BDSk zer nahi duen, bere sortzaileen hitzetan

Boikotaren, desinbertsioaren eta zigorren aldeko kanpainak, BDSk, Israel bakartzeko eskatzen die kontsumitzaileei, unibertsitateei, elizei, sindikatuei, enpresei eta gobernuei, eskaera politikoen zerrenda jakin bat bete arte. Antolatzaileek diotenez, indarkeriarik gabeko presioa da, Hegoafrikan apartheidaren aurka egindako borroka eredu duena. Ados. Baina ez epaitu kanpaina leloen arabera. Epaitu haren sorrera-testuaren eta sortzailerik ezagunenaren adierazpen grabatuen arabera. Dokumentu horiek ez dira gobernu jakin baten edo kokaleku bakar baten aurkako protesta. Baldintza batzuk ezartzen dituzte, eta, egileek ulertzen dituzten moduan betez gero, Israelek juduen nazio-estatu izateari utziko lioke.

Zer dio benetan 2005eko deiak?

2005eko uztailaren 9an, talde arabiarren koalizio batek Palestinako Gizarte Zibilaren BDSrako Deia argitaratu zuen. Foundation for Defense of Democracies erakundeak haren hiru eskaerak jasotzen ditu. Lehenik, deiak «lurralde arabiar guztien» okupazio eta kolonizazio deitzen duenari amaiera ematea eta Judea eta Samariako hesia desegitea. Bigarrenik, Israelgo herritar arabiarrei «erabateko berdintasuna» aitortzea. Hirugarrenik, «errefuxiatu palestinarrek beren etxeetara eta jabetzetara itzultzeko dituzten eskubideak errespetatzea, babestea eta sustatzea»; deiak Batzar Nagusiaren 1948ko gomendio batekin lotzen du formulazio hori (FDD).

Hirugarren eskaera da auziaren muina, eta Mendebaldeko herritarrek oso gutxitan entzuten dute haren azalpena. BDSren arabera, itzulera negoziaezina den eskubidea da: Israelen sartzeko eskubidea, 1949ko armistizio-lerroen barruan, baita errefuxiatu-estatusa aldarrikatzen duten ondorengo belaunaldientzat ere. Egin kontuak. BDSren webgunean bertan argitaratutako datuak aipatuz, FDDk adierazi zuen errefuxiatu arabiartzat jotako pertsonak 7.25 milioi baino gehiago zirela; Israelgo herritarrak, berriz, 6.7 milioi judu eta 1.9 milioi arabiar inguru. Omar Barghoutik bere liburuan azpimarratzen du estatus hori aldarrikatzen duten guztiek mugarik gabe itzultzeko eskubidea izan behar dutela, baita 1948an alde egin zutenen ondorengoek ere. FDDren ondorioa: halako itzulerak gehiengo juduko demokraziaren ordez gehiengo arabiarreko beste estatu bat ezarriko luke. Barghoutik baztertu egiten du eragozpen demografikoa, haren ustez ordena kolonial baten defentsa baita. Ez da gaizki-ulertu bat. Horixe da eztabaidaren funtsa (FDD).

Lehen eskaera ere Judea eta Samariatik askoz harago doa. Deiak ez du inoiz zehazten zer diren «lurralde arabiar guztiak». FDDk dioenez, lurralde horien «guztien» gaineko Israelgo kontrola amaitzea eskatzeak esan nahi du kontrol hori zilegitasunik gabekotzat jotzen dela 1949ko lerroen barruan ere. Beraz, Israelek israeldarrek Judea eta Samaria deitzen duten eremutik alde egitea ez litzateke nahikoa izango, kanpainaren beraren hiru irizpideen arabera.

Sortzaileak, beren hitzetan

Omar Barghouti Qatarren jaio zen, guraso arabiarren seme. 2004an, Israelen Boikot Akademiko eta Kulturalaren aldeko Palestinako Kanpaina abian jartzen lagundu zuen, eta BDSren aurpegi publiko nagusia da (Influence Watch). Palestinako BDS Batzorde Nazionala Ramallahn sortu zen 2007an, lana koordinatzeko. Ikertzaile askok lehenagoko jatorria ikusten diote bakartze-estrategiari: 2001eko Durbango konferentziako GKEen Foroa, zeinak «Israel erabat eta guztiz bakartzea» eskatu baitzuen (FDD).

Barghoutik ez du inoiz zeharka hitz egin. AEBetako Ordezkarien Ganberak haren hitzak aipatu zituen 2019ko uztailaren 23ko H. Res. 246 ebazpenean: «Palestinako edozein lekutan estatu judu bat izatearen aurka gaude. Ezein palestinarrek, zentzuzko palestinar batek, bere burua saldu ez duen palestinar batek, ez du inoiz onartuko Palestinan estatu judu bat egotea» (Jewish Virtual Library). Liburutegi horrek berak bildutako haren adierazpenetan jasotzen denez, estatu bakarreko irtenbidea «estatu unitario bat [izango litzateke], non, definizioz, juduak gutxiengoa izango diren», eta errefuxiatuak BDSren baldintzetan itzuliko balira, «gutxiengo palestinarra gehiengo palestinar bihurtuko da gaur egun Israel deitzen den horretan» (JVL). Ahmed Moorrek, BDSren alde idatzitako testu batean, esaldi bakarrean adierazi zuen: «BDSk estatu juduaren amaiera esan nahi du, bai». Ez dira inoren parafrasiak. Haien hitzak dira.

Anti-Defamation League erakundeak adierazpen horiek hartzen ditu oinarri BDS eta negoziazio bidez bi estatuko irtenbidea lortzeko presioa bereizteko. Beren burua sionistatzat zuten bi akademikok boikota babestu zutenean, estatu arabiar baten ondoan estatu judu bat salbatzeko bide gisa, Barghoutik haien jarrera gaitzetsi zuen, BDS «bereganatzen» saiatzen zirela esanez. Haren ikuspegitik, arazoa ez da soilik Israelek 1967az geroztik duen presentzia. Israel estatu judu gisa existitzea da arazoa (ADL).

Emaitzak, atzerapausoak eta ekonomiaren datuak

BDSk baditu garaipen taktikoak: ikasleen ordezkaritza-organoen ebazpenak, eliza eta sindikatu batzuen aldeko bozketak, kultura-aretoen gaineko presioa eta enpresa batzuek Judea eta Samariako jarduerei buruz hartutako erabakiak. Gertakari horiek benetakoak dira, eta mugimenduak haien berri zabaltzen du. Ez dute, ordea, 2005eko deiak eskatutako bakartzea ekarri. Jewish Virtual Library erakundeak kanpainaren historiari buruz egindako azterketaren ondorioz, kanpainak ez du eraginik izan Israelen politiketan, eta haren ekonomian izandako eragina hutsala izan da; AEBen eta Israelen arteko merkataritzak, aldiz, sendo jarraitu du, aztertutako aldian inportazioek eta esportazioek batera 38 mila milioi dolarretik gora egin baitute (JVL).

Eta, funtzionatzen duenean, nork ordaintzen du prezioa? Enpresek fabrikak lekuz aldatu dituztenean, Judea eta Samariako langile arabiarrek lana galdu izan dute batzuetan. SodaStreamek israeldarrak eta bertako arabiarrak enplegatzen zituen Judea eta Samariako lantegi batean; gero, ekoizpena Negevera eraman zuen, eta BDSk enpresa jomugan izaten jarraitu zuen lekualdaketaren ondoren ere. Israelgo agintariek eta enpresaburu batzuek horrelako kasuak aipatzen dituzte erakusteko kanpainak kalte egiten diela ordezkatu nahi dituela dioen pertsonei (FDD).

Elkarte akademiko batzuek Israeli boikota egitea onartu dute; besteak beste, American Studies Association elkarteak, 2013ko bozketa batean. Unibertsitate askok uko egin zioten haien bideari jarraitzeari: FDDk dioenez, goi-mailako ikastegi eta unibertsitateetako 450 errektore eta buru baino gehiagok boikot akademikoen aurkako adierazpen bat sinatu zuten 2007an, eta Jewish Virtual Library erakundeak jasotzen du gutxienez 250 unibertsitatetako ordezkariek baztertu zituztela Israelen edo Israelgo erakunde akademikoen aurkako boikotak (FDD). Palestinako Aginteko presidente Mahmoud Abbasek berak ere esan zuen Hegoafrikan, 2013an, ez zuela babesten Israeli berari boikota egitea; kokalekuei boikota egiteko eskatu zien, ordea, besteei. PA eta BDS ez dira proiektu bera (FDD).

Zergatik diote gobernuek diskriminatzailea dela?

Mendebaldeko gobernuek lehenagoko Arabiar Ligaren boikota tratatu zuten bezala tratatu dituzte nazionalitatean oinarritutako Israelen aurkako boikotak: merkataritzako diskriminazio gisa, eta ez ohiko desadostasun gisa. Jewish Virtual Library erakundeak AEBetako 38 estatu zenbatzen ditu, non legeek, agindu exekutiboek edo ebazpenek Israeli boikota egiten dioten enpresekin kontratu publikoak egitea edo haietan inbertitzea eragozten edo zailtzen duten. 2023an, AEBetako Auzitegi Gorenak uko egin zion Arkansas Times v. Waldrip auzia aztertzeari, eta indarrean utzi zuen Zortzigarren Zirkuituko auzitegiaren epaia: Arkansasko kontratisten ziurtapen-legeak, kasu hartan aplikatu zen moduan, ez zuen Lehen Zuzenketa urratzen (JVL). H. Res. 246 ebazpenak BDSren aurka egin zuen, eta, aldi berean, estatubatuarrek edozein gobernu kritikatzeko duten eskubidea berretsi zuen, Israelgoa barne. 2019ko uztailaren 23an onartu zen, 398–17 bozketan (JVL).

Alemaniako Bundestagek 2019ko maiatzaren 17an onartutako ebazpenak zioen «BDS mugimenduaren argudioak eta metodoak antisemitak» direla. Testuak zioen BDSren taktikek «ezinbestean dakartela gogora nazien ‘Kauft nicht bei Juden!’ leloa», hau da, «Ez erosi juduei!». Bozketa politikoa izan zen, ez zigor-kode bat, eta ez zuen indar lotesle juridikorik (FDD). Frantziako auzitegi gorenak, 2015eko urriaren 20an, berretsi egin zituen supermerkatu batean Israelgo produktuei boikota egiteko deia egin zuten aktibisten kondenak, dei hori jatorri nazionalagatiko diskriminaziora bultzatzea zela iritzita (AJC). Estatuetako legebiltzarrek eta auzitegiek ez dute BDS ohiko desadostasuntzat hartu.

Diskriminazio-salaketa ez da Israelgo politikaren kritika isilaraztean oinarritzen. Neurri bikoitzean eta lortu nahi den azken egoeran oinarritzen da. Gehiegikeriak leporatzen zaizkien munduko estatu guztien eta herri baten nortasunean oinarritutako nazio guztien artean, BDSk estatu judua hautatzen du zigor ekonomiko eta kulturalak ezartzeko, eta Israelgo unibertsitateak, artistak eta zibilak jomuga zilegitzat jotzen ditu. H. Res. 246 ebazpenak zioen mugimenduak «ez duela aitortzen, eta haren aldeko askok berariaz ukatzen dutela, herri juduak autodeterminazio nazionalerako duen eskubidea». Hor jartzen dute muga gobernu askok. Politika baten aurka protesta egitea ohikoa da. Sortzaileek «Palestinako edozein lekutan» juduen subiranotasuna arbuiatzen duten kanpaina bat beste zerbait da.

Urriaren 7aren ondoren

2023ko urriaren 7aren ondoren, ezinezkoa zen muga hori ez ikustea. BDSren ikuspegitik, Hamas erakunde terroristak egindako sarraskia eta haren ondorengo hiri-gerra Israel bakartzeko arrazoi gehiago ziren. FDDk jaso zuenez, kanpainak goraipatu egin zuen «zapaltzaileen militarren eta zibilen aurkako erresistentzia armatuaren erabilera justifikatua», Israel estatu judu gisa desagerraraztea helburu duen mugimendu bat bakerako oztopotzat jo ordez (FDD). Israelgo Defentsa Indarrek jomugak nola hautatu zituzten jakin nahi baduzu, lan hori egin zutenen ahotik, kanpainak horri buruz egiten duen laburpenetik jaso beharrean, ikusi Naza: Benetako istorioa eta irakurri genozidio-salaketari buruzko gure oharra.

Proba erraza da: 2005eko deiak indarrean jarraitzen du; irakurri, beraz, idatzita dagoen bezala. Ondoren, galdetu sinatzen duen edonori Israelen zein zati utziko lukeen zutik. Barghoutik eman du jada erantzuna: ez luke «zatirik ere» utziko.