7 ოქტომბრის მძევლები: რა უყო ჰამასმა 251 ადამიანს

რამდენი წაიყვანეს

დაფიქრდით პირველ საათებზე. ჰამასი და მისი მოკავშირე ტერორისტული დაჯგუფებები 2023 წლის 7 ოქტომბერს ღაზიდან სამხრეთ ისრაელში გადმოვიდნენ, და არავინ იცოდა, ვინ იყო დაკარგული. ოჯახები საავადმყოფოებსა და არმიის ცხელ ხაზებზე რეკავდნენ. სახელები სიებში ემატებოდა და ქრებოდა, როცა ცხედრები იდენტიფიცირდებოდა და როცა ადამიანები, რომლებიც გატაცებულად ითვლებოდნენ, საკუთარ სახლებში მკვდრები იპოვეს. ადრეული ოფიციალური ციფრები 200-დან 240-მდე მერყეობდა. Jewish Virtual Library აღრიცხავს, რომ პირველი საჯარო შეფასება, 100-ზე მეტი, მოგვიანებით 242-მდე, შემდეგ კი 251-მდე დაზუსტდა. ეს უკანასკნელი ციფრი არის ის, რომელიც ისრაელის ხელისუფლებამ გამოაქვეყნა და რომელსაც დღეს წამყვანი გამოცემები იყენებენ იმ დღეს ღაზაში წაყვანილი ადამიანებისთვის. CNN-მა, მესამე წლისთავზე გამოქვეყნებულ გამოძიებაში, თავდასხმის შედეგად დაღუპული მშვიდობიანი მოქალაქეების რაოდენობა 1,200-ზე მეტით განსაზღვრა და იტყობინებოდა, რომ მძევლების შინ დაბრუნებას, ცოცხლების თუ მკვდრების, ორი წლის ომი და ცეცხლის შეწყვეტის სამი შეთანხმება დასჭირდა.

251-ში შედიან ადამიანები, რომლებიც უკვე მკვდრები იყვნენ, როცა მათი ცხედრები ღაზაში გადაიტანეს, და ადამიანები, რომლებიც ცოცხლად წაიყვანეს. CNN-მა, ისრაელ თანამდებობის პირებსა და მძევლების ოჯახებზე დაყრდნობით, იტყობინებოდა, რომ 251-დან 206 ცოცხლად გაიტაცეს და რომ მათგან 40 მოგვიანებით ტყვეობაში დაიღუპა: დაახლოებით ყოველი მეხუთე. ისრაელმა სამხედრო თანამდებობის პირებმა და ოჯახებისთვის გაზიარებულმა სასამართლო-სამედიცინო მუშაობამ, იმავე გამოძიების თანახმად, ამ სიკვდილების თითქმის ნახევარი გამტაცებლებს მიაწერა. სხვა სიკვდილები მიეწერა ჭრილობებს, ტყვეობის პირობებს ან ისრაელის ცეცხლსა და ოპერაციებს. რამდენიმე შემთხვევაში გარემოებები შესაძლოა ვერასდროს გაირკვეს ბოლომდე. ჰამასმა CNN-ის კომენტარის მოთხოვნას არ უპასუხა; პალესტინურმა ისლამურმა ჯიჰადმა ტელეარხს უთხრა, რომ ის „ტყვეებს არ კლავს.“ სასამართლო-სამედიცინო და სადაზვერვო დასკვნები ისრაელისაა, და ღაზის შიგნით არავის შეუძლია მათი დამოუკიდებლად შემოწმება. გამტაცებლებს, რომლებმაც თავიდანვე აირჩიეს მშვიდობიანი მოქალაქეების გვირაბებში ყოლა, საერთოდ არანაირი მტკიცებულება არ წარმოუდგენიათ.

ვინ იყვნენ ისინი

ჰამასმა მხოლოდ ჯარისკაცები არ წაიყვანა. მან წაიყვანა, ვისაც იპოვიდა. ჩვილები, ბავშვები, ბებია-ბაბუები, ტაილანდელი სასოფლო-სამეურნეო მუშები, ორმაგი მოქალაქეობის მქონე პირები, ისრაელის მოქალაქე ნეგევის ბედუინები, არასამსახურებრივ დროს მყოფი ჯარისკაცები და ახალგაზრდები, რომლებიც საცეკვაო წვეულებაზე წავიდნენ. მუსიკალურ ფესტივალ „ნოვაზე“ კიბუც რეიმის მახლობლად, Foundation for Defense of Democracies-ის ცნობით, ჰამასმა და სხვა ტერორისტებმა 360-ზე მეტი ადამიანი მოკლეს. ფესტივალის მონაწილეები, რომლებმაც გზისპირა თავშესაფრებს მიაღწიეს, იქაც არ იყვნენ უსაფრთხოდ. ელია კოენმა, რომელიც მოგვიანებით 505 დღე ტყვეობაში იყო, CNN-ს უთხრა, რომ ის თავის მეგობარ გოგონასთან, ზივ აბუდთან ერთად ცხედრების ქვეშ იმალებოდა მას შემდეგ, რაც ხალხით სავსე თავშესაფარში ყუმბარები ისროლეს. ის ჰერშ გოლდბერგ-პოლინთან და ორ ლევისთან ერთად პიკაპზე დატვირთეს და ღაზაში წაიყვანეს.

ღაზის საზღვრის კიბუცებში ტერორისტები სახლიდან სახლში დადიოდნენ. მძევლები წაიყვანეს ბეერიდან, ქფარ-აზადან, ნირ-ოზიდან, ნირიმიდან, ჰოლიტიდან, ნირ-იცხაკიდან, მაგენიდან და სხვა დასახლებებიდან. ნირ-ოზიდან ჰამასმა და მისმა მოკავშირეებმა წაიყვანეს 32 წლის შირი ბიბასი, მისი ვაჟები, 4 წლის არიელი და ცხრა თვის ქფირი, და მისი ქმარი, იარდენი. მათ ასევე წაიყვანეს 84 წლის ოდედ ლიფშიცი, ჟურნალისტი და კიბუცის დამფუძნებელი, და მისი 85 წლის მეუღლე, იოხევედი. ბეერიდან წაიყვანეს ელი შარაბი, რომლის ცოლი და ქალიშვილები თავდასხმისას მოკლეს. ქფარ-აზადან წაიყვანეს ემილი დამარი და დორონ შტაინბრეხერი. ამ სახელებიდან ზოგი მსოფლიოში ცნობილი გახდა. ბევრი სხვა არა.

ისინი მხოლოდ ისრაელელები არ იყვნენ. 2023 წლის ოქტომბრის ბოლოს FDD-მ, ისრაელ თანამდებობის პირებზე დაყრდნობით, იტყობინებოდა, რომ მაშინ სავარაუდო 230 მძევლის ნახევარზე მეტს უცხოური მოქალაქეობა ჰქონდა, მათ შორის 54 ტაილანდის, 15 არგენტინის, 12 ამერიკის მოქალაქე და სხვები, ზოგი მათგანი ორმაგი მოქალაქე. ტაილანდელი მუშები სასაზღვრო რეგიონში სოფლის მეურნეობაში იყვნენ დასაქმებული. ოთხი ადამიანი კატარის შუამავლობით ნებისმიერ ცეცხლის შეწყვეტამდე გაათავისუფლეს: ამერიკელები, 59 წლის ჯუდით რაანანი და 17 წლის ნატალი რაანანი, 20 ოქტომბერს, ხოლო იოხევედ ლიფშიცი და ნურით კუპერი 23 ოქტომბერს, Anti-Defamation League-ის ომის ქრონოლოგიის თანახმად. მათი ქმრები იქ დარჩნენ.

რას აღწერდნენ გადარჩენილები

ადამიანებმა, რომლებიც გამოვიდნენ, თავიანთი ამბები ისრაელურ მედიას, საავადმყოფოებს, მოგვიანებით კი უცხოელ ჟურნალისტებს უამბეს. თითოეული საკნის დეტალები განსხვავდება. პირობები არა. ბევრს მიწისქვეშ ამყოფებდნენ. 2024 წლის იანვარში ისრაელის თავდაცვის ძალებმა გამოაცხადეს, რომ ხან-იუნისში 830 იარდის სიგრძის გვირაბი აღმოაჩინეს, დაახლოებით 20 მეტრის სიღრმეზე, ხუთი ვიწრო საკნით, რკინის კარებით, ლეიბებითა და პატარა ტუალეტებით. გამომძიებლების თქმით, დნმ-მა და სხვა მტკიცებულებებმა აჩვენა, რომ იქ დაახლოებით 20 მძევალს ამყოფებდნენ, მათ შორის ექვსი წლის ემილია ალონის, რომლის ნახატებიც შიგნით იპოვეს; ის და დედამისი 2023 წლის ნოემბრის შეთანხმებით გაათავისუფლეს. IDF-ის სპიკერმა დანიელ ჰაგარიმ თქვა, რომ მძევლებმა გადაიტანეს „მძიმე პირობები დღის სინათლის გარეშე, მკვრივ ჰაერში, მცირე ჟანგბადით და საშინელი ტენიანობით, რაც სუნთქვას ართულებს.“ ექვსი წლის ბავშვი, ოცი მეტრის სიღრმეზე მიწის ქვეშ. აი, რისთვის ააშენა ჰამასმა თავისი გვირაბები.

იოხევედ ლიფშიცმა, გათავისუფლების შემდეგ, გატაცება აღწერა, როგორც „ჯოჯოხეთის ცეცხლი, სიტუაცია, რომელშიც არ გვეგონა და არ ვიცოდით, რომ შეიძლებოდა აღმოვჩენილიყავით“, FDD-ის იმდროინდელი ცნობის თანახმად მისი სიტყვების შესახებ. ის 85 წლის იყო. უფრო ახალგაზრდა კაცებმა, რომლებიც გაცილებით დიდხანს ჰყავდათ, ნელი შიმშილი აღწერეს. ელია კოენმა CNN-ს უთხრა, რომ ტყვეობის უმეტესი დრო პატარა, ბნელ გვირაბში გაატარა ორ ლევისთან, ელი შარაბისა და ალონ ოჰელთან ერთად, ფეხებით მოტოციკლის ჯაჭვებით შეკრულებმა, პიტის ნამცეცებსა და დაკონსერვებულ ლობიოს ინაწილებდნენ. Jewish Virtual Library-ის გამოქვეყნებული ჩვენებების კრებული იგივეს აღრიცხავს სხვებისგან: ოფერ კალდერონმა, რომელიც 484 დღე ჰყავდათ მას შემდეგ, რაც ნირ-ოზიდან თავის ორ შვილთან ერთად წაიყვანეს, აღწერა ჭუჭყიანი ლეიბები, კვირები ვიწრო გვირაბებში და ღაზაში მიმავალ გზაზე ცემა. დაბრუნებულ მძევლებს, ამ კრებულის თანახმად, 55 ფუნტამდე ჰქონდათ დაკლებული.

ზოგმა ქალმა აღწერა სექსუალური შევიწროება ან ძალადობა დარაჯების მხრიდან. ორი მეგიდიშმა, ისრაელმა ჯარისკაცმა, რომელიც IDF-მა 2023 წლის 30 ოქტომბერს გადაარჩინა, მოგვიანებით თქვა, რომ გამტაცებელი მას ჭრილობის შემოწმების საბაბით ეხებოდა. რომ ბრასლავსკიმ, რომელიც პალესტინურ ისლამურ ჯიჰადს ჰყავდა, 2025 წელს გათავისუფლების შემდეგ ისრაელის მე-13 არხს უთხრა, რომ მას აშიშვლებდნენ, კრავდნენ, შიმშილით აწამებდნენ და სექსუალურ ძალადობას ახორციელებდნენ. ეს ინდივიდუალური ჩვენებებია და არა ყველა ტყვის გამოცდილების აღწერა. მაგრამ სქემა ერთ ხმას არ ეყრდნობა: შიმშილი, სიბნელე, გადაყვანა სახლებსა და გვირაბებს შორის და ტყვეები, როგორც ბერკეტი.

2023 წლის ნოემბრის შეთანხმება

პირველი დიდი გაცვლა სამშვიდობო შეთანხმება არ იყო. ეს გამოსასყიდი იყო. კატარის, ეგვიპტისა და აშშ-ის კვირების შუამავლობის შემდეგ ისრაელმა და ჰამასმა 2023 წლის ნოემბრის ბოლოს გამოაცხადეს საბრძოლო მოქმედებების პაუზა, რათა ქალები, ბავშვები და მოზარდები ისრაელში დაპატიმრებულ არაბ პატიმრებზე გაეცვალათ. Anti-Defamation League-ის ომის ქრონოლოგია აღრიცხავს, რომ რამდენიმე ეტაპად 105 მძევალი, ძირითადად ქალები და ბავშვები, გაათავისუფლეს დაახლოებით 240 არაბი პატიმრის სანაცვლოდ, რომელთა უმეტესობა ძალადობრივი დანაშაულისთვის იყო დაპატიმრებული. Jewish Virtual Library-ის პატიმრების გაცვლის კრებული იგივე 105-ს აღრიცხავს, დაყოფილს 81 ისრაელელად, 23 ტაილანდელად და ერთ ფილიპინელად, და იგივე 240 პატიმარს. FDD-ის მოგვიანებითმა ცნობამ ნოემბრის გათავისუფლებები აღწერა, როგორც 81 ისრაელელი და 24 არაისრაელელი, ბევრი მათგანი გატაცებული უცხოელი მუშა.

პაუზა 24 ნოემბერს დაიწყო და გახანგრძლივდა. ის თვის ბოლოს ჩაიშალა, როცა ჰამასმა, FDD-ის ცნობით, დარჩენილი ქალებისა და ბავშვების სიის მიწოდებაზე უარი თქვა და რაკეტების სროლა განაახლა. შეთანხმებამ შინ ბავშვები და ბევრი ქალი დააბრუნა. მან შინ არ დააბრუნა კაცების უმეტესობა, არც ჯარისკაცები, არც მკვდრები. ბრძოლა განახლდა. მომდევნო წლის განმავლობაში ისრაელის ძალებმა რეიდებით რამდენიმე ცოცხალი მძევალი გადაარჩინეს, მათ შორის ფერნანდო მარმანი და ლუის ჰარი ნირ-იცხაკიდან 2024 წლის თებერვალში, და „ნოვას“ ოთხი ტყვე, ნოა არგამანი, ალმოგ მეირ ჯანი, ანდრეი კოზლოვი და შლომი ზივი, ნუსეირატიდან ივნისში. მათ ასევე გვირაბებიდან ცხედრები დააბრუნეს. ყოველი ოპერაცია დოკუმენტირებულია IDF-ისა და FDD-ის მიმდინარე გაშუქებით. ისინი გამონაკლისები იყო. დარჩენილი ტყვეების უმეტესობა ღაზაში დარჩა.

2025 წლის შეთანხმებები და მკვდრები

მეორე შეთანხმება, აშშ-ის, კატარისა და ეგვიპტის მონაწილეობით მიღწეული, 2025 წლის იანვარში შევიდა ძალაში. American Jewish Committee-მ, გამოქვეყნებული პირობების შეჯამებით, თქვა, რომ ჰამასს ექვსკვირიან პირველ ეტაპზე 33 მძევალი უნდა გაეთავისუფლებინა: ქალები და ბავშვები, 50 წლის და უფროსი კაცები და დაჭრილი მშვიდობიანი მოქალაქეები, მათ შორის ორი ამერიკელი. პირველი სამი ცოცხალი ქალი, რომი გონენი, „ნოვადან“ წაყვანილი, და ემილი დამარი და დორონ შტაინბრეხერი, ქფარ-აზადან წაყვანილები, 19 იანვარს გამოვიდნენ. ყოველ მომდევნო შაბათს მოჰქონდა მეტი ცოცხალი ტყვე და, როგორც ეტაპი მოითხოვდა, მკვდრები.

დააკვირდით, როგორ მოექცა ჰამასი მკვდრებს. 2025 წლის 20 თებერვალს მან გადასცა ოთხი კუბო, რომლებშიც, მისი თქმით, შირი ბიბასი, არიელი, ქფირი და ოდედ ლიფშიცი იყვნენ, ხან-იუნისში დადგმული ჩვენების შემდეგ, რომელიც FDD-მ აღწერა, როგორც ჰამასის მიერ ქორეოგრაფირებული ცერემონია, სადაც შავი კუბოები სცენაზე გამოიტანეს. ისრაელმა სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტებმა არიელი, ქფირი და ლიფშიცი იდენტიფიცირეს. მეოთხე ცხედარი შირი ბიბასი არ იყო. მოგვიანებით ის ღაზელ არაბ ქალად იდენტიფიცირდა. შემდეგ ჰამასმა გადასცა ნეშტი, რომელიც ისრაელმა შირის ნეშტად იდენტიფიცირა. IDF-ის სპიკერმა ჰაგარიმ თქვა, რომ სასამართლო-სამედიცინო დასკვნები და დაზვერვა აჩვენებდა, რომ ორი ბიჭი „საჰაერო დარტყმით არ მოკლულა“, არამედ „ცივსისხლიანად მოკლეს“ და რომ „ტერორისტებმა ორ პატარა ბიჭს არ ესროლეს — მათ ისინი შიშველი ხელებით მოკლეს“, რაც ეწინააღმდეგებოდა ჰამასის ადრეულ მტკიცებას. ეს დასკვნები ისრაელისა იყო; ჰაგარის თქმით, ისინი უცხოელ პარტნიორებს გაუზიარეს. სკოლამდელი ასაკის ბავშვი და ჩვილი, და ტერორისტული ორგანიზაცია, რომელმაც მათი კუბოები შოუდ აქცია.

პირველი ეტაპის შემდეგ ბრძოლა განახლდა. მესამე შეთანხმება, 2025 წლის ოქტომბრის აშშ-ის შუამავლობით მიღწეული ცეცხლის შეწყვეტის ნაწილი, ჰამასს ავალდებულებდა, დაებრუნებინა ყველა, ვინც ჯერ კიდევ ჰყავდა, ცოცხლები და მკვდრები. CNN-მა იტყობინებოდა, რომ ბოლო 20 ცოცხალი მძევალი 2025 წლის 13 ოქტომბერს გაათავისუფლეს. American Jewish Committee-მ დააფიქსირა, რომ სანაცვლოდ ისრაელმა 2,058 არაბი პატიმარი გაათავისუფლა. მკვდრები უფრო ნელა მოდიოდნენ. Jewish Virtual Library-მ იტყობინებოდა, რომ ჰამასმა საწყისი ვადა დაარღვია და ერთდროულად მხოლოდ რამდენიმე კუბოს გადასცემდა; სულ მცირე ერთხელ სასამართლო-სამედიცინო ტესტირებამ აჩვენა, რომ გადაცემული ცხედარი მძევალი არ იყო. 2026 წლის 27 იანვარს, Fox News-ის ცნობით, აშშ-ის სპეციალურმა წარმომადგენელმა Steve Witkoff-მა თქვა, რომ „ღაზაში ყველა 20 ცოცხალი მძევალი და ყველა 28 გარდაცვლილი მძევალი ახლა დაბრუნებულია“, მას შემდეგ, რაც ისრაელი პოლიციელის რან გვილის ნეშტი იდენტიფიცირდა. მძევლებისა და დაკარგულების ოჯახების ფორუმმა აშშ-ის ადმინისტრაციას მადლობა გადაუხადა. პრემიერ-მინისტრმა ბენიამინ ნეთანიაჰუმ მოგვიანებით თქვა: „ჩვენ ყველა მათგანი დავაბრუნეთ, ბოლომდე.“ CNN-მა აღნიშნა, რომ ის იშვიათად ამატებდა, რომ ყველა ცოცხალი არ დაბრუნებულა.

ოჯახები, რომლებიც არ ნებდებოდნენ

მძევლებისა და დაკარგულების ოჯახების ფორუმი 7 ოქტომბრის თავდასხმის შემდეგ შეიქმნა. ნათესავებმა, სამხედრო წოდებისა და დიპლომატიური არხის გარეშე, ასეთი არხი თავად შექმნეს: კარავი, შემდეგ კი მოედანი თელ-ავივში, რომელიც მძევლების მოედნად იქცა, ყოველკვირეული აქციები და პოსტერები ბავშვებისა და ბებია-ბაბუების სახეებით. American Jewish Committee-ს თქმით, ის ამ ოჯახებიდან 50-ზე მეტთან მუშაობდა. მათი საერთო მოთხოვნა: ტყვეები არასდროს უნდა იქცნენ აბსტრაქციად.

იმ დროისთვის, როცა ბოლო ცოცხალი მძევლები გამოვიდნენ, ამ პოსტერებიდან ზოგი უკვე მკვდრების ფოტოები იყო. ბიბასის ბავშვები ჩვილი და სკოლამდელი ასაკის ბავშვი იყვნენ. 23 წლის ჰერშ გოლდბერგ-პოლინი, „ნოვადან“ წაყვანილი, 2024 წელს გვირაბში მოკლეს ხუთ სხვასთან ერთად, რომელთა ცხედრებიც ისრაელის ძალებმა მოგვიანებით დააბრუნეს. ტაილანდელი მუშები, რომლებიც ხილის დასაკრეფად ჩამოვიდნენ, სახლიდან შორს დაიღუპნენ.

ვინ წაიყვანა ისინი

ერთი განსხვავება რჩება. ერთ მხარეს დემოკრატიული სახელმწიფო, რომლის მოქალაქეები ფასზე მწვავედ კამათობდნენ და მაინც მშვიდობიანი მოქალაქეების შინ დაბრუნებას საჯარო ვალდებულებად მიიჩნევდნენ. მეორე მხარეს ტერორისტული დაჯგუფებები, რომლებმაც ჩვილები, სასოფლო-სამეურნეო მუშები და ფესტივალის მონაწილეები ვაჭრობის საგნად აიყვანეს, გვირაბებში ამყოფებდნენ და მათი კუბოები სცენაზე გამოიტანეს. ღაზის მშვიდობიანმა მოსახლეობამ 7 ოქტომბრის შემდეგ ომში საშინელი ფასი გადაიხადა. ეს არ ცვლის იმას, ვინ წაიყვანა მძევლები, ან იმას, რას ამბობენ ტყვეობიდან გადარჩენილი ადამიანები იმაზე, როგორი იყო ის. ვინც ამ ომზე საუბრობს და მძევლებს გამოტოვებს, მალავს მიზეზს, რის გამოც ის დაიწყო.

ნახეთ ოფიცრების საკუთარი მონათხრობი ომზე ფილმში „ნაზა: ნამდვილი ამბავი“. შემდეგ წაიკითხეთ, როგორ პოულობს IDF მძევლებს ღაზაში და მძევლების მედიკამენტები ღაზაში: რას წარმოადგენს ფილმი.