Gazako gerra 2023ko urritik: benetan zer gertatu zen

Nola hasi zen gerra

Gerra honen kontakizun zintzoak data jakin bat du abiapuntu. 2023ko urriaren 7an, Hamasek eta haren aliatu ziren talde terroristek Gazako hesia zeharkatu, Israelgo herrietan eta musika jaialdi batean jendea erail, eta gatibuak Zerrendara eraman zituzten indarrez. Israelgo lehen zenbaketen arabera, 1,400 hildako baino gehiago izan ziren. Identifikazioak osatu ahala, kopurua beherantz zuzendu zuten. Jewish Virtual Library erakundeak, Israelgo datu ofizialak bilduta, egun hartan 1,195 pertsona inguru hil zituztela jaso zuen geroago: 778 zibil, 282 soldadu, 57 polizia eta tokiko segurtasuneko 38 kide; hildakoen artean haurtxoak eta adinekoak ere baziren. Auzitegi medikuntzako taldeek esan zuten gorpuzki batzuk hain zeudela erreta edo mutilatuta, ezen oso zaila baitzen identifikatzea. Anti-Defamation League erakundeak 251 pertsona bahitu zituztela jaso zuen, haurrak eta adineko zibilak barne. Izenak egiaztatu ahala, bahituen kopuruak ere berrikusi zituzten.

Israelek egun berean erantzun zuen aireko erasoekin, eta, handik aste gutxira, lurreko gerrarekin. Gazako familia arabiarrek ez zuten hitzik izan Hamasek erasotzeko hartutako erabakian. Hamasek 2007tik agintzen zuen Zerrendan, eta bere terroristen eta bere armada suntsitzeko Israelgo kanpainaren artean harrapatuta utzi zituen. Kontuan hartu hori helburuei, taktikei eta kopuruei buruzko ondorengo eztabaida guztiak irakurtzean: Hamasek aukeratu zuen gerra, eta Hamasek aukeratu zuen non borrokatu.

Zer lortu nahi zuen Israelek

Israelgo agintariek argi esan zuten zertarako ari ziren borrokan. 2023ko urriaren 9an telebistaz emandako hitzaldian, Benjamin Netanyahu lehen ministroak Hamasen metodoak ISISen metodoekin alderatu zituen, eta taldeak patu bera izango zuela esan zuen: porrota. Helburuen zerrendan, lehenik Israel barruan oraindik aske zebiltzan terroristak ezabatzea aipatu zuen, eta ondoren kanpaina zabalago bati ekitea, beste fronteak segurtatu eta nazioarteko babesa mantentzearekin batera. Israelgo agintarien ondorengo adierazpenek eta Anti-Defamation League erakundeak gerrari buruz egindako laburpenak azaldu zuten kanpainaren helburua Hamasen gaitasun militarrak desegitea eta bahituak etxera ekartzea zela. 2025eko maiatzean, segurtasun kabineteak Gideonen gurdiak izenez ezagututako plana onartu zuenean, Washington Institute for Near East Policy erakundeak oinarrizko helburu berak jaso zituen: Hamas garaitzea, Gazan segurtasun egoera berri bat ezartzea eta geratzen ziren bahituak askatzea.

Adierazitako helburuek ez dituzte emaitzak frogatzen. Bai, ordea, funtsezko bereizketa egiten: erakunde terrorista baten aurkako gerra, ez herri baten aurkakoa. Hamas talde terroristatzat izendatuta dago Ameriketako Estatu Batuetan, Europar Batasunean, Erresuma Batuan, Australian, Kanadan, Japonian eta beste demokrazia batzuetan. 2007an Gaza Palestinako Aginteari kendu zion, eta ordutik Zerrenda milizia-estatu gisa gobernatu du. Gazako arabiarrak ez dira Hamas. Bereizketa hori garrantzitsua da, Hamasek ziurtatu baitzuen borrokak zibil horiek bizi diren hiri trinkoetan gertatuko zirela.

Borroken fase nagusiak

Lehen asteetan, aireko eta artilleriako erasoak nagusitu ziren. 2023ko urriaren amaieran, Israelgo lurreko indarrak Gazako iparraldean sartu ziren. Meir Amit Intelligence and Terrorism Information Center erakundearen egoera txostenek urriaren 27an kokatzen dute lurreko maniobraren hasiera. Anti-Defamation League erakundeak 2023ko azaroaren 24an hasitako etenaldia jasotzen du; etenaldi hartan 105 bahitu askatu zituzten txandaka, gehienak emakumeak eta haurrak.

Etenaldiaren ondoren, borroken ardatza hegoaldera mugitu zen. Israelgo indarrek Khan Younis izan zuten jomuga nagusi, Hamasen hegoaldeko gotorlekua eta Yahya Sinwarrekin lotutako hiria. Han borrokek negu osoan eta 2024ko udaberrira arte iraun zuten; 98. Dibisioko unitateak abenduaren hasieratik aritu ziren hirian. Iparraldetik ihes eginda zeuden Gazako familiek berriro alde egin behar izan zuten. 2024ko maiatzaren hasieran, Washingtonekin eta beste aliatu batzuekin ondorio humanitarioei buruz hilabetez eztabaidatu ondoren, Israelek lurreko operazio bati ekin zion Rafahn, Egiptoko mugan. Rafahen garrantzia Filadelfi korridoreari zor zitzaion: Gaza eta Egipto arteko mugako zerrenda hari, Hamasek urtetan armak kontrabandoan sartzeko erabili baitzuen. Maiatzaren 6an, Israelgo Defentsa Indarrek Rafah ekialdeko bizilagunei eskatu zieten zabaldutako eremu humanitario batera joateko. Maiatzaren 6tik 7rako gauean, Israelgo indarrek Rafahko pasabidearen Gazako aldea hartu zuten, eremu hartatik egindako mortero eraso batek lau soldadu hil ondoren. Israelek esan zuen ebakuazio aginduak eman zituela eta faseka egin zuela aurrera. Haren kritikariek zioten ezein aginduk ezin zuela bermatu harrapatuta zegoen biztanleriaren segurtasuna.

Borrokak ez ziren 2024an amaitu. 2025eko urtarrilean adostu eta urtarrilaren 19an indarrean sartu zen bigarren su-eten batek, laburragoa hura, lehen fasean 33 bahitu askatzea aurreikusten zuen. Jewish Virtual Library erakundeak 2025eko martxoaren 18an kokatzen du etenaldi haren amaiera: Israelek ezusteko erasoa egin zuen orduan, Hamasek, Israelen esanetan, barealdia berriro armatzeko, tunelak berreraikitzeko eta eraso gehiago prestatzeko baliatu ondoren. Kanpaina berriari Indarra eta ezpata izena jarri zioten. Geroago, 2025ean bertan, kabineteak Gideonen gurdiak onartu zuen, eta abuztuan beste erasoaldi batek, maiz Gideonen gurdiak II deituak, Hamasen azpiegiturak izan zituen jomugan Gaza hirian. 2025eko irailaren 9an, Israelek Hamasen atzerriko buruzagitzari eraso zion Dohan, taldeko buruzagi politikoak bilduta zeuden lekuan. Hamasek esan zuen ordezkaritzako bost kide hil zituztela eta goi buruzagiak bizirik atera zirela. Urriaren hasieran, AEBen babeseko esparru akordio batek beste su-eten bat ekarri zuen. Anti-Defamation League erakundeak jasotzen duenez, 2025eko urriaren 13an Hamasek bizirik geratzen ziren 20 bahituak askatu zituen, akordio haren lehen fasea hastearekin batera.

Fase horietako bakar bat ere ez zen erabateko «garaipena» izan. Hamasen batailoiek kolpe gogorrak jaso zituzten, eta buruzagi asko hil zituzten, tartean Sinwar, 2024ko urriaren 16an Rafahn izandako tiroketa baten ondoren identifikatu zutena. Taldeak ideia gisa eta gerrilla hondar gisa iraun zuen, eta Gazako zibilek auzo suntsituekin eta behin eta berriz ihes egin beharrarekin ordaindu zuten iraupen hori.

Etxeen azpitik egindako gerra

Hamasek lurpean zehaztu zuen gerra honen izaera. 2021eko maiatzeko borroken ondoren, Sinwarrek adierazi zuen Hamasek 500 kilometro tunel baino gehiago zituela, eta Israelek haien bosten bat inguru baino ez zuela suntsitu. Israelgo ofizialek Gazako metroa ezizena jarri zioten sistemari. Foundation for Defense of Democracies erakundeak deskribatu zituen armak garraiatzeko, hornigaiak biltegiratzeko, terroristak trebatzeko eta bahituak atxikitzeko erabiltzen ziren putzu eta pasabideak; elektrizitatea eta telefono lineak zituzten, eta, IDFren kalkuluen arabera, tunel bakoitza eraikitzeko kostua hiru milioi dolar ingurukoa zen. 2024ko martxoan, Israelgo armadak esan zuen urriaren 7az geroztik Gazako iparraldean aurkitutako tunelik handiena eraitsi zuela: bi milia baino luzeagoa, punturik baxuenean 50 metro inguruko sakonerakoa, eta Erezko pasabidetik hurbilen zuen sarrera putzua 400 metro ingurura zuena. Hiru milioi dolar tunel bakoitzeko. Pentsatu diru horrekin zer eraiki zitekeen lur gainean.

Sare bera zibilen eguneroko bizitzaren azpitik zihoan. Gaza hiriko Rantisi ospitalean, Israelgo indarrek esan zuten armak, tuneletarako sarrera putzuak eta bahituak han egon izanaren frogak aurkitu zituztela. Shifan, Gazako ospitalerik handienean, ospitalearen eremuan tunel baterako sarrera putzu bat, erresonantzia magnetikoko unitate batean armak eta armaz betetako ibilgailu bat aurkitu zituztela jakinarazi zuten; bestalde, AEBetako agintariek esan zuten beren inteligentzia zerbitzuen informazioak erakusten zuela Hamasek ospitalea aginte nodo gisa erabiltzen zuela. Beit Hanoungo Indonesiako ospitalean, Israelgo ofizialek esan zuten Hamasen batailoi bateko gainerako terroristak ospitaleko eremuan ezkutatzen zirela eta handik tiro egiten zutela. Kazetari independenteek ezin zituzten Israelgo baieztapen guztiak askatasunez eta unean bertan egiaztatu. Baina jokabide hori ez zen berria, eta ez zuten gerra honetarako asmatu. Genevako Hitzarmenen 1977ko protokolo batek, Foundation for Defense of Democracies erakundeak tunelei buruz egindako txostenean aipatua, ezartzen du osasun unitateak ezin direla erabili helburu militarrak babesteko.

Nazioarteko zuzenbide humanitarioak eskatzen dio erasotzen duen indarrari zibilak eta borrokan ari direnak bereizteko, eta aurreikusitako kalte zibila abantaila militar zehatzaren aldean neurtzeko. Halaber, debekatu egiten du zibilak operazio militarrak babesteko erabiltzea. Bi betebehar horiek egunero jartzen ziren proban Gazan. Israelek esan zuen ebakuazio aginduak eman, eremu humanitarioen mapak argitaratu eta korridoreak ireki zituela. Gazako familiek sarritan ez zuten leku segururik nora joan. Kontakizun hau ez da Israelen paregabeko ankerkeriaren istorioa, ezta Gazako arabiarren erru kolektiboarena ere. Horixe gertatzen da armada terrorista batek suziriak eta aginte postuak bi milioi biztanleko hiri batean gordetzen dituenean, eta armada erregular batek erabakitzen duenean ezin duela armada hura bere horretan utzi.

Hildakoen kopuruak: zer erakusten duten eta zer ezkutatzen duten

Ezein kontakizun serio ez da Gazako hildakoez ahazten. Hamasek zuzendutako Osasun Ministerioa munduaren ohiko informazio iturri bihurtu zen. Anti-Defamation League erakundeak, ministerioaren datuak erabiliz, jakinarazi zuen 2025eko urriko su-etenerako 67,000 pertsona baino gehiago hil zirela Gazan. Jewish Virtual Library erakundeak ministerioaren ondorengo adierazpena jaso zuen: su-eten haren bezperan 67,183 hildako zeuden, eta 2025eko urriaren 15erako kopurua 67,938ra igo zen. Kopuru horietan sartzen dira Israelgo tiro eta bonbardaketek hildakoak, huts egindako suziriek hildakoak, eraikinak erortzean hildakoak eta, Israelen arabera, Hamas eta Jihad Islamikoko milaka terrorista. Ministerioak ez du argitaratzen terroristen eta zibilen arteko banaketa fidagarririk. Horrelako gerra batean, hutsune hori ez da xehetasun tekniko bat. Horixe da eztabaidaren muina. Zergatik nahiko luke Hamasek munduak jakitea zenbat terrorista dituen guztizko horretan?

Israelek hildako terroristen bere zenbaketak argitaratu ditu, baina kanpoko ikertzaileek ezin dituzte hondakinen artean egiaztatu. Israelgo militarren heriotzei buruzko datuak argiagoak dira. Jewish Virtual Library erakundeak, IDFren datuak aipatuz, jaso zuen 2025eko urtarrilaren 19ko su-etenerako 410 soldadu hil zirela lurreko gerran; borrokak berriz hasi ondoren, kopuruak gora egin zuen berriro. Soldadu horien artean daude derrigorrezko soldadutzan ari zirenak eta erreserbistak; haietako askok Gazako identifikatu gabeko gizonezko hildakoen zerrendak betetzen dituzten gizon gazteen adin bera dute.

Hartu arretaz zenbaki biribil guztiak. Urriaren 7ko Israelgo lehen zenbaketak altuegiak ziren, eta Israelek zuzendu egin zituen. Datuen kritikarien arabera, Gazako ministerioaren zerrendetan identifikatu gabeko gorpuak, bi aldiz zenbatutako pertsonak eta, zenbaitetan, kausa naturalengatiko heriotzak ere agertu dira; ministerioak berak esan du erregistro batzuk osatu gabe zeudela, ospitaleak suntsituta zeudelako. CAMERA erakundeak dokumentatu du nola aurkeztu dituzten batzuetan albiste agentziek guztizko eztabaidatu horiek egiaztatutzat. Abraham Wyner Wharton School erakundeko estatistika irakasleak argudiatu zuen eguneroko guztizkoak erregulartasun handiegiz igotzen zirela benetakoak izateko, eta ziurrenik zibilen proportzioa puztuta zegoela. Horrek guztiak ez du ezabatzen Gazan zibil asko eta asko hil dituztela, haurrak barne. Eta horrek guztiak ez du frogatzen kanpaina batzuetan egindako salaketa: Israelek Gazako arabiarrak arabiar izate hutsagatik suntsitu nahi zituela. Zibilen artean txertatzen den etsai baten aurkako hiri gerretan zibil asko hiltzea errealitate ezagun eta mingotsa da. Berez, ordea, ez da ondorio juridiko bat.

Zuzenbidea, ikerketak eta genozidio salaketa

Ondoren etorritako borroka juridikoa maiz aurkezten da epaia dagoeneko emanda balego bezala. Ez da hala. Genozidioak, termino juridiko gisa, herri bat herri izateagatik suntsitzeko berariazko asmoa eskatzen du. Israelek adierazitako helburuak, Netanyahuren 2023ko urriko hitzalditik hasi eta kabineteak Gideonen gurdiak planari buruz hartutako erabakiraino, Hamasen armada eta gobernua suntsitzea, bahituak etxera ekartzea eta beste urriaren 7 bat eragoztea ziren, ez Gazako arabiarrak herri gisa suntsitzea. Ministerioaren datuen kritikariek adierazten dute borrokarako adinean dauden gizonen proportzioa handiagoa dela ministerioaren beraren hildakoen zerrendetan Gazako biztanlerian baino. Datuen joera hori nekez dator bat herri baten aurka, herri izate hutsagatik, egindako kanpaina batekin.

Nazioarteko zuzenbide humanitarioak bi aldeak lotzen ditu. Debekatuta dago ospitaleak eta auzo jendetsuak tunelak, suziriak eta aginte postuak ezkutatzeko erabiltzea, helburua operazio militarrak babestea denean. Erasotzen duen armadak, hala ere, zibilak eta terroristak bereizi behar ditu, eta saihestu behar du zibilei eragindako kaltea gehiegizkoa izatea onura militarraren aldean. Arau horiek zailak dira aplikatzen Hamasek zibilak eta terroristak nahita nahasten dituen hiri batean. Ez dira aukerakoak, eta IDFk haietan oinarritutako borroka arau zorrotzei jarraituz borrokatzen du.

Demokraziek beren indarrak ikertzen dituzte, akatsak akats. 2025eko martxoaren 23an Israelgo tropek Rafahn anbulantziei okerrez tiro egin eta 15 erreskate langile hil ondoren, IDFk kargutik kendu zuen Golani Brigadako errekonozimendu unitateko komandanteordea, eta errieta egin zion brigadako komandante bati, lanbide jardunean egindako akatsak eta txosten oker bat aipatuta. Hamasek ez du horrelako ikerketarik argitaratzen: ez urriaren 7ari buruzkorik, ez eraikin zibiletan bahituak edukitzeari buruzkorik, ezta hiriguneko kaleetatik jaurtitako suziriei buruzkorik ere. Alde horrek erakusten du nolako gobernua duen bakoitzak. Washingtonek ere zalantzan jarri ditu beste aldearen kopuruak: 2024ko ekainean, AEBetako Ordezkarien Ganberak zuzenketa bat onartu zuen, Estatu Departamentuari debekatuko liokeena Hamasek kontrolatutako Osasun Ministerioaren biktima kopuruak aipatzea.

Non dago Hamas kontakizun honetan

2023ko urriaren 7an hasi zen gerra hainbat istorio da aldi berean. Sarraski bat eta bahiketa masibo bat, zeinei erantzuteko eskubide osoa baitzuen Israelek. Kanpaina bat, helburu aitortua armada terrorista bat suntsitzea zuena, ez nazio bat. Tunel gerra bat, Hamasek etxeen eta ospitaleen azpian egitea aukeratu zuena. Hondamendi zibil bat, benetako tamaina duena baina zenbaketa eztabaidatua. Eta kanpaina juridiko bat, genozidio salaketa ozen zabaldu duena, Israelek Gazako arabiarrak suntsitzeko asmoa zuela ebatzi gabe. Norbaitek gerra honen karikatura sinplista bat eskaintzen badizu, galdetu non dagoen Hamas kontakizun horretan.

Ikusi ofizialek gerrari buruz egindako kontakizuna Naza: Benetako istorioa filmean. Ondoren, irakurri nola egiten dien eraso Israelek Hamasen terroristei Gazan eta genozidio salaketa.