# BDS nimani istaydi? Asoschilarning oʻz soʻzlari bilan

2005-yilgi BDS chaqirigʻi va Omar Bargʻuti soʻzlari Isroil siyosatiga emas, yahudiy davlati boʻlishiga qarshi. Shu bois koʻp hukumatlar BDSni kamsituvchi deydi.

## Asosiy xulosalar

- 2005-yil 9-iyulda arab tashkilotlari boykotga chaqirdi. Bu chaqiriq qochqinlarning Isroilga “qaytish huquqi”ni ham oʻz ichiga oladi (Demokratiyalarni himoya qilish jamgʻarmasi).
- BDS asoschisi Omar Bargʻuti: “Biz Falastinning hech bir qismida yahudiy davlati boʻlishiga rozi emasmiz”, degan (AQSh Vakillar palatasi, H. Res. 246, Yahudiy virtual kutubxonasi).
- Yahudiy virtual kutubxonasi maʼlumotiga koʻra, AQShning 38 shtatida Isroilni boykot qilishni cheklashga qaratilgan qonunlar, farmoyishlar yoki rezolyutsiyalar bor.
- 2019-yil may oyida Germaniya Bundestagi BDS usullarini antisemitizm deb atadi va uning “Xarid qilmang” taktikasini natsistlarning yahudiylarga qarshi shioriga qiyosladi (Demokratiyalarni himoya qilish jamgʻarmasi).

Boykot, investitsiyalarni olib chiqish va sanksiyalar kampaniyasi — BDS — isteʼmolchilar, oliy taʼlim muassasalari, cherkovlar, kasaba uyushmalari, kompaniyalar va hukumatlarni Isroil belgilangan siyosiy talablarni bajarmaguncha uni yakkalashga chaqiradi. Tashkilotchilar buni Janubiy Afrikadagi aparteidga qarshi kurashdan namuna olgan zoʻravonliksiz bosim deb ataydi. Xoʻsh, shunday boʻlsin. Kampaniyaga shiorlariga qarab baho bermang. Uni taʼsis hujjati va eng taniqli asoschisining qayd etilgan soʻzlariga qarab baholang. Bu hujjatlar bir hukumat yoki bir aholi punktiga qarshi norozilik bilan cheklanmaydi. Ularda shunday shartlar qoʻyilganki, mualliflar talqinidagi ijrosi Isroilning yahudiy milliy davlati sifatida mavjudligiga barham berardi.

## 2005-yilgi chaqiriqda aslida nima deyilgan?

2005-yil 9-iyulda arab guruhlari koalitsiyasi Falastin fuqarolik jamiyatining BDSga chaqirigʻini eʼlon qildi. Demokratiyalarni himoya qilish jamgʻarmasi undagi uch talabni keltiradi. Birinchisi — chaqiriqda “barcha arab yerlari”ning bosib olinishi va mustamlakalashtirilishi deb atalgan holatga barham berish hamda Yahudiya va Samariyadagi toʻsiqni buzib tashlash. Ikkinchisi — Isroilning arab fuqarolari uchun “toʻliq tenglik”ni tan olish. Uchinchisi — “falastinlik qochqinlarning oʻz uylari va mulklariga qaytish huquqlarini hurmat qilish, himoya qilish va roʻyobga chiqarishga koʻmaklashish”. Chaqiriqda bu talab Bosh Assambleyaning 1948-yilgi tavsiyasiga bogʻlanadi ([FDD](https://www.fdd.org/wp-content/uploads/2020/01/fdd-report-war-by-other-means-a-history-of-anti-israel-boycotts-from-the-arab-league-to-bds.pdf)).

Masalaning kaliti uchinchi talabda, ammo Gʻarb auditoriyasi uning izohini kamdan kam eshitadi. BDS qaytishni, jumladan, qochqinlik maqomini daʼvo qilayotgan keyingi avlodlar uchun ham, 1949-yilgi sulh chiziqlari doirasidagi Isroilga kirishning muhokama qilib boʻlmaydigan huquqi deb biladi. Hisoblab koʻring. BDSning oʻz saytida eʼlon qilingan raqamlarga tayanib, FDD arab qochqinlari deb koʻrsatilganlar soni 7.25 milliondan ortiqligini, Isroil fuqarolari orasida esa taxminan 6.7 million yahudiy va 1.9 million arab borligini qayd etgan. Omar Bargʻuti oʻz kitobida bu maqomga daʼvo qilayotgan har bir kishining, jumladan, 1948-yilda ketganlarning avlodlari ham hech qanday cheklovsiz qaytishini talab qiladi. FDD xulosasiga koʻra, bunday qaytish yahudiylar koʻpchilikni tashkil etadigan demokratik davlat oʻrnida arablar koʻpchilik boʻlgan yana bir davlat paydo boʻlishiga olib kelardi. Bargʻuti demografik eʼtirozni oʻzi mustamlakachilik tartibi deb ataydigan tuzumni himoya qilish sifatida rad etadi. Bu tushunmovchilik emas. Bahs aynan shunda (FDD).

Birinchi talab ham Yahudiya va Samariya hududidan ancha narini qamrab oladi. Chaqiriqda “barcha arab yerlari” deganda nima nazarda tutilgani hech qayerda aniqlashtirilmagan. FDD taʼkidlashicha, bunday yerlarning “barchasi” ustidan Isroil nazoratini tugatish talabi hatto 1949-yilgi chiziqlar ichida ham Isroil nazoratini noqonuniy deb bilishni anglatadi. Demak, Isroil isroilliklar [Yahudiya va Samariya](https://nazadocumentary.com/uz/blog/what-is-judea-and-samaria) deb ataydigan hududdan chiqib ketgan taqdirda ham, kampaniyaning oʻzi qoʻygan uch talab boʻyicha bu yetarli boʻlmaydi.

## Asoschilar oʻz soʻzlari bilan

Qatarda arab ota-onadan tugʻilgan Omar Bargʻuti 2004-yilda Isroilni akademik va madaniy boykot qilish boʻyicha Falastin kampaniyasini tuzishda qatnashgan va BDSning jamoatchilikka eng tanish vakilidir ([Influence Watch](https://www.influencewatch.org/person/omar-barghouti/)). Faoliyatni muvofiqlashtirish uchun 2007-yilda Ramallohda Falastin BDS milliy qoʻmitasi tuzilgan. Koʻplab tadqiqotchilar yakkalash strategiyasining ildizlarini bundan ham oldinroq, 2001-yilgi Durban konferensiyasining nodavlat tashkilotlar forumida koʻradi. Oʻsha forum “Isroilni toʻla va har tomonlama yakkalash”ga chaqirgan ([FDD](https://www.fdd.org/wp-content/uploads/2020/07/fdd-monograph-boykott.pdf)).

Bargʻuti hech qachon gapini yashirmagan. AQSh Vakillar palatasi 2019-yil 23-iyuldagi H. Res. 246 rezolyutsiyasida uning soʻzlarini keltirgan: “Biz Falastinning hech bir qismida yahudiy davlati boʻlishiga rozi emasmiz. Hech bir falastinlik — sotqin emas, aqli joyida falastinlik — Falastinda yahudiy davlati boʻlishini hech qachon qabul qilmaydi” ([Yahudiy virtual kutubxonasi](https://www.jewishvirtuallibrary.org/house-passes-resolution-opposing-boycott-against-israel-h-res-246)). Shu kutubxona jamlagan bayonotlarida u yagona davlat yechimi “oʻz mohiyatiga koʻra yahudiylar ozchilikni tashkil etadigan unitar davlat” boʻlishini, qochqinlar BDS shartlari asosida qaytsa, “bugun Isroil deb ataladigan hududdagi falastinlik ozchilik falastinlik koʻpchilikka aylanishi”ni aytgan ([JVL](https://www.jewishvirtuallibrary.org/bds-in-their-own-words)). BDS tarafdori sifatida yozgan Ahmad Mur buni bir jumlada ifodalagan: “BDS chindan ham yahudiy davlatining tugashini anglatadi”. Hech kim ularning gapini oʻzicha bayon qilayotgani yoʻq. Bular ularning oʻz soʻzlari.

Tuhmatga qarshi liga shu bayonotlarga tayanib, BDSni muzokaralar orqali ikki davlatli yechimga erishishga qaratilgan bosimdan ajratadi. Oʻzini sionist deb biladigan ikki olim arab davlati yonida yahudiy davlatini saqlab qolish vositasi sifatida boykotni qoʻllab-quvvatlaganida, Bargʻuti ularni BDSni “oʻzlashtirib olish”ga urinishda ayblab, rad etgan. Uning talqinida muammo faqat Isroilning 1967-yildan keyingi hududiy mavjudligi emas. Muammo Isroilning yahudiy davlati sifatida mavjudligining oʻzidir ([ADL](https://www.adl.org/resources/article/think-twice-jumping-bds-bandwagon)).

## Natijalar, ortga chekinishlar va iqtisodiy koʻrsatkichlar

BDSning taktik yutuqlari bor: talabalar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining rezolyutsiyalari, ayrim cherkovlar va kasaba uyushmalaridagi ovoz berishlar, madaniyat maskanlariga bosim hamda ayrim kompaniyalarning Yahudiya va Samariyadagi faoliyatiga oid qarorlari. Bular rostdan sodir boʻlgan va harakat ularni targʻib qiladi. Ammo ular 2005-yilgi chaqiriqda talab qilingan yakkalanishga olib kelmadi. Yahudiy virtual kutubxonasining kampaniya tarixiga bagʻishlangan sharhi xulosasiga koʻra, kampaniya Isroil siyosatiga taʼsir qilmagan, iqtisodiyotiga taʼsiri esa arzimas boʻlgan. Ayni paytda AQSh va Isroil oʻrtasidagi savdo barqaror davom etgan: sharh qamrab olgan davrda import va eksportning umumiy hajmi 38 milliard dollardan oshgan ([JVL](https://www.jewishvirtuallibrary.org/bds-movement)).

Kampaniya samara berganida buning badalini kim toʻlaydi? Kompaniyalar zavodlarini koʻchirgan ayrim hollarda Yahudiya va Samariyadagi arab ishchilar ishidan ayrilgan. SodaStream Yahudiya va Samariyadagi korxonasida isroilliklar va mahalliy arablarni ish bilan taʼminlagan, keyin ishlab chiqarishni Negevga koʻchirgan. BDS esa koʻchirilgandan keyin ham kompaniyaga qarshi kampaniyasini davom ettirgan. Isroil rasmiylari va ayrim biznes rahbarlari bunday holatlarni kampaniya oʻzi vakillik qilayotganini daʼvo qiladigan odamlarga zarar yetkazishining dalili sifatida keltiradi ([FDD](https://www.fdd.org/analysis/2020/01/20/war-by-other-means/)).

Ilmiy uyushmalar Isroilni boykot qilish haqida qarorlar qabul qilgan. Jumladan, 2013-yilda Amerika tadqiqotlari uyushmasida shunday ovoz berish boʻlgan. Koʻplab universitetlar esa bu yoʻldan borishni rad etgan: FDD qayd etishicha, 2007-yilda 450 dan ortiq kollej va universitet rahbari akademik boykotlarga qarshi bayonotni imzolagan. Yahudiy virtual kutubxonasi esa kamida 250 universitet vakillari Isroil yoki uning oliy taʼlim va ilmiy muassasalarini boykot qilishni rad etganini qayd etadi (FDD). Hatto Falastin maʼmuriyati prezidenti Mahmud Abbos ham 2013-yilda Janubiy Afrikada Isroilning oʻzini boykot qilishni qoʻllab-quvvatlamasligini aytgan, shu bilan birga boshqalarni aholi punktlarini boykot qilishga chaqirgan. Falastin maʼmuriyati va BDS bir maqsad yoʻlida ishlayotgan tuzilmalar emas (FDD).

## Nega hukumatlar uni kamsituvchi deb ataydi?

Gʻarb hukumatlari milliy mansublikka asoslangan Isroil boykotlariga Arab davlatlari ligasining avvalgi boykotiga qanday qaragan boʻlsa, shunday qarab kelgan: odatiy norozilik emas, savdodagi kamsitish sifatida. Yahudiy virtual kutubxonasi maʼlumotiga koʻra, AQShning 38 shtatida Isroilni boykot qiladigan kompaniyalar bilan davlat shartnomalari tuzishni yoki ularga sarmoya kiritishni cheklashga qaratilgan qonunlar, ijro hokimiyati farmoyishlari yoki rezolyutsiyalar mavjud. 2023-yilda AQSh Oliy sudi Arkansas Times v. Waldrip ishini koʻrib chiqishni rad etdi. Shu tariqa Sakkizinchi okrug apellyatsiya sudining Arkanzasdagi pudratchilardan tasdiq talab qilish haqidagi qonun aynan shu ishda qoʻllangan shaklida Konstitutsiyaga Birinchi tuzatishni buzmaydi, degan qarori kuchda qoldi ([JVL](https://www.jewishvirtuallibrary.org/anti-bds-legislation)). H. Res. 246 BDSga qarshi chiqish bilan birga, amerikaliklarning har qanday hukumatni, jumladan, Isroil hukumatini tanqid qilish huquqini tasdiqlagan va 2019-yil 23-iyulda 398–17 ovoz bilan qabul qilingan ([JVL](https://www.jewishvirtuallibrary.org/house-passes-resolution-opposing-boycott-against-israel)).

Germaniya Bundestagi 2019-yil 17-mayda qabul qilgan rezolyutsiyada “BDS harakatining dalillari va usullari antisemitik” ekani aytilgan. Matnda BDS taktikasi “muqarrar ravishda natsistlarning ‘Kauft nicht bei Juden!’ shiorini esga solishi” qayd etilgan. Bu shior “Yahudiylardan xarid qilmang!” degani. Bu jinoiy qonun emas, siyosiy qaror boʻlib, yuridik jihatdan majburiy kuchga ega emas edi (FDD). Fransiyaning eng yuqori sudi 2015-yil 20-oktabrda supermarketda Isroil mahsulotlarini boykot qilishga chaqirgan faollarga chiqarilgan ayblov hukmlarini kuchda qoldirdi. Sud bu chaqiriqni milliy kelib chiqish asosida kamsitishga undash deb baholadi ([AJC](https://www.ajc.org/news/how-france-made-boycotting-israeli-products-illegal)). Milliy qonun chiqaruvchi organlar va sudlar BDSga odatiy norozilik sifatida qaramagan.

Kamsitish ayblovi Isroil siyosatini tanqid qilishni bostirishga tayanmaydi. Uning asosi — ikki xil mezon va koʻzlangan yakuniy natija. Huquqbuzarliklarda ayblanayotgan barcha davlatlar hamda muayyan xalqning milliy davlati boʻlgan barcha mamlakatlar orasidan BDS iqtisodiy va madaniy jazolash uchun aynan yahudiy davlatini tanlab oladi. Isroil universitetlari, sanʼatkorlari va tinch aholisini esa bosim oʻtkazish mumkin boʻlgan qonuniy nishonlar deb biladi. H. Res. 246 rezolyutsiyasida harakat “yahudiy xalqining milliy oʻz taqdirini oʻzi belgilash huquqini tan olmasligi, koʻplab tarafdorlari esa bu huquqni ochiqchasiga inkor etishi” aytilgan. Koʻplab hukumatlar chegarani aynan shu yerda tortadi. Siyosatga qarshi norozilik bildirish odatiy hol. Asoschilari “Falastinning hech bir qismida” yahudiy suverenitetini tan olmaydigan kampaniya esa boshqa masala.

## 7-oktabrdan keyin

2023-yil 7-oktabrdan keyin bu chegarani payqamaslikning iloji qolmadi. BDS talqinida Hamas terrorchilik tashkiloti sodir etgan qirgʻin va undan keyingi shaharlardagi urush Isroilni yakkalash uchun yana bir sabab boʻldi. FDD qayd etishicha, kampaniya Isroilni yahudiy davlati sifatida tugatishni maqsad qilgan harakatni tinchlikka toʻsiq deb bilish oʻrniga, “zolimlarning harbiylari va tinch aholisiga qarshi qurolli qarshilikdan asosli ravishda foydalanish”ni olqishlagan ([FDD](https://www.fdd.org/analysis/2023/10/13/the-bds-campaign-embraces-hamas-massacre-and-the-world-will-remember/)). Isroil mudofaa kuchlari nishonlarni qanday tanlagani haqida kampaniya talqinini emas, bu ishni bajargan odamlarning oʻzidan eshitmoqchi boʻlsangiz, [Naza: Haqiqiy voqea](https://nazadocumentary.com/uz/film) filmini tomosha qiling va [genotsid ayblovi](https://nazadocumentary.com/uz/blog/the-genocide-claim) haqidagi maqolamizni oʻqing.

Mezon oddiy: 2005-yilgi chaqiriq hamon oʻz kuchida. Uni qanday yozilgan boʻlsa, shunday oʻqing. Keyin uni imzolagan har qanday kishidan Isroilning qaysi qismini saqlab qolishini soʻrang. Bargʻuti allaqachon javob bergan: “hech bir qismini”.