare journalistieke normen legden de filmmakers hun beschuldigingen vóór publicatie niet aan de IDF voor.
- 03
Weggelaten context
De film besteedt weinig aandacht aan het bloedbad van 7 oktober, dat verklaart welke dreiging Hamas vormde en waarom Israël ten oorlog trok; aan het feit dat Hamas zijn terroristen, wapens en infrastructuur in en onder ziekenhuizen, VN-locaties, scholen en moskeeën onderbracht en in burgerkleding vocht; en aan de maatregelen om burgers te beschermen: afgelaste aanvallen, een speciale cel voor het beperken van schade aan burgers die waarschuwingen gaf en de aanwezigheid van burgers bijhield, onafhankelijke juridische adviseurs en meer dan 3.9 miljoen metrische ton voedsel die sinds oktober 2023 Gaza is binnengebracht.
De beweringen van de film en de antwoorden van de IDF
-
- De film
- Er was toestemming voor een aanval waarbij 500 burgers zouden omkomen.
- De IDF
- De IDF heeft in Gaza nooit een aanval gepland, goedgekeurd of uitgevoerd waarbij naar verwachting 500 burgers zouden omkomen, of ook maar een aantal dat daarbij in de buurt komt. Niemand heeft serieus beweerd dat enige aanval een vergelijkbaar aantal doden heeft veroorzaakt. De filmmakers namen de bewering op in de trailer, hoewel zij die onmogelijk hadden kunnen verifiëren.
-
- De film
- Terroristen van lagere rang mochten worden aangevallen bij maximaal 20 verwachte burgerslachtoffers, hooggeplaatste commandanten bij 200.
- De IDF
- Deze bewering verwart een drempel voor het vereiste goedkeuringsniveau met toestemming om aan te vallen, en een databank met een lijst van doelwitten. Een drempel bepaalt uitsluitend wie een aanval mag goedkeuren; het is geen toegestaan aantal doden. Elke commandant moet nog steeds de proportionaliteit van iedere aanval beoordelen. Dat boven bepaalde aantallen goedkeuring op een hoger niveau vereist is, is gebruikelijk bij westerse krijgsmachten. Een drempel van 200 heeft nooit bestaan.
-
- De film
- Lavender is een lijst van mensen die gedood moeten worden.
- De IDF
- Lavender is een databank die gegevens uit verschillende inlichtingenbronnen met elkaar vergelijkt om informatie over terroristen actueel te houden. Dat iemand erin staat, maakt hem nog geen doelwit, laat staan dat het toestemming geeft voor een aanval.
-
- De film
- Bij de NAZA-telling wordt geen onderscheid gemaakt tussen volwassenen en kinderen.
- De IDF
- Dat is wat het internationaal humanitair recht vereist: een burger is een burger, ongeacht de leeftijd, en geen enkel burgerleven is minder waard. Gedurende de hele oorlog was de aanwezigheid van burgers, en van kinderen in het bijzonder, voor commandanten reden om aanvallen af te gelasten, uit te stellen of opnieuw te plannen.
-
- De film
- Na aanvallen werd nooit nagegaan of er burgerdoden waren gevallen.
- De IDF
- Verschillende IDF-eenheden onderzoeken de gevolgen van aanvallen, waaronder meldingen van schade aan burgers. De geïnterviewden maakten geen deel uit van die eenheden. Deze beoordelingen leidden tot operationele evaluaties van honderden incidenten. De militaire advocaat-generaal beslist of strafrechtelijk onderzoek wordt ingesteld.
-
- De film
- Kunstmatige intelligentie genereerde tienduizenden doelwitten die werden aangevallen.
- De IDF
- Kunstmatige intelligentie bepaalt niet of een object of persoon een doelwit is, en evenmin of een doelwit wordt aangevallen. Menselijke analisten identificeren doelwitten volgens vastgelegde procedures; een bevoegde inlichtingenofficier keurt ze goed; een breder planningsproces mondt uit in een besluit van een operationeel commandant, met inachtneming van het internationaal recht. Hulpmiddelen voor gegevensanalyse helpen analisten uitsluitend om reeds verzamelde informatie met elkaar te vergelijken.
-
- De film
- Soldaten schoten op burgers bij hulpposten.
- De IDF
- De richtlijnen van de IDF verbieden het aanvallen van burgers. Bij de hulpposten stonden de geweldsinstructies alleen toe te schieten op terroristen en op verdachten die een onmiddellijke dreiging vormden. De hulpposten bevonden zich in een oorlogsgebied waar terroristen doelbewust opgingen in de menigte. Na tragische incidenten volgden operationele evaluaties, werden toegangswegen, borden en afzettingen aangebracht en werden uitzonderlijke incidenten doorverwezen naar het mechanisme voor feitenonderzoek van de generale staf.
-
- De film
- Gebouwen waarin nog een kwart van de bewoners aanwezig was, werden “volgens het algoritme” gebombardeerd, omdat zij waren gewaarschuwd.
- De IDF
- Een algoritme heeft nog nooit tot een aanval besloten. Een aanval begint bij een militair doel; zonder zo’n doel wordt niets gepland, ongeacht het aantal burgers. Een waarschuwing geeft nooit toestemming om burgers die achterblijven buiten beschouwing te laten. Waar Hamas groepen gebouwen tot gevechtscomplexen had omgevormd, moest elk gebouw nog steeds afzonderlijk als doelwit worden aangewezen en een proportionaliteitstoets doorstaan.
-
- De film
- Binnen de IDF raakte de overtuiging verbreid dat er in Gaza geen burgers zijn die buiten de strijd staan.
- De IDF
- Het onderscheid tussen personen die aan de strijd deelnemen en burgers is vastgelegd in elke IDF-richtlijn voor het selecteren en aanvallen van doelwitten. Het gevoel van één geïnterviewde is niet representatief voor de IDF, zijn commandanten of zijn bevelen, noch voor de waarschuwingen, zorgvuldige planning en afgelaste aanvallen waarmee dat onderscheid in de praktijk wordt gebracht.
-
- De film
- Een geïnterviewde kreeg de vraag of dit genocide was en antwoordde bevestigend.
- De IDF
- De beschuldiging is schandalig en ongegrond. Mensen die geen deskundigen zijn en niet betrokken waren bij commandobesluiten, vragen naar hun persoonlijke opvatting over een juridische term is manipulatief en irrelevant. Genocide vereist de specifieke intentie om een groep te vernietigen, en die intentie heeft nooit bestaan. De oorlogsdoelen waren Hamas te ontmantelen en de gijzelaars thuis te brengen; de IDF gaf waarschuwingen, gelastte aanvallen af en maakte hulpverlening mogelijk om juist de bevolking te beschermen die hij volgens de film wilde vernietigen.
“De tragische gevolgen van oorlog rechtvaardigen niet dat de feiten worden verdraaid. Een serieuze discussie over schade aan burgers vereist een serieuze uiteenzetting van de manier waarop besluiten daadwerkelijk tot stand kwamen. Dat is precies wat de film niet biedt.”
Wat critici vaststelden
Journalisten, critici, officieren en juristen in Israël en daarbuiten onderzochten de film en publiceerden hun bevindingen. Enkele van de scherpste reacties kwamen van auteurs die tegen de Israëlische regering zijn en kritiek hebben geuit op de oorlogvoering van het leger. Hun woorden worden hier weergegeven zoals ze zijn gepubliceerd, waar nodig vertaald, met een link naar elke oorspronkelijke bron.
Niets valt te controleren
De film baseert zijn betoog op anonieme getuigenissen. Namen, eenheden, datums, locaties en specifieke aanvallen ontbreken, waardoor geen van de beweringen kan worden bevestigd of weerlegd.
Als journalist denk ik niet dat ik dit zou hebben uitgezonden. Want jullie leveren geen ondersteunend bewijs voor de zeer, zeer ernstige dingen die zij beschrijven. We hebben hun namen niet, weten niet bij welke eenheden ze zaten, en kunnen dus niet nagaan of ze werkelijk toegang hadden tot de informatie waarover ze praten.
Raviv Drucker, onderzoeksjournalist bij Channel 13, tegen Yuval Abraham Jewish News
Geen van de beweringen wordt door aanvullend bewijs gestaafd. Het ontbreken van datums, namen en veel concrete details buiten wat de geïnterviewden zich herinneren, biedt critici helaas ruimte.
Gal Beckerman, senior redacteur The Atlantic
De filmmakers hebben de partij tegen wie de beschuldigingen zijn gericht — in dit geval de Israëlische krijgsmacht — vóór publicatie geen gelegenheid gegeven om te reageren, zoals gebruikelijk is.
Emanuel Fabian en Nurit Yohanan, correspondenten voor militaire en Arabische aangelegenheden The Times of Israel
Precies daar ligt het journalistieke probleem van de film. Het betoog berust uitsluitend op anonieme verklaringen.
Richard C. Schneider, voormalig bureauchef van ARD in Tel Aviv Neue Zürcher Zeitung
In NAZA wordt niet eens één van de vijf W-vragen beantwoord.
Baruch Kra, onderzoeksjournalist Walla! News
Een openbaar proces in de beste antidemocratische traditie (die van Mussolini of Stalin, kiest u maar). Aanklagers: gezichten verborgen. Presentatie van de zaak: een montage van fragmenten uit verklaringen. Advocaten van de verdediging: geen. Derden: geen. Voorzittende rechter: de menigte bij het proces. Vonnis (automatisch): schuldig.
Historicus Michele Sarfatti, geciteerd door Pierluigi Battista Il Foglio
Getuigen woorden in de mond gelegd
Het enige ‘ja’ op camera op de vraag of er sprake is van genocide, is een antwoord op een vraag die de interviewer zelf stelt.
Let wel: de geïnterviewde zegt het niet rechtstreeks. Hij bevestigt die beoordeling pas nadat Abraham hem met zijn vraag het woord in de mond heeft gelegd. Journalistiek gezien is dat een sturende vraag.
Tim Caspar Boehme, cultuurredacteur taz
Slechts één van de geïnterviewden gebruikt het, en dan alleen op aansturen van een van de filmmakers, Yuval Abraham. Maar ik hoorde in deze gesprekken niets over intentie, en eigenlijk ook geen vijandigheid of verlangen om te doden.
Gal Beckerman, senior redacteur The Atlantic
Aan één van de 24 anonieme soldaten en reservisten die voor hun camera wilden spreken, wordt gevraagd of hij denkt dat Israël genocide pleegt. Hij antwoordt ‘ja’. Wat zeiden de ruim 20 andere geïnterviewden toen hun die vraag werd gesteld? Doet er niet toe.
Yishai Kitchels, filmcriticus Israel Hayom
Wat de cijfers werkelijk betekenen
Officieren die met het systeem werkten, leggen uit dat een NAZA-getal bepaalt wie een aanval moet goedkeuren en welke maatregelen nodig zijn om de schade te beperken. Het is geen vrijbrief om dat aantal mensen te doden.
NAZA 20 was geen toestemming om 20 mensen te doden. Het was een classificatie waarmee een voorgestelde aanval de juiste beoordelings- en goedkeuringsprocedure doorliep.
Luitenant-kolonel (res.) Yair Miron, militaire inlichtingendienst yairmiron.com
Wanneer in de goedkeuringsprocedure de woorden ‘NAZA 500 – nevenschade geraamd op 500’ verschijnen, betekent dit dat er maatregelen moeten worden genomen om de nevenschade te beperken.
Luitenant-kolonel (res.) Sarit Zehavi, medeoprichter van de IDF-eenheid die burgers waarschuwt The Times of Israel
Het vastleggen van de nevenschade betekent niet dat we automatisch tot een aanval overgaan. Integendeel, het doel is de risico’s in kaart te brengen, zodat we kunnen bedenken hoe we die kunnen voorkomen of beperken.
Luitenant-kolonel (res.) Sarit Zehavi, medeoprichter van de IDF-eenheid die burgers waarschuwt JNS
Ik was verantwoordelijk voor de planning en uitvoering van duizenden aanvallen. Zo’n getal ben ik nooit tegengekomen, zelfs niets wat daarbij in de buurt kwam. Ik kan met absolute zekerheid zeggen: er is geen dergelijke operatie goedgekeurd.
Een reservekolonel, gevechtspiloot en voormalig commandant van de luchtmachtbasis Ramat David, over de bewering rond 500 Jüdische Allgemeine
De kritiek die ik van binnenuit telkens weer hoorde, was niet dat de luchtmacht te gretig was. Het was dat ze te voorzichtig was.
Avi Lewis, reservist bij de directie Planning en Operaties van de luchtmacht The Times of Israel
Als al dat roekeloze bloedvergieten werkelijk plaatsvond, waarom zien we dat dan niet terug in de cijfers uit Gaza zelf?
Kyle Smith, filmcriticus en columnist The Wall Street Journal
Wat de film weglaat
7 oktober, de gijzelaars, Hamas-terroristen die vanuit woningen, ziekenhuizen en tunnels opereren, en de waarschuwingen en afgeblazen aanvallen blijven grotendeels buiten beeld.
Wat deze oorlog naar Gaza bracht — het bloedbad en de gijzelingen door Hamas op 7 oktober 2023 — blijft grotendeels buiten beeld.
Omer Shem Tov, 505 dagen door Hamas gegijzeld The Wall Street Journal
Als een Israëlische bom mij zou doden, zou Hamas twee keer winnen: ik zou dood zijn en Israël zou verantwoordelijk zijn.
Omer Shem Tov, 505 dagen door Hamas gegijzeld The Wall Street Journal
Er is veel en overtuigend bewijs dat Hamas burgers als menselijk schild gebruikt.
Raviv Drucker, onderzoeksjournalist Haaretz
De asymmetrische oorlogvoering van Hamas, het uitgebreide tunnelnetwerk en het gebruik van dichtbevolkte gebieden voor militaire infrastructuur komen nauwelijks aan bod. Ook vermeldt de film niet dat burgerslachtoffers zelfs volgens het internationaal humanitair recht onder zeer specifieke voorwaarden aanvaardbaar zijn.
Richard C. Schneider, voormalig bureauchef van ARD in Tel Aviv Neue Zürcher Zeitung
Eén feit is bijzonder moeilijk te rijmen met het beeld van een leger dat onverschillig staat tegenover het leven van burgers: Israël waarschuwde de inwoners van Gaza herhaaldelijk vóór grote operaties en aanvallen.
Arie Blitz Washington Examiner
Ze berekenen hoeveel nevenschade een aanval zal veroorzaken, zoals wettelijk vereist is, en nemen meer voorzorgsmaatregelen om die te beperken dan wie dan ook ooit in de geschiedenis heeft gedaan.
John Spencer, onderzoeker op het gebied van stedelijke oorlogvoering Breitbart
Geen onafhankelijke toetsing
The Guardian publiceerde de onderzoeken waarop de film is gebaseerd en produceerde de film. De regisseur zei dat hij niet elk geval had geverifieerd.
Geen naam, geen rang, geen eenheid, geen datum. The Guardian publiceerde de onderzoeken waarop de film is gebaseerd, produceert de film en een van zijn journalisten hielp bij de montage.
Een Holocaustoverlevende en 28 publieke figuren, in een open brief Alliance
Toen de Israëlische onderzoeksjournalist Raviv Drucker hem in een interview vroeg of hij had geprobeerd de beweringen van de anonieme Israëliërs te staven, erkende Abraham dat hij niet alle gevallen had geverifieerd waarop de beschuldigingen van massale burgersterfte berustten.
Adam Levick, mederedacteur van CAMERA UK JNS
Zodra je een film maakt over hoe het leger probeerde de verhouding tussen terroristen en burgerslachtoffers vast te stellen, heb je het genocideargument al volledig ontkracht.
Yossi Klein Halevi, Shalom Hartman Institute Il Foglio
Nevenschade is per definitie schade aan mensen die niet het doelwit waren. Genocide vereist het tegenovergestelde: de specifieke intentie om een volk te vernietigen. De film kan niet beide standpunten tegelijk innemen.
Avi Lewis, reservist bij de directie Planning en Operaties van de luchtmacht The Times of Israel
De nazi-associatie
Critici uit uiteenlopende hoeken merkten op dat voor een Hebreeuwse titel was gekozen in plaats van een Engelse, en wezen op de klank ervan.
Wie het woord verder tegenkomt, zou het kunnen opvatten als een verwrongen samentrekking van Gaza en nazi, of er op zijn minst door aan gaskamers kunnen denken. Dat lijkt me geen toeval.
Gal Beckerman, senior redacteur The Atlantic
Hun keuze voor een afkorting die zo dicht bij het woord ‘nazi’ ligt, in plaats van de gangbare Engelse term, was geen toeval.
Adam Levick, mederedacteur van CAMERA UK JNS
In het kort
-
Vóór de vertoning
Besloten vertoningen voor een klein, geselecteerd publiek en uitvoerige berichtgeving over een film die nog niemand zelf kon bekijken, creëerden een informatievacuüm. Kijkers vulden dat met hun eigen angsten en kwamen al met een door de berichtgeving gevormde blik naar de film.
-
In de film
Elke scène gebruikt een beïnvloedingstechniek: hypnotisch taalgebruik, weggelaten context, herkadering, suggestieve vragen, visuele ankers en geluidsankers, een ineengeschoven tijdlijn en een ingeplante Holocaustanalogie. Het vaakst zien we de harde montageovergang van militairen die bombardementen in Gaza beschrijven naar verlichte balkons en woonkamers in Tel Aviv.
-
De interviewer
Yuval Abraham, tevens mederegisseur, stelt geen neutrale vragen. Hij onderbreekt, geeft de militair pen en papier, dringt aan op beladen definities (“Is een baby NAZA 1?”), plaatst cijfers in een ander kader (“500 is een klein stadje in Israël”) en maakt schuld tot onderdeel van iemands identiteit (“Je hebt er al aan meegedaan”).
-
Het Holocaustkader
Tegen het einde van de film worden symbolen van de Holocaust — de herdenkingssirenes, een eerbetoon aan Claude Lanzmann, een locomotief, spoorrails en rook — verbonden met het huidige Gaza. Via zijn eigen herinneringscultuur wordt de Joodse staat neergezet als een staat die een holocaust pleegt.
-
Het bewijs
Informatie van horen zeggen wordt als feit gepresenteerd: de militair die beschrijft hoe honden lichamen opeten, zegt dat hij het niet zelf heeft gezien. Massagraven worden beschreven, maar niet in beeld gebracht. Vrouwen, kinderen en ouderen zijn vrijwel nergens in beeld. Lichamen die onder sluipschuttersvuur van grote afstand “op elkaar” vallen, stroken niet met de ballistiek of met menselijk gedrag.
Vóór de vertoning
Als ze dit voor ons verborgen houden, moet het wel de zuivere waarheid zijn waarvan de gevestigde orde bang is dat we die te zien krijgen.
De manier waarop de film werd uitgebracht, beïnvloedde het publiek al vóór het eerste beeld. Kleinschalige besloten vertoningen en intensieve berichtgeving over een film die nog niemand kon bekijken, wekten nieuwsgierigheid, een gevoel van geheime kennis en een vastomlijnd publiek narratief.
Een film die niemand kon zien
NAZA werd aan kleine gezelschappen vertoond, terwijl interviews, televisiereportages en artikelen een film bespraken die het publiek nog niet kon bekijken.
- Het aura van de clandestiniteit
- Wie erbij is, behoort tot een geheime elite die als eerste toegang krijgt. Alle anderen horen over de film en wachten. Dat wachten laat ruimte om zich het ergste voor te stellen. Elk getal en elke beschuldiging worden uitvergroot voordat iemand ook maar één beeld heeft gezien.
- De titel
- De film heet NAZA, de Hebreeuwse militaire afkorting van nezek agavi, nevenschade, in plaats van de Engelse term. De afkorting klinkt ook als een Arabische naam.
Het vacuümeffect
De media besteden volop aandacht aan een film die nog niet te zien is.
- Behoefte aan uitsluitsel
- De menselijke geest heeft moeite met onzekerheid. Wanneer er over een film wordt gesproken die niemand kan bekijken, ontstaat een informatievacuüm.
- Projectie vanuit angst
- Die leegte wordt niet met feiten gevuld, maar met angsten. De verbeelding geeft de beschuldiging al richting voordat ook maar één beeld is vertoond.
Verboden vrucht en kunstmatige schaarste
De toegang blijft beperkt terwijl de ophef groeit.
- Ontzegde toegang als bewijs
- Zodra toegang wordt ontzegd, vat de suggestie post dat wat verborgen blijft wel waar moet zijn. Toeschouwers in de zaal voelen zich moreel en intellectueel boven de massa verheven. Wie aan de film twijfelt, riskeert zijn plaats in die verlichte kring.
- De exclusieve lancering
- Een druppelsgewijze release, zoals een gelimiteerde modecollectie, stuwt de vraag op. Elk nieuwsbericht over ‘de film die een storm veroorzaakt en niet wordt vertoond’ levert onbetaalbare gratis publiciteit op.
- Publieke beeldvorming vooraf
- Wanneer de film uiteindelijk een breed publiek bereikt, zijn kijkers al geconditioneerd om te zoeken naar wat het nieuws hun heeft verteld, in plaats van de film kritisch te onderzoeken.
De opening
Als ik herkenbaar in beeld een interview geef, sluit Israël me op omdat ik onthul wat ze doen.
In de eerste minuten presenteert de film zich als documentaire, grijpt hij terug op het vertrouwde beeld van de Israëlische inlichtingendiensten, doorbreekt hij het verwachtingspatroon van de kijker met een abrupte overgang naar duisternis en zet hij de staat Israël neer als vervolger.
Een kader van gezag
De film opent met de mededeling dat het een documentaire is en dat gezichten onherkenbaar zijn gemaakt om identificatie te voorkomen. Daarna volgt een oude zwart-witfilm over het Israëlische inlichtingenkorps.
- Vooraf inkaderen
- Nog vóór er inhoud wordt getoond, krijgt de kijker te horen dat wat volgt gedocumenteerde feiten zijn, zo gevaarlijk dat degenen die ze delen voor hun leven vrezen. Dat kader legt de innerlijke criticus bij voorbaat het zwijgen op: een documentaire wordt als feit opgeslagen, niet als een zorgvuldig geconstrueerd politiek betoog.
Het effect van clandestiene onthulling
Nostalgische archiefbeelden van leerlingen in uniform die Arabische grammatica leren (‘het Arabische werkwoord’), gevolgd door een abrupte overgang naar een soldaat die in het donker bekentenissen aflegt.
- Aansluiten bij een archetype
- Westerse kijkers kennen het beeld van het geavanceerde Israëlische inlichtingenapparaat uit series als Fauda en Tehran. De film sluit eerst aan bij dat vertrouwde, bijna onschuldige beeld en voert de kijker er vervolgens van weg.
- Oorzaak en gevolg voor een buitenlands publiek
- Het woord ‘werkwoord’ van de docent wordt een anker dat de montage verbindt met een digitaal systeem dat de dood berekent. Zo worden taal en onderwijs in Israël voorgesteld als het fundament van een kil vernietigingssysteem.
- Patroononderbreking
- De overgang van een helder klaslokaal naar volledige duisternis verplaatst de kijker in één klap van een geschiedenisles naar een complotthriller en bereidt hem erop voor wat volgt als onthulde geheimen te ontvangen.
Angst voor de staat
Op het dak zegt de interviewer: ‘Jij ziet de stad, maar de stad ziet jou niet.’ De camera kijkt neer op Tel Aviv.
- De staat als vijand neerzetten
- Israël wordt niet neergezet als een democratie die haar geheimen beschermt, zoals elke staat dat doet, maar als een instantie die mensen vervolgt zodra ze spreken.
- De Big Brother-metafoor
- De vage, hypnotiserende zin roept afstandelijkheid en een sinister gevoel van macht op. Tel Aviv wordt een blinde, onverschillige stad onder degenen die over leven en dood beslissen.
Het interview op het dak
Ze zeggen niet dat er vijftien mensen zullen omkomen. Ze zeggen NAZA 15.
De interviewer neemt de regie over het gesprek, maakt een tekenopdracht tot het middelpunt van de aandacht en stuurt de soldaat van een technische term naar het woord met de grootste emotionele lading: baby.
Pen en papier
De soldaat begint de interface voor doelselectie in abstracte termen te beschrijven. De interviewer onderbreekt hem: ‘Teken het even, dat helpt ons’, en geeft hem papier en een potlood.
- De leiding nemen
- Met gezaghebbende handgebaren sluit de interviewer aan bij het ritme van de soldaat, terwijl hij zijn eigen gezag vestigt. Hij bepaalt het verloop van het gesprek.
- De aandacht vernauwen
- Een kleine motorische taak trekt de soldaat, en de kijker, in één nauw afgebakend beeld. Wie één instructie aanneemt, neemt de volgende gemakkelijker aan. Hier luidt die instructie: neem de informatie op zonder haar te onderzoeken.
- Nominalisatie en herhaling
- ‘NAZA 20, NAZA 20, NAZA 20 werd ineens een maatstaf’ werkt als een mantra. Een militaire term die in westerse legers bedoeld is om burgerslachtoffers te beperken en in te schatten, wordt voorgesteld als een instrument van ontmenselijking.
Het baby-effect
In een korte, dwingende woordenwisseling dringt de interviewer erop aan vast te stellen hoe baby's worden meegeteld.
- Interviewer
- Wordt er binnen NAZA onderscheid gemaakt bij bijvoorbeeld kinderen en baby's?
- Militair
- Nee! Dat wordt er niet!
- Interviewer
- Een baby is NAZA 1?
- Militair
- Ja!
- Directe suggestie
- De interviewer introduceert een van de meest beladen woorden die een taal kent en stuurt de soldaat naar een bevestiging van de gelijkstelling: het Israëlische leger (IDF) telt baby's als getallen in een computerprogramma. De volgende stap, de vergelijking met nazi's die Joden tot nummers reduceerden, wordt aan de kijker overgelaten.
- Context weglaten
- De snelle woordenwisseling laat weg wat de kijker nodig heeft om een oordeel te vormen. In werkelijkheid telt het systeem burgerlevens om commandanten grenzen op te leggen, zodat het militaire doel wordt bereikt terwijl onschuldigen waar mogelijk worden ontzien.
500 voor één persoon, en een klein dorp
De soldaat zegt: ‘Er was toestemming voor, zeg maar, 500 voor één persoon.’ Daarmee bedoelt hij toestemming om 500 burgers te doden bij een aanval op één man. De interviewer antwoordt: ‘500 is een klein dorp in Israël.’
- Eenvoudige weglating
- Wanneer, waar en om wie ging het: een topterrorist als Sinwar of Mohammed Deif in een ondergronds complex? Welk onheil werd voorkomen? Het wordt allemaal niet vermeld.
- Het getal in een ander kader plaatsen
- De interviewer verplaatst het getal van een aanval in Gaza naar het wegvagen van een Israëlische gemeenschap, om bij de Israëlische kijker schok en identificatie op te roepen.
‘Als een computerspel’
De soldaat zegt: ‘Het is net een computerspel… omdat alles op afstand gebeurt.’
- Complexe equivalentie
- Twee verschillende dingen worden aan elkaar gelijkgesteld: een systeem op afstand is een spel, en dus is elke soldaat moreel onverschillig. De film laat onvermeld dat afstand in elk modern leger een operationele noodzaak is en op zichzelf nergens bewijs voor levert.
De ramen van Tel Aviv
Maar je hebt er al aan meegedaan.
Hier verschijnt het kenmerkende stijlmiddel van de film: de harde overgang van bombardementen in Gaza naar verlichte ramen in Tel Aviv. Die keert steeds terug. Zo maakt de film van het gewone leven in Israël een bewijs van onverschilligheid.
Gaza op de geluidsband, Tel Aviv in beeld
De soldaat beschrijft hoe ze over een groot gebied „een hele wijk” bombarderen. Stilte, dramatische muziek, en de camera kijkt binnen in woningen in Tel Aviv: een man met een afstandsbediening, mensen op een bank.
- Submodaliteiten veranderen
- De geest schakelt van weidse, afstandelijke, kleurloze beelden van Gaza naar nabije, intieme, kleurrijke beelden van huiskamers in Tel Aviv.
- Gecombineerde inprenting
- Terwijl de woorden beschrijven hoe een gebouw wordt opgeblazen, ziet het oog een verlicht gebouw in Tel Aviv. De Israëlische kijker voelt het gevaar in zijn eigen huiskamer; de buitenlandse kijker krijgt mee dat Israëliërs rustig en comfortabel leven terwijl ze vlakbij hele wijken wegvagen.
De identiteitsval
De soldaat probeert afstand te nemen: „Op een gegeven moment kon ik niet meer… Ik kan hier niet aan meedoen.”
- Interviewer
- Maar je hebt eraan meegedaan.
- Militair
- Wat?
- Interviewer
- Maar je hebt er al aan meegedaan.
- Schuld op identiteitsniveau
- De interviewer zegt niet „je hebt iets verkeerd gedaan” (gedrag), maar „dit is wie je nu bent” (identiteit), het diepste niveau van verandering. Om dat schuldgevoel te verlichten, legt de soldaat vervolgens steeds extremere verklaringen af. Dan volgt opnieuw een overgang naar de balkons van Tel Aviv, waarmee het anker wordt vastgezet.
Lunchen in de Ibn Gabirolstraat
Een soldaat vertelt dat hij tussen aanvallen door ging eten in de Ibn Gabirolstraat of met vrienden afsprak.
- Een onuitgesproken gelijkstelling
- Een eetpauze nemen is op elke werkplek normaal, ook in het leger. De montage stuurt aan op een conclusie die nergens wordt uitgesproken: wie een hamburger kan eten en daarna weer een aanval kan plannen, is een psychopaat.
- Weggelaten context
- Het gaat om dienstplichtigen die lange diensten draaien binnen een complex operationeel systeem. Een vaste routine aanhouden is voor iedereen die onder druk staat een noodzakelijk beschermingsmechanisme.
Gijzelaars, balkons en elites
Na de verklaring over de Ibn Gabirolstraat schakelt de film over naar de tekst „We wachten allemaal op jullie” met het symbool voor de gijzelaars, de protesten in Tel Aviv („Breng ze nu naar huis”) en vervolgens mensen die op een balkon dansen. De soldaat spreekt over „sociale elites” en zegt: „Ze verkopen het je als iets heel prestigieus.”
- Een gespleten inprenting
- Dezelfde stad brengt zowel de „onverschillige” soldaten voort die in de Ibn Gabirolstraat eten als de menigten die om de gijzelaars roepen. Door die beelden naast elkaar te zetten, vergoelijkt de film stilzwijgend het neerhalen van gijzelaarsposters en versterkt hij de beschuldiging van oorlogsmisdaden.
- Ankers laten botsen
- Het luide protest wakkert de emotie aan; onmiddellijk daarna volgen beelden van mensen die op een balkon dansen. De botsing tussen twee sterke ankers wekt afkeer op: Israëliërs huilen om hun gijzelaars, maar dansen en dineren terwijl hun leger Gaza wegvaagt. Een samenleving die in de schaduw van trauma leeft, wordt neergezet als moreel afgestompt.
- Een sprong naar klassenidentiteit
- In een restaurant eten wordt gekoppeld aan „elites”, „centrumlinks” en een „hoge sociaaleconomische status”. Militair optreden wordt voorgesteld als het product van een zelfgenoegzame, wereldvreemde klasse, een echo van de oude laster dat Joden een elite vormen die de wereld beheerst.
- Niemand wordt bij naam genoemd
- „Ze verkopen het je”: wie zijn „ze”? Door weg te laten wie er handelt, ontstaat het beeld van een onzichtbare, manipulerende macht. De open vraag houdt de kijker ontvankelijk voor het antwoord dat de film aan het einde geeft.
Geschiedenis en uitwissing
We hebben een record gevestigd. Het is ons gelukt om in acht minuten een huis in brand te steken.
De film laat 1948 samenvallen met het heden, leent het gezag van de Israëlische televisie en plaatst verklaringen over het in brand steken van huizen tegenover beelden van een rustig burgerbestaan. De vragen zijn zo geformuleerd dat ze de antwoorden opleveren die de film nodig heeft.
Tijdlagen laten samenvallen
Tel Aviv verrijst uit het zand in 1920, daarna volgt 1940 en vervolgens de tekst: „Gaza en Tel Aviv liggen slechts 60 km uit elkaar… de inwoners van Gaza komen uit dorpen die in 1948 werden ontworteld.”
- De verborgen suggestie
- De montage legt een verband tussen 1920 en nu. Een modern park in Tel Aviv wordt verbonden met de gebeurtenissen van 1948, en de kijker trekt de conclusie dat Tel Aviv op de ruïnes van Gaza is gebouwd.
Tractoren en drones
De camera zoomt in op een alleenstaand oud huis in Tel Aviv, schakelt over naar zwart-witbeelden van een tractor die gebouwen sloopt en vervolgens naar een soldaat die zegt dat het Israëlische leger huizen in Gaza met de grond gelijkmaakt.
- Associatieve verankering
- De historische tractor en de moderne drone versmelten tot één beeld. De huidige gevechten worden verbonden met de emotionele lading van het verhaal over 1948.
De taal van het schoonmaken
De soldaat gebruikt woorden als „platgooien”, „strook voor strook gewerkt”, „ze schoonmaken” en „vind je dat er schoon uitzien?”.
- Steriele framing
- Schoonmaaktaal schept afstand voor de spreker, maar doet hem voor de luisteraar als een monster klinken. Optreden tegen een ondergrondse terreurinfrastructuur wordt voorgesteld als zuivering, wat de kijker opvat als etnische zuivering.
De Israëlische televisie als getuige
Door een raam is een Israëlische nieuwsuitzending te zien met de tekst „367 dagen sinds 7/10”. De correspondent zegt dat het Israëlische leger bezig is het gebied „met de grond gelijk te maken”, zodat de bewoners nergens naar kunnen terugkeren.
- Een gezagsanker
- Precies wanneer de kijker kan gaan vermoeden dat de anonieme soldaat overdrijft, voert de film bij daglicht een officiële Israëlische stem op. Zo ontstaat de suggestie: zelfs de Israëlische media geven het toe.
Brandende huizen en een loopband
Op de geluidsband: de bevolking werd van noord naar zuid verplaatst, huizen werden met olijfolie en bankkussens in brand gestoken, en de opschepperige uitspraak: „We hebben een record gevestigd, acht minuten.” In beeld: een vrouw die achter een raam op een loopband rent.
- Zintuiglijke splitsing
- Het oog ziet een rustig, gezond dagelijks leven, terwijl het oor over brandstichting hoort. De geest vormt de beelden die de film niet laat zien, en de hardlopende vrouw wordt het toonbeeld van onverschilligheid.
- De sturende vraag
- De interviewer vraagt: „Hoe steek je een huis in brand?”, niet „Waarom?” of „Was daar een tunnel of dreigde er gevaar?” De vraag nodigt de soldaat uit om de daad voor te stellen als een vaardigheid om trots op te zijn. Mogelijk is de vraag ook bedoeld om het verbranden van bewijsmateriaal te suggereren, of een parallel met de crematoria.
Gezinnen als gekleurde vakjes
De soldaat tekent een raster van wijken met bezettingspercentages: „25% bezetting… groen, geel, rood, paars bij 300%.” Een „groen” gebouw wordt binnen vijf tot tien minuten aangevallen.
- Een algoritme als vrijbrief
- De kijker neemt een aanname over die nergens wordt onderzocht: het systeem dient niet om levens te redden, maar om toestemming te geven gebouwen op de aanwezigen te laten instorten. Gezinnen worden gekleurde doelwitten op een spelbord.
„Veel succes ermee”
Een reeks vragen laat een morele val dichtklappen.
- Interviewer
- En hoe kijken ze daartegenaan? We hebben mensen gezegd te evacueren, dus wie blijft, zoekt het zelf maar uit?
- Interviewer
- En mensen die niet kunnen evacueren? Mensen met een beperking, mensen die bang zijn…?
- Militair
- Veel succes ermee!
- Verborgen aanname en valstrik
- De eerste vraag bevat een vooronderstelling; de tweede laat een emotionele val dichtklappen. Het antwoord van de soldaat, gevolgd door stilte, wordt een anker voor wreedheid. De waarschuwingen, de humanitaire corridors en de logistiek van het evacueren van een bevolking verdwijnen uit beeld, of worden voorgesteld als dekmantel voor een misdaad.
Lichamen en aantallen
Vergeet het woord ‘gewapend’. Dat doet er niet toe. Ik heb één keer gewapende mannen gezien.
In Tel Aviv verrijzen bouwkranen, terwijl in Gaza lichamen worden geteld. In dit deel herdefinieert de film wie als terrorist geldt, beschrijft hij lichamen die aan honden worden overgelaten en massagraven, en reduceert hij de soldaat tot een technisch radertje.
Tel Aviv bouwt, Gaza wordt weggevaagd
Van de berekeningen van de verwoesting verschuift het beeld naar bouwplaatsen in Tel Aviv: lassers, kranen, drukke wegen. Op de geluidsband klinkt een hartslag.
- Polariteit
- Gaza is stof; Tel Aviv groeit. De kijker krijgt een boodschap van allesomvattend onrecht mee, en de oplopende emotie maakt het makkelijker om de volgende boodschap in te prenten.
Wie is een terrorist
De soldaat stelt: “Een dode terrorist in de sector is iedereen die je hebt besloten te doden… 140, geen van hen heeft ooit een wapen vastgehouden.”
- Een absolute definitie
- De film construeert de gelijkstelling “terrorist is iedereen die wordt gedood”, waardoor het lijkt alsof Israël iedere inwoner van Gaza, ook vrouwen en kinderen, als terrorist beschouwt.
- Weggelaten context
- Wat ontbreekt: de waarschuwingen van waarnemers in het veld, terroristen die explosieven leggen, Hamas-terroristen in burgerkleding die hinderlagen aansturen en opgaan in de bevolking. De kijker ziet alleen een man die stof verzamelt en concludeert dat er willekeurig wordt gedood.
Lichamen en honden
De film stelt dat lichamen niet worden geborgen en dat honden ze opeten.
- Militair
- De lichamen bergen, dat doen ze niet… de honden eten ze op.
- Interviewer
- Zie je dat dan zelf?
- Militair
- Ik kon er niet naar kijken… mensen om me heen hebben het gezien.
- Van horen zeggen als feit ingebrand
- De soldaat geeft toe dat hij het nooit heeft gezien (“Ik ben er op geen enkel moment voor gaan zitten om te kijken”). Toch roepen alleen al de woorden een weerzinwekkend beeld op dat het gebeurde als beestachtig neerzet. De boodschap: het Israëlische leger doodt niet alleen inwoners van Gaza, maar laat hun lichamen ook aan honden over.
“Mijn rol is technisch”
Op de vraag of hij heeft overwogen anderen te zeggen niet te kijken, antwoordt de soldaat: “Mijn rol is technisch. Het is niet aan mij om een principieel of moreel standpunt in te nemen.”
- De banaliteit van het kwaad
- De soldaat reduceert zichzelf van een mens met een geweten tot een radertje. De kijker hoort het klassieke verweer van oorlogsmisdadigers, “Ik volgde alleen bevelen op”, en de soldaten van de eenheid veranderen in robots in plaats van mensen die voor moeilijke dilemma’s staan in een oorlog om het voortbestaan.
Meer verdiepingen, meer lichamen
De camera volgt de verdiepingsnummers van een toren in aanbouw in Tel Aviv (64, 65… 72) en schakelt dan over naar een getuigenis over lichamen die in kuilen in Gaza zijn opgestapeld.
- Samenvallen van ankers
- De hoogte van Tel Aviv en de lichamen die zich in Gaza “maar blijven opstapelen” worden naast elkaar gezet totdat ze samenvloeien: de groei van Tel Aviv wordt voorgesteld alsof die afhankelijk is van de doden.
“Honderden, honderden, honderden”
“Vergeet het woord ‘gewapend’, dat doet er niet toe… Ik heb één keer gewapende mannen gezien.” De interviewer: “Wie zijn al die tientallen mensen dan?” De soldaat doet er een schep bovenop: “Honderden, honderden, honderden!”
- Een universele kwantor
- Eén absolute uitspraak wist de geweldsinstructies, de gevechten in stedelijk gebied en de duizenden gewapende terroristen op straat uit. De inleiding prent de conclusie in van willekeurige uitroeiing, zonder onderscheid tussen terrorist en burger.
Massagraven zonder beelden
Aan de hand van de dronebeelden beschrijft de soldaat “massagraven… graven die door de regen zijn ondergelopen… het is geen graf, het is een kuil vol lichamen… heel Gaza, lichamen.”
- Inprenten door walging
- De film levert geen documentatie, noch van de makers zelf, noch uit bronnen in Gaza: alleen de woorden van iemand die als soldaat wordt gepresenteerd. Walging onderdrukt de vragen die een kijker zou moeten stellen, bijvoorbeeld of het om een tijdelijke begrafenis door Hamas ging of om een verkeerde interpretatie van dronebeelden. “Waarom worden ze gedood?” “Ik weet het niet” maakt het beeld van zinloos kwaad compleet.
De brug en de rijen voor noodhulp
Gewoon op elkaar?
De Kirya keert telkens terug als visueel anker. De woorden van de premier klinken over beelden van balkons van burgerwoningen, en een tekening van een brug en vallende figuren verandert in een schiettent. Hier bereikt het verhaal het punt waarop het fysiek niet meer geloofwaardig is.
De Kirya
De camera keert steeds terug naar nachtelijke beelden van de Kirya, het hoofdkwartier van het Israëlische leger, midden in een drukke woonwijk van Tel Aviv.
- Herkadering door herhaling
- Door hetzelfde beeld in wisselende contexten te herhalen, verandert de betekenis ervan. Het legitieme defensiehoofdkwartier van een soevereine staat wordt een militaire basis die tussen burgers verborgen ligt. Zo wordt de kijker naar de conclusie geleid dat er geen moreel verschil is tussen Israël en Hamas: een volledige omkering van de betekenis van “menselijk schild”.
De toespraak en het nieuwsbericht
Beelden van Benjamin Netanyahu, die spreekt over het tegenhouden van de invoer van goederen, worden gecombineerd met een nieuwsbericht van presentatrice Yonit Levi over het “aanmoedigen van vrijwillige emigratie”, terwijl de verlichte balkons van Tel Aviv in beeld zijn. Een man ijsbeert door zijn woonkamer; een rolluik gaat dicht terwijl de soldaat spreekt over “de Gazastrook schoonvegen”.
- Het doel weglaten
- De veiligheidscontext, voorkomen dat voorraden Hamas bereiken, wordt weggelaten. Bewoners die de woorden rustig en zwijgend aanhoren, worden neergezet als medeplichtigen aan uithongering en gedwongen verplaatsing, en hun zwijgen als instemming.
Lichamen op elkaar
De soldaat en de interviewer tekenen met overeenkomstige handbewegingen een brug en vallende figuren in het notitieboek. Op 26:24 zegt de soldaat dat de lichamen zich “op elkaar opstapelen”. De interviewer herhaalt: “Gewoon op elkaar?” De soldaat knikt.
- Het punt waarop het fysiek niet meer klopt
- Wanneer er van grote afstand op hard rennende mensen wordt geschoten, kunnen lichamen niet in een nette stapel terechtkomen. Hoe iemand valt, hangt af van gewicht, snelheid en hoek, en mensen rennen niet blindelings naar dezelfde plek om te sterven. Een soldaat die achter de linies naar schermen zit te kijken, projecteert een beeld uit een film of computerspel op de werkelijkheid. Het is retorische overdrijving om te choqueren, geen feitelijke getuigenis.
- Een langdurig vastgehouden anker
- De camera blijft lang op de tekening gericht, zodat het beeld van een schiettent al in het geheugen is vastgelegd wanneer de ongeloofwaardige aantallen worden genoemd.
Het Holocaustframe
Je hebt de jongens die terreur verijdelen, en je hebt de jongens die vrede verijdelen.
In het slotdeel vergelijkt de film de Israëlische samenleving met nazi-Duitsland, ontlokt hij de soldaat het woord genocide en plaatst hij Holocaustsymbolen rond het huidige Gaza. Tot slot keert de film Netanyahu’s eigen definitie van terreur tegen Israël.
Polen en Duitsland
De soldaat vergelijkt het heden met zijn schoolreis naar Polen en met nazi-Duitsland: “Ik zie iets heel slechts in die nazi’s, dus wat moet ik dan over mezelf zeggen?”
- Een sprong naar historische vereenzelviging
- De Duitse bevolking die onder het nazisme leefde, wordt gelijkgesteld aan iemand die bombardementen uitvoert en thuis piekert over zijn studie psychologie. De werkelijke context, een verdedigingsoorlog tegen een terreurorganisatie die een bloedbad heeft aangericht, verdwijnt.
“Wurg ze”
De interviewer vraagt: “Hoe helpt dat hen te overleven?” en “Maar zij zijn de vijand, die mensen zijn de vijand?” De soldaat herhaalt “wurg ze, wurg ze, wurg ze” en besluit: “Uiteindelijk voelt het alsof dit is wat er moet gebeuren.”
- De val van de vooronderstelling
- Vragen met verborgen aannames beletten de soldaat om afstand te nemen van de vergelijking en laten geen ruimte voor een tactische verklaring of een uitleg vanuit het inlichtingenwerk. Alleen de beladen woorden blijven bij de kijker hangen.
- Het samenspel
- Vanuit de operatiekamer voert de film de kijker naar een monsterlijke historische vereenzelviging, tegen een achtergrond van rustige balkons. Zo legt hij één conclusie vast: de Israëlische samenleving heeft haar menselijkheid verloren. Daarmee rechtvaardigt hij in feite haat tegen Joden in Israël en de rest van de wereld.
“Samen zullen we winnen”
Een lichtreclame op een gebouw in Tel Aviv komt langzaam scherp in beeld, naast de Israëlische vlag.
- Een visuele onthulling
- De moeite om een onscherp beeld te ontcijferen houdt de aandacht vast. Zodra het scherp wordt, krijgt een symbool van solidariteit de betekenis van bewijs voor gedeelde schuld, door wat de soldaat vervolgens zegt.
Licht en duisternis
De interviewer is de hele film belicht en zijn gezicht is duidelijk zichtbaar; de soldaat blijft steeds in het donker.
- Visuele asymmetrie
- De persoon in het licht belichaamt de onderzoeker en de waarheid; de persoon in de schaduw komt over als iemand die een misdaad bekent. Het Israëlische leger staat in het duister.
Het woord genocide
De centrale dialoog.
- Interviewer
- Denk je niet dat het genocide is?
- Militair
- Ja! Echt.
- Militair
- Er wordt bewust geschoten, het is bewust! Het is bewust!… Je was van plan die kinderen te doden.
- Extreme escalatie
- Het bestaan van nevenschade wordt gelijkgesteld aan het opzettelijk vermoorden van kinderen. Zelfverdediging, gewapende terreur en evacuatiepogingen worden uitgewist, en de zwaarste juridische term wordt rechtstreeks aan de emoties van de kijker gekoppeld.
“Het is leuk”
Gevraagd naar een keerpunt zegt de soldaat: “Het is een hormonale razernij en je geniet ervan… waanzinnige gevoelens van genot… het is leuk!”
- Een aanval op de identiteit
- Gedrag onder druk wordt verheven tot een identiteit die draait om plezier in andermans lijden. Door “leuk” te koppelen aan een beschrijving van doden verdwijnt iedere ruimte voor empathie met de soldaten.
De sirene en de trein
De herdenkingssirene in Tel Aviv en mensen die op straat stilstaan; een overgang naar de Cinematheek van Tel Aviv met het bijschrift “Een eerbetoon aan Claude Lanzmann”, de regisseur van Shoah; een locomotief, spoorrails en rook uit een schoorsteen; Netanyahu die de Holocaust in herinnering brengt; Yonit Levi die de internationale beschuldigingen van uithongering en misdaden tegen de menselijkheid voorleest.
- Het samenvallen van tijdlagen
- Dit is de meest geraffineerde overgang in de film. Elk geluid en elk beeld uit de Holocaustherdenking wordt verbonden met het huidige Gaza en met internationale arrestatiebevelen. Met behulp van haar eigen Holocaustsymbolen wordt de Joodse staat ervan beschuldigd zelf een holocaust te plegen.
“Bibi’s afdeling”
De soldaat beschrijft een afdeling die personen volgt die internationaal actief zijn, met “vuile was” verzoekschriften in Den Haag dwarsboomt en inlichtingen verzamelt voor de premier: “Bibi’s doel, het allesoverheersende doel, is voorkomen dat er een Palestijnse staat komt.”
- Overgeneralisatie
- Israëls juridische en diplomatieke verdediging verdwijnt uit beeld. Het inlichtingenapparaat wordt voorgesteld als een persoonlijk politiek instrument om vrede te saboteren. Onvermeld blijft dat Gaza koos voor Hamas, dat een bloedbad aanrichtte, en dat de Arabische zijde sinds de stichting van Israël elke kans op vrede heeft afgewezen.
De definitie van terreur
Een oud interview waarin een jonge Netanyahu terreur definieert aan de hand van zijn boek: “het opzettelijk en systematisch aanvallen, vermoorden, verminken en bedreigen van onschuldigen… voor politieke doeleinden.” Daarna volgen een man die de was ophangt, een rolluik dat dichtgaat en een getuigenis over aanvallen op huizen waar op vrijdagavond kinderen aanwezig zijn.
- Een omgekeerde vergelijking
- De definitie wordt zo gepresenteerd dat de daaropvolgende getuigenis precies op Israël lijkt te passen. De eigen woorden van de leider worden een valstrik voor hemzelf en voor de staat.
Het slot
Israël blijft Palestijnse burgers in Gaza doden.
De film eindigt met het scherpste contrast dat hij heeft voorbereid: van rustige nachten in Tel Aviv naar een vader die in het puin van Gaza naar zijn zoon graaft.
Stemmen aan de telefoon
Terwijl hij in het notitieboek tekent — de “Homeland”-software — haalt de soldaat onderschepte gesprekken aan van familieleden tussen de puinhopen: “Ik hoorde hun stemmen… huilen… schreeuwen… mijn moeder is dood en de kinderen…”
- Auditieve inprenting
- Geschreeuw en gehuil werken rechtstreeks op de emoties van de luisteraar en omzeilen het kritische denken. Het monotone tekenen (“een telefoontje, een telefoontje, een telefoontje”) laat schuldgevoel het onderbewuste binnensluipen. En opnieuw gaat het om informatie van horen zeggen.
Tel Aviv leeft, Gaza sterft
Beelden van verwoesting in Gaza in oktober en november 2023. Een man knielt en roept om zijn zoon Said onder het puin, slaat met een hamer en huilt. Kinderbenen onder het puin. Een bleke lucht, overvliegende vliegtuigen en de slottekst.
- Het laatste contrast
- Na een uur met rustige nachten in Tel Aviv — een bank die wordt rechtgezet, een hardlopende vrouw, een stel dat knieën masseert — toont de film het tegenovergestelde. De slottekst verankert de boodschap in het heden en stuurt de kijker naar het beeld van de hele Israëlische samenleving als medeplichtige aan een voortdurende misdaad.
Wat de film niet laat zien
Tegenover de emotionele kracht van de film staan duidelijke lacunes in de bewijsvoering.
-
Van horen zeggen, niet zelf waargenomen
De soldaat die getuigt over het doden van mensen via de software “Homeland” en bij de voedseluitdeling, zegt het zelf: “Ik weet het niet precies… Ik hoorde hun stemmen… Ik zat daar niet achter de camera’s… Ik ben er op geen enkel moment voor gaan zitten om te kijken.”
-
Waarheid vermengd met overdrijving
Feitelijke informatie over aanvallen en de vernietiging van bouwwerken van Hamas, waarbij burgers zwaar worden getroffen, wordt vermengd met filmische metaforen en politieke en juridische kwalificaties (“vrede dwarsbomen”, “genocide”, “hopen lichamen”). De opeenstapeling van schokkende beelden en uitspraken brengt de kijker ertoe de slotteksten als een vonnis te aanvaarden, zonder de lacunes in de verhalen op te merken.
-
Wie in beeld komt
Vrouwen, kinderen en ouderen zijn vrijwel nergens te zien. In de verwoeste straten van Gaza zien we vooral mannen en tienerjongens.
-
Eén scène met lichamen
Ondanks alle beweringen bevat de film maar één scène met lichamen onder het puin: een rij van zo’n tien benen onder een ingestorte muur. Gedurende de hele oorlog werden overal beelden uit Gaza uitgezonden en gedeeld, waaronder vervalste beelden die bedoeld waren om te choqueren. De film biedt niets vergelijkbaars.
-
Lichamen die zich niet kunnen opstapelen
De beschrijving van mensen die van een afstand worden neergeschoten en “boven op elkaar” vallen, druist in tegen de wetten van de ballistiek en wat we weten over menselijk gedrag. Op dat punt valt het verhaal uiteen.
Conclusie
NAZA is een doelbewust overtuigingsmiddel, geen neutrale verslaglegging. De release, besloten vertoningen en uitvoerige media-aandacht, terwijl de film niet te bekijken was, schiepen een vacuüm dat kijkers vulden met angst en het gevoel over verboden kennis te beschikken.
In de film wordt in meer dan veertig scènes telkens een beïnvloedingstechniek ingezet: hypnotisch taalgebruik, weggelaten context, herkadering, verlichte balkons in Tel Aviv tegenover beschrijvingen van bombardementen in Gaza, een samengeperste tijdlijn en een ingeplante analogie met de Holocaust. Ze sturen allemaal aan op één conclusie: dat Israël genocide pleegt.
Daartegenover staan de lacunes: informatie van horen zeggen die als feit wordt gepresenteerd, ontbrekend beeldbewijs, vrouwen en kinderen die buiten beeld blijven, en de fysiek onmogelijke stapel lichamen waarop het verhaal stukloopt.
Bronnen
Alle artikelen, verklaringen en berichten waarop deze pagina is gebaseerd, van oud naar nieuw. Titels worden in de oorspronkelijke taal weergegeven.
- Deadline · Zac Ntim Former Israeli Prime Minister Takes Aim At Yuval Abraham And Rachel Szor's 'NAZA'
- X · Israel Defense Forces IDF first response to NAZA after Venice premiere
- Quotidiano.net · Manuela Santacatterina Cos'è Naza, il film che svela l’orrore a Gaza
- Israel News Pulse · Jonathan Mimouni NAZA Fact Check: The Claims the Documentary Cannot Prove
- X · Andrew Fox Reply to jury president's Zone of Interest comparison
- X · Avigdor Liberman X post on NAZA directors
- X · Israel Defense Forces IDF: 500-civilian approval claim 'completely false'
- Al-Monitor · Reuters / Maayan Lubell Netanyahu says Gaza documentary 'NAZA' is 'shocking incitement'
- Elder of Ziyon · Elder of Ziyon (pseudonymous blogger) What We Know About the NAZA Movie Already Discredits It
- Haaretz · Raviv Drucker צפיתי בסרט נז"א. זה היה קשה מאוד, הזדעזעתי, אבל
- Il Foglio · Pierluigi Battista How ‘Fauda’ responds to ‘Naza’
- Israel Hayom · Amnon Lord הטעות שלישראל אסור לעשות עם הסרט נז"א
- Israel Hayom הקצין באמ"ן מסביר את השקרים בסרט נז"א
- Jüdische Allgemeine · Sabine Brandes »Ritualmordlegende« - »Pflicht, Fragen zu stellen«: Israel streitet über »Naza«
- Kan News · Eran Sikurel et al. הרמטכ"ל נגד הסרט "נז"א": "עלילות דם ועיוות מכוון של המציאות"
- X · @MaxNordau (pseudonymous) Timestamped summary of Raviv Drucker's Channel 13 interview with Yuval Abraham
- X · Brig. Gen. Effie Defrin IDF Spokesperson asks to view NAZA in full
- X · John Spencer Collateral damage estimation is what the law requires
- Ynet · Gal Ganot הרמטכ"ל יכנס דיון על הסרט נז"א: "לתקוף כדי להרוג 500 אזרחים? שקרי לחלוטין"
- il Giornale · Fiamma Nirenstein Le verità tra film e realtà
- Arutz Sheva דרוקר מפתיע: "לא הייתי משדר את זה"
- HonestReporting · Rachel O'Donoghue “NAZA”: A Record Venice Ovation, IDF Condemnation and a Genocide Fabrication
- Il Riformista · Claudio Velardi Le lacrime per Naza e le ore dedicate a Fauda: a Venezia cala il sipario sulla recita, nel mondo arabo sono già all’episodio successivo della serie israeliana
- Israel Hayom · Ariel Bulshtein דעה | "נז"א" הוא לא קולנוע – הוא כתב אישום נגד ישראל
- Jewish News · JN Reporter New documentary about IDF strikes in Gaza causes anger in Israel
- Moked · Redazione Gerusalemme e la risposta tardiva a Naza
- The Algemeiner Former Hamas Hostage Slams ‘NAZA’ Filmmakers for ‘Degrading’ IDF Soldiers ‘Who Fought to Bring Me Home’
- The Jerusalem Post · Corinne Baum IDF calls NAZA 500-civilian strike claim 'completely false'
- Walla! News · Amir Bohbot בצה"ל דוחים את טענות הסרט נז"א - ומבהירים: "שלמים עם התהליכים המבצעיים"
- X · Eylon Levy X post replying to Raviv Drucker
- X · Israel Katz X post on Rafah brigade commander strike
- X · Israel Ministry of Foreign Affairs MFA: NAZA 'pure propaganda'
- Ynet · Itamar Eichner, Tal Amodai "נז"א הצית את המדינה": הסרט השנוי במחלוקת בכותרות בעולם - וקו ההגנה של ישראל
- Il Foglio · Giulio Meotti La Naza dei cieli: storia di un massacro sventato
- JNS · Jonathan S. Tobin The AI apocalypse and the ‘NAZA’ blood libels against Israel
- The Free Press · Haviv Rettig Gur Hold Your Applause for the New Gaza Documentary
- X · Prime Minister's Office PMO video: How 'Naza' manufactured a case
- Ynet · Itamar Eichner ישראל נערכת לקרב בלימה מול היוצרים: "'נז"א' כואב במיוחד כי זה בא מבפנים"
- Channel 14 · Ziv Shezo נז"א תגיע לאירופה - ובישראל דורשים: קיימו הקרנה מיידית
- GB News · Tzipi Hotovely 'PROPAGANDA!' Israeli ambassador responds to Guardian's Gaza film NAZA amid UPROAR
- Il Foglio · Giulio Meotti Se anche Hamas elogia “Naza”
- Israel Hayom · Nissan Strauchler התשובה של המומחית הבריטית לסרט נז"א: "מעוותים את דיני המלחמה"
- Israel National News · Dr. Avi Perry A poisoned lens, a predetermined verdict, and questionable evidence made to fit
- Jüdische Allgemeine · Sabine Brandes (reporting Itamar Eichner's Ynet interview) Kampfpilot weist Vorwürfe von »Naza« zurück
- Mena-Watch · Michaela Dudley »NAZA«: Israel-Kritik hat ihren »Preis«
- Misgav Institute for National Security & Zionist Strategy · Prof. Kobi Michael The Film "NAZA" – Manipulation on Eight Levels
- The Times of Israel · Sarit Zehavi What 'Naza' really means: The truth about collateral damage
- X · Ben Caspit X post on NAZA
- Israel Hayom · Dr. Michael Oren דעה | לא בבכי, בלחימה קשוחה: כך להגיב לסרט השקרים "נז"א"
- Makor Rishon · Elchanan Shpeizer מג'נין ג'נין ועד נז"א: 80 אחוזים מהסרטים כאן לוקחים את אותו צד
- Reformatorisch Dagblad · Jeannette Gabay-Schoonderwoerd Waarom bekroonde documentaire NAZA in Israël zelf vooral op afwijzing stuit
- The Jerusalem Post · David Ben-Basat What NAZA leaves out about October 7 and Israel’s war in Gaza
- Kan News ההאשמות בסרט והקצינים שהיו שם ואומרים: "לא היה ולא נברא"
- Maariv · Prof. Aryeh Eldad סערת "נז"א": אפשר לחוות דעה על סרט גם בלי לצפות בו
- Mena-Watch · Alexander Gruber »NAZA«: Wie ein Film Israel in die Nähe der Nazis rückt
- JNS · Adam Levick The premise of ‘NAZA’ doesn’t hold up
- Ynet / Yedioth Ahronoth · Ben-Dror Yemini לוקחים חלק בעלילה
- 20il NAZA Fact Check: What the Evidence Actually Shows
- Commentary · Seth Mandel NAZA Is a Jump-the-Shark Moment for Israel’s Critics
- The Wall Street Journal · Omer Shem Tov Hostages Like Me Were Also 'NAZA'—Collateral Damage
- Mena-Watch · Sarit Zehavi Was »NAZA« über Kollateralschäden verschweigt
- TheWrap · Shlomi Ben-Meir 'NAZA' Claims About IDF Action in Gaza Deserve a Closer Look | Guest Column
- Haaretz · Prof. Danny Orbach עדויות מוטות ומצג שווא: מדוע "נז"א" חוצה את הגבול מעיתונות לתעמולה
- Walla! News · אלוף במיל' גיורא איילנד (Maj. Gen. (res.) Giora Eiland) הסרט "נז"א" במבחן המציאות: האם צה"ל חרג מהדין?
- Il Foglio · Giulio Meotti Anatomia della perfetta operazione “Naza”. La zona di interesse di Israele
- Israel National News · Dr. Alex Grobman NAZA's allegation of a system: What the evidence really shows
- The Times of Israel · Emanuel Fabian and Nurit Yohanan NAZA’s claims about IDF conduct in Gaza are grave. So are the film’s journalistic flaws
- Yair Miron personal site אחת עשרה מניפולציות בסרט "נז"א"
- Zman Yisrael · Emanuel Fabian, Nurit Yohanan הטענות של הסרט "נז"א" נגד צה"ל חמורות. כך גם הכשלים העיתונאיים שלו
- taz · Tim Caspar Boehme Debatte um Dokumentarfilm „Naza“: Warum tut ihr das?
- JNS · Amelie Botbol 'NAZA' documentary fails to show IDF efforts to prevent civilian casualties, former officer says
- The Jerusalem Post · Yisrael Medad NAZA and the rising campaign to demonize Israel
- The Jerusalem Post · Ari Tatarka 'NAZA' film at Venice Festival exposes the IDF's struggle to defend its story
- X · Yoseph Haddad No such 500 event exists
- Enfoque Judío · Elías Cohen NAZA: ¿Dónde termina el documental y comienza el libelo?
- Israel Hayom · Yishai Kitchels צפיתי ב80 הדקות של "נז"א" כדי שלא תצטרכו: כך נראית אג'נדה חד צדדית ומקוממת
- Jüdische Allgemeine · Sophie Albers Ben Chamo »NAZA«: Die Banalität der Propaganda
- The Atlantic · Gal Beckerman The Missed Opportunity of NAZA
- AJC NAZA: What to Know About the Controversial Gaza Documentary
- IDF Spokesperson press mailing · IDF Spokesperson's Unit תגובת דובר צה"ל לסרט 'נז"א'
- IDF Spokesperson's Unit IDF Response to the Film "NAZA" (10-page English document)
- Il Foglio · Mariarosa Mancuso Fonti anonime ma gli spettatori applaudono sulla fiducia. “Naza” continua
- Israel Hayom · Lilach Shoval סעיף אחר סעיף: צה"ל מפרק את טענות הסרט "נז"א"
- JNS · Fiamma Nirenstein ‘NAZA’ turns anti-Israel propaganda into box-office success
- Jewish Telegraphic Agency · Deborah Danan In its first detailed response to ‘NAZA’ documentary, IDF claims ‘fundamental errors’
- Neue Zürcher Zeitung · Richard C. Schneider Führt Israel den Krieg wie ein Videospiel? Was der Film «Naza» zeigt und was nicht
- Perlentaucher · Perlentaucher Efeu editors Efeu - Die Kulturrundschau vom 01.10.2026: NAZA. Peyman Engel und Menasse.
- The Algemeiner ‘Misrepresented and Manipulative Depiction of Reality’: IDF Issues Detailed Response to ‘NAZA’ Documentary
- The Times of Israel · Emanuel Fabian 'Distorted, misleading, and disingenuous': IDF publishes full response to 'NAZA' film
- Washington Examiner · Arie Blitz Before you applaud NAZA: A standing ovation is not proof of a war crime
- Ynet · Elisha Ben Kimon כמעט חודש אחרי הסערה, צה"ל מגיב על הסרט נז"א: "תמונה מעוותת ומניפולטיבית"
- Il Foglio · Giuliano Ferrara Il documento dell’Idf su Gaza, che smonta il facilismo frivolo e l’ambiguità morale di “Naza”, è un testo di dolorosa serietà
- X · Andrew Fox The occupancy map in NAZA
- il Giornale · Fiamma Nirenstein Il pubblico italiano pazzo per “Naza”. E le sue bugie antisemite
- Libero Quotidiano · Giovanni Longoni Guardate "Naza". Ma non cadete in trappola
- X · John Spencer Worse than Hamas propaganda
- X · Micha Danzig Genocidal armies don't count collateral damage
- yairmiron.com · Yair Miron I Watched NAZA in Full. Here Are Eleven Ways It Misleads Viewers.
- J. The Jewish News of Northern California · Oleg Ivanov and Dr. Mike Harris ‘NAZA’ viciously misrepresents Israel’s military
- Aish.com · Dr. Yvette Alt Miller NAZA's Biggest Claims, and Why the IDF Says They're Wrong
- Associated Press Israeli documentary 'NAZA' opens in the US, reigniting debate over the war in Gaza
- Breitbart EXCLUSIVE -- Urban Warfare Expert: Gaza 'Genocide' Libel Is 'Greatest Lie'
- Fox News Digital · Rachel Wolf 'I am Omer': Former Hamas hostage reflects on surviving 505 harrowing days in captivity
- Il Foglio · Sharon Nizza Alla ricerca di qualche verità. Colloquio con il giornalista Raviv Drucker
- The Times of Israel · Avi Lewis The airstrikes we canceled: What NAZA leaves out
- Agenzia Nova Peled: "Rapporto solido tra Israele e Italia ma serve un maggiore sostegno dell'opinione pubblica"
- HonestReporting · Rachel O'Donoghue The Real “NAZA”: Edited Quotes, Mystery ICC Cases & Unexplained Gaza Footage
- Jewish Journal · Alan Zeitlin ‘NAZA’ Proves Nada
- The Filitti Brief · Gerard Filitti Before the Missile Flies: How the United States Picks Targets, Weighs Civilian Harm, and Answers for Mistakes
- The Jewish Chronicle · Philipp Peyman Engel I’ve seen Naza and it’s a nasty piece of propaganda
- Walla! News · Baruch Kra יש עדויות, אין תחקיר: "נז"א" נכשל עיתונאית, אבל אסור לרדוף את יוצריו
- Il Foglio · Michele Silenzi Non serve dimostrare i fatti, basta una realtà ricostruita. Oltre Naza
- Jüdische Allgemeine · Philipp Peyman Engel Ich habe »Naza« gesehen, und es ist ein übles Stück Propaganda
- Tribune Juive · Tribune Juive (unsigned) NAZA : Le cinéma au service de la propagande
- X · Embassy of Israel in France Le film « Naza » présente une réalité déformée, trompeuse et malhonnête.
- 21 News · Harrison du Bus Documentaire NAZA : Tsahal dénonce une « réalité déformée, trompeuse et malhonnête »
- X · Andrew Fox NAZA proves the IDF did collateral damage estimates
- X · Salo Aizenberg Collateral damage skewed to fighting-age men
- The Times of Israel Blogs · Dinah Bucholz The "NAZA" Saga
- Alliance · Lou Helwaser and 28 signatories (incl. Richard Berry, Michel Boujenah, Élie Chouraqui, Éric Naulleau, Rachel Khan, Avi Pazner, Nathalie Cohen-Beizermann) Tribune. Une rescapée de la Shoah et vingt-huit personnalités contre le film NAZA
- X · Salo Aizenberg Was Israel Justified in Bombing Hamas Combatants in Their Homes?
- The Jewish Chronicle · John Nathan NAZA review: ‘This is what happens when artists and activists do the work of objective journalists’ ★★
- X · Salo Aizenberg NAZA: A Propaganda Film Masquerading as an Investigation of the Gaza War
- Aurora · Leonardo Rubinsky Graves acusaciones sin pruebas: película NAZA
- Report24 · Florian Machl Film NAZA: Hasspropaganda gegen Israel auf Basis anonymer, nicht überprüfbarer Aussagen
- The Wall Street Journal · Kyle Smith 'NAZA' Has Nada on Israel