# Isroil Gʻazodagi Hamas terroristlarini qanday nishonga oladi: bosqichma-bosqich

«Naza: Haqiqiy voqea»da ofitserlar nishon tanlash jarayonini tushuntiradi: razvedka, huquqiy tekshiruv, ogohlantirish, tinch aholi qolsa, zarbani bekor qilish.

## Asosiy xulosalar

- NAZA nomi *nezek agavi* iborasidan olingan. Isroil harbiy terminologiyasida bu zarba oqibatida tinch aholiga yetishi kutilayotgan bilvosita zararni anglatadi (Haviv Rettig Gur, The Free Press, 2026-yil 16-sentabr).
- Isroil mudofaa kuchlarining harbiy huquqshunoslari nishon tanlash haqidagi qarorlarni tekshiradi. Ular maslahat beradigan ofitserlarning qoʻmondonlik tizimiga boʻysunmaydi (American Jewish Committee, 2023-yil 20-noyabr).
- Isroil mudofaa kuchlarining amaliyoti haqidagi sharhlarga koʻra, armiya varaqalar, telefon qoʻngʻiroqlari, SMS va tomga ogohlantiruvchi zarbalar orqali xabar beradi hamda tinch aholi joyida qolgan boʻlsa, zarbalarni bekor qiladi (AJC; UN Watch).
- Isroil qaydlariga koʻra, 2023-yil 7-oktabr kuni Isroilda 1,195 kishi, jumladan 778 nafar tinch fuqaro halok boʻlgan (Jewish Virtual Library).

## Tunda Tel-Aviv tomlarida

Roee Danino, Ariel Averbuch va Hagay Gutman mustaqil ravishda yaratgan «Naza: Haqiqiy voqea» [filmi](https://nazadocumentary.com/uz/film) Gʻazodagi urushni unda qatnashgan Isroil mudofaa kuchlari ofitserlari orqali hikoya qiladi. Zaxiradagi yuqori martabali qoʻmondonlar va razvedka ofitserlari tunda Tel-Aviv binolarining tomlarida kameraga orqa oʻgirib gapiradi; har biri oʻsha paytda egallagan lavozimi bilan tanishtiriladi. Ular tinch aholi yashaydigan hududlardagi janglarni, qurolsiz aholi orasidan terroristlarni ajratib olish qiyinligini va oʻz aytishlaricha, oʻq-dori qoʻllanilishidan oldin qabul qilgan qarorlarini tasvirlaydi. Ushbu maqola nishon tanlash jarayonini ofitserlar va Isroil mudofaa kuchlari bayon qilganidek yoritadi hamda tegishli hujjatlarni ham taqdim etadi. Boshqalar bunga eʼtiroz bildirgan joylarda buni ochiq aytamiz va ulardan dalillarini koʻrsatishni soʻraymiz.

## Hammasi nimadan boshlandi

2023-yil 7-oktabrda Hamas terrorchilik tashkiloti va unga ittifoqchi terrorchilik guruhlari [Isroil janubidagi aholi punktlariga hujum qildi](https://nazadocumentary.com/uz/blog/what-is-the-october-7-massacre). Keyinchalik Isroil qaydlarida oʻsha kuni 1,195 kishi halok boʻlgani koʻrsatildi: 778 nafar tinch fuqaro, Isroil mudofaa kuchlarining 282 nafar harbiysi, 57 nafar politsiyachi va mahalliy xavfsizlik xizmatlarining 38 nafar xodimi. Isroil hisoblarida yana 251 kishi garovga olinib, Gʻazoga olib ketilgani qayd etildi. Shundan soʻng Isroil oʻz mudofaa kuchlari «Temir qilichlar» deb atagan harbiy amaliyotni boshladi. Film shu amaliyotda nishonlar qanday tanlanganini, jumladan, garovdagilar Hamas va Falastin Islomiy jihodi bilan bir shahar hududida ekani taxmin qilingan tunlardagi jarayonni yoritadi.

## Nishon tanlash bosqichlari

Isroil mudofaa kuchlari va filmdagi ofitserlarning aytishicha, har bir zarba razvedka maʼlumotidan boshlanadi: ism, telefon, qoʻlga kiritilgan hujjatlar, binoni kuzatish. Nishon toʻgʻri aniqlangani tekshiriladi. Unga mos qurol tanlanadi. [Huquqiy tekshiruvda tinch aholiga yetishi kutilayotgan zarar baholanadi](https://nazadocumentary.com/uz/blog/idf-fire-rules-hamas-in-hospitals) va ogohlantirish zarurmi, degan masala koʻrib chiqiladi. Bir necha bosqichda zarbani bekor qilish mumkin: kadrda tinch aholi paydo boʻlsa yoki garovdagilar haqidagi maʼlumot oʻzgarsa.

Endi har ikki filmga nom bergan soʻz haqida. Venetsiyada namoyish etilgan film haqidagi materiallarda «NAZA» nomi nezek agavi iborasidan olingani tushuntiriladi. Bu harbiy atama zarba oqibatida tinch aholiga yetishi kutilayotgan bilvosita zararni bildiradi. Isroilning ushbu urushda nishon tanlash haqidagi eʼlon qilingan bayoniga koʻra, qoʻmondonlar bu zararni oʻsha paytda maʼlum boʻlgan faktlar asosida baholashi, soʻng qaror qabul qilishi shart. Zarba qonuniymi? Qoʻshimcha ehtiyot choralari kerakmi? Rejani oʻzgartirish lozimmi? Uni bekor qilish kerakmi? Agar zarba oqibatida oqilona kutilganidan koʻproq bilvosita zarar yuz bersa, bu natijaning oʻzi qonun buzilganini isbotlamaydi. Chunki huquqiy baholash mezoni keyin maʼlum boʻlgan holatlar emas, qoʻmondonning oʻsha vaqtda mavjud axborot asosida chiqargan xulosasidir. Madison Policy Forum tashkilotining shahar sharoitidagi urush tadqiqotlari yoʻnalishi rahbari John Spencer buni ochiq aytgan: qonun qancha bilvosita zararga yoʻl qoʻyishini hisoblash, keyin uni cheklash uchun qoʻshimcha choralar koʻrish — ehtiyot chorasidir. Bu tinch aholini oʻldirish niyatining dalili emas.

Shu fikr ustida bir zum toʻxtaling. Oʻt ochishdan oldin kutilayotgan zararni hisoblaydigan armiya aynan shu hisob-kitobni qilgani uchun ayblanmoqda.

Imkon boʻlganda qoʻmondonlar belgilangan harbiy maqsadga erishishda birdek samarali vositalarni koʻrib chiqishi va eng kam bilvosita zarar keltirishi kutilayotgan variantni tanlashi kerak. American Jewish Committee 2023-yil noyabrida yozganidek, Isroil mudofaa kuchlari nishon tanlash va zarba berish haqidagi qarorlar harbiy huquqshunoslar tomonidan tekshirilishini talab qiladi. Bu huquqshunoslar oʻzlari maslahat berayotgan ofitserlarning qoʻmondonlik tizimiga boʻysunmaydi. Bundan tashqari, harbiy amaliyotga doir qarorlarni Isroil Oliy sudida koʻrib chiqish imkoniyati mavjud; boshqa mamlakatlar armiyalarida bunday tartib kam uchraydi. Buning oʻzi ushbu urushdagi har bir zarba shu mezonlarga javob berganini isbotlamaydi. Ammo bu ofitserlar tasvirlayotgan jarayon armiya oʻzi amal qilishini aytgan jarayon ekanini koʻrsatadi. Buning aksini aytgan kishi jarayon qayerda buzilganini koʻrsatishi kerak.

Ofitserlarning aytishicha, masjidlar, maktablar va shifoxonalar kabi alohida ehtiyotkorlikni talab qiladigan obyektlar yaqinida oʻt ochish uchun maxsus ruxsat hamda ulardan harbiy maqsadda foydalanilayotganini koʻrsatuvchi dalil kerak. Isroil mudofaa kuchlari nishonlari — Hamas va Falastin Islomiy jihodi terroristlari, ularning qoʻmondonlari hamda raketa uchirish pozitsiyalari, tunnel shaxtalari va qoʻmondonlik punktlari kabi harbiy obyektlardir. Isroil mudofaa kuchlari oʻldirilgan terroristlar boʻyicha oʻz hisobini eʼlon qiladi va terroristlarni tinch fuqarolardan ajratmaydigan qurbonlar sonini bahsli deb hisoblaydi. Hamas boshqaruvidagi Sogʻliqni saqlash vazirligi bergan raqamlar halok boʻlganlarning umumiy soni boʻlib, ular orasida bunday farq qoʻyilmaydi. Isroil bu raqamlarni toʻliq roʻyxat deb qabul qilmaydi; siz ham shunday qilishingiz kerak. Terroristni tinch fuqarodan ajratmaydigan, terroristlar boshqaradigan vazirlik eʼlon qilgan hisob aynan nimaning dalili?

## Zarba berishdan oldingi ogohlantirishlar

Isroil mudofaa kuchlari avval ogohlantirishini aytadi: telefon qoʻngʻiroqlari, SMS, varaqalar, tomlarga kichik oʻq-dorilar bilan beriladigan zarbalar va eʼlon qilinadigan evakuatsiya yoʻnalishlari orqali. AJC va UN Watch tayyorlagan Isroil mudofaa kuchlari amaliyotiga oid sharhlarda ham shu usullar, jumladan, ogohlantirishdan keyin tinch aholi joyida qolganida zarbalar bekor qilingani qayd etilgan. Bu usullar Isroil mudofaa kuchlarining tinch aholiga yetadigan zararni kamaytirish haqidagi materiallarida keltirilgan va 2023-yil oktabridan keyin yana qoʻllangan. Nega armiya zarba berishdan oldin binodagilarga qoʻngʻiroq qilishi kerak? Chunki Isroil rasmiylarining aytishicha, [Hamas harbiy vosita va obyektlarini aholi zich yashaydigan hududlarda](https://nazadocumentary.com/uz/blog/weapons-in-childrens-rooms), shifoxonalar va maktablar yaqinida joylashtiradi. Isroilning nishon tanlash haqidagi eʼlon qilingan bayonida jangovar majmualarga aylantirilgan mahallalar, tinch aholi binolari ichidagi va atrofidagi tunnel shaxtalari tasvirlanadi. Qurolli mojarolar huquqiga koʻra, shifoxonalardan insonparvarlik vazifasidan tashqari, dushmanga zarar yetkazadigan harakatlar uchun foydalanilsa, ular huquqiy himoyasini yoʻqotadi. Muayyan shifoxona yoki maktab muayyan haftada shu himoyani yoʻqotganmi — bu har bir zarba boʻyicha alohida, faktlar asosida hal qilinadigan masala.

AQSh Davlat departamentining Isroil Amerika qurollaridan qanday foydalangani haqidagi hisobotida insonparvarlik tashkilotlarining bayonotlari qayd etilgan: ayrim ogohlantirishlar juda kam vaqt qoldirgan yoki oʻta mavhum boʻlgan, xavfsizroq deb belgilangan hududlarda esa koʻpincha yetarli boshpana boʻlmagan. Xuddi shu hisobotda Hamasning fuqarolik va insonparvarlik infratuzilmasiga joylashib olgani ham qayd etilib, AQSh razvedkasida «Isroil tinch aholini ataylab nishonga olayotganini bevosita koʻrsatuvchi maʼlumot yoʻq»ligi aytilgan. Filmdagi ofitserlar aholi zich yashaydigan shahardagi urushni goʻyo talafotsiz kechadigandek koʻrsatmaydi. Ular bunday urushda tinch aholi halok boʻlishini va bu jarayon oʻlimlarni kamaytirish uchun yaratilganini aytadi. Ikki tomonni ajratib turadigan chiziq shu: biri tinch aholini asrash uchun tartib yaratadi, ikkinchisi esa ularning binolari ichida va atrofida tunnel shaxtalarini qaziydi.

## Garovdagilar ham shu xaritada

Ofitserlar garovdagilarni qidirishni oʻsha tungi ishlarining bir qismi sifatida tasvirlaydi. Ularning aytishicha, biror joyda garovdagi kishi boʻlishi ehtimoli zarba rejasini oʻzgartirishi yoki uni bekor qilishga olib kelishi mumkin. Oʻsha davrda harbiy yoʻl bilan ozod etilganlar orasida 2023-yil 30-oktabrda qutqarilgan Ori Megidish, 2024-yil fevralida Rafahdagi reydda ozod qilingan Fernando Marman va Louis Har bor. Isroil mudofaa kuchlariga koʻra, Rafahdagi reyd Harbiy razvedka boshqarmasi va Isroil xavfsizlik xizmatining razvedka maʼlumotlariga asoslangan. 2024-yil 8-iyunda «Arnon» amaliyoti davomida Isroil xavfsizlik kuchlari Noa Argamani, Almog Meir Jan, Andrey Kozlov va Shlomi Zivni Nuseiratdagi tinch aholi uylaridan ozod qildi. Armiya ularni oʻsha yerda terroristlar qoʻriqlab turganini aytdi. Boshqa garovdagilar kelishuvlar asosida uyiga qaytdi. Isroil asirlar aholi yashaydigan lager ichida saqlanganini bildirdi. Ofitserlar ana shunday sharoitda ishlashi kerak edi. [Isroil mudofaa kuchlari garovdagilarni qanday topishi](https://nazadocumentary.com/uz/blog/how-the-idf-finds-hostages) haqida oʻqing.

Yordam masalasiga kelsak, COGAT — insonparvarlik yordamining kirib borishini muvofiqlashtiradigan va Gʻazoga kirayotgan yuk mashinalarini qayd etadigan Isroil idorasi. Isroil rasmiylari va yordam tashkilotlari bu tizimni turlicha tasvirlaydi. Tafsilotlar [Hamas va insonparvarlik yordami](https://nazadocumentary.com/uz/blog/hamas-and-humanitarian-aid) maqolasida.

## Ikki film, bir soʻz

«Naza: Haqiqiy voqea» 2026-yil 20-sentabrda inglizcha subtitrlar bilan chiqdi. Yuval Abraham va Rachel Szorning boshqa filmi — «Naza»ning premyerasi 2026-yil 10-sentabrda Venetsiyada boʻlib oʻtdi. U hakamlar hayʼatining maxsus mukofotini oldi va nomini xuddi shu qisqartmadan olgan. Film tunda Tel-Aviv tomlarida suratga olingan, shaxsi oshkor qilinmagan harbiylarning guvohliklariga tayangan. Isroil mudofaa kuchlari unda ilgari surilgan daʼvolarni rad etdi. Spencerning fikricha, Venetsiyada namoyish etilgan film urush qonunlariga rioya etilishini taʼminlash uchun belgilangan choralar, jumladan, kutilayotgan bilvosita zararni hisoblashning oʻzi qanday qilib qonunbuzarlik dalili sifatida koʻrsatilishi mumkinligini namoyon etadi. Eʼtibor berish kerak boʻlgan usul shu: himoya chorasi olinadi-da, jinoyat sifatida taqdim etiladi.

Filmimiz urushni toʻliq yoritishini daʼvo qilmaydi va unda Gʻazodagi tinch aholi yoki Hamasning nuqtayi nazari berilmagan. U sizga qaror qabul qilgan ofitserlarni va ular amal qilgan qoidalarni koʻrsatadi. Ayblov uchun dalil kerak. Bizning dalilimiz shu.

## Bosqichlar va isbotlash majburiyati

Razvedka, nishonni aniqlash, huquqiy tekshiruv, ogohlantirish va zarbani bekor qilish imkoniyati — jarayon shu bosqichlardan iborat. Uni boshqacha atamoqchi boʻlgan kishi uning qayerda ishlamaganini isbotlashi kerak. Ofitserlar buni oʻz soʻzlari bilan qanday tushuntirishini tomosha qiling.