# Nikkonfutaw NAZA

_Analiżi mit-tim tagħna, Ottubru 2026_

NAZA, il-film tal-2026 ta’ Yuval Abraham u Rachel Szor li ħareġ flimkien ma’ The Guardian, jippreżenta ruħu bħala dokumentarju. Huwa film maħsub biex jipperswadi. Il-lingwaġġ, l-intervisti u l-muntaġġ tiegħu jwasslu lit-telespettatur, xena wara l-oħra, għal konklużjoni waħda deċiża minn qabel: li Iżrael qed iwettaq ġenoċidju.

Din il-paġna turi, l-ewwel, x’jibdlu s-sottotitli bl-Ingliż fi kliem is-suldati; imbagħad x’wieġbu l-Forzi tad-Difiża ta’ Iżrael (IDF) u x’sabu ġurnalisti, kritiċi u uffiċjali; u fl-aħħar, l-analiżi tagħna ta’ aktar minn erbgħin xena. Għal kull xena nidentifikaw it-teknika ta’ influwenza li tuża, bit-terminoloġija tal-Programmazzjoni Newrolingwistika (NLP). Il-kwotazzjonijiet mill-film huma tradotti mill-Ebrajk.

## X’jibdlu s-sottotitli

Il-biċċa l-kbira ta’ dawk li jaraw NAZA ma jitkellmux bl-Ebrajk. Jafu x’qalu s-suldati biss mis-sottotitli bl-Ingliż, u f’diversi punti dawn jgħidu aktar milli qal is-suldat: tiżdied kelma, titneħħa riżerva, u kumment vag isir dikjarazzjoni ċerta. Hawn m’hemmx bżonn interpretazzjoni. Meta tqiegħed il-kliem mitkellem maġenb dak li jidher fuq l-iskrin, tara li ma jaqbilx.

- **Mitkellem bl-Ebrajk:** “Is-sensazzjoni hi li hekk hemm bżonn isir.”
  **Sottotitlu bl-Ingliż:** The sense in Israeli society is that that’s what we should do.
  Is-suldat jitkellem dwar sensazzjoni, xejn aktar. Is-sottotitlu jattribwixxi dik is-sensazzjoni lis-soċjetà Iżraeljana kollha, u t-telespettatur barra minn Iżrael jifhem li nazzjon sħiħ irid li dan isir. (Misjub mit-tim tagħna fil-film)
- **Mitkellem bl-Ebrajk:** “Ahmed u l-familja kollha tiegħu.”
  **Sottotitlu bl-Ingliż:** Ahmed and his family will die.
  Waqt li jipponta lejn appartament fuq l-iskrin tiegħu, is-suldat jgħid min jgħix hemm. Is-sottotitlu jżid li se jmutu. ([The Times of Israel](https://www.timesofisrael.com/nazas-claims-about-idf-conduct-in-gaza-are-grave-so-are-the-films-journalistic-flaws/), 2026-09-27)
- **Mitkellem bl-Ebrajk:** “Kien hemm approvazzjoni ta’, bħal, 500 għal persuna waħda.”
  **Sottotitlu bl-Ingliż:** There was approval once to kill 500 for one human target.
  Is-suldat jitkellem b’riżerva u qatt ma jgħid “joqtlu”. Is-sottotitlu jneħħi r-riżerva u jżid il-qtil; din hi d-dikjarazzjoni li l-film poġġa fit-trailer tiegħu. ([The Times of Israel](https://www.timesofisrael.com/nazas-claims-about-idf-conduct-in-gaza-are-grave-so-are-the-films-journalistic-flaws/), 2026-09-27)

Min ma jitkellimx bl-Ebrajk ma jistax jinduna b’dan. L-aktar frażijiet qawwija tal-film jaslu għand l-udjenza barra minn Iżrael bi kliem li s-suldati ma qalux.

## X’qalu l-IDF

Il-Forzi tad-Difiża ta’ Iżrael (IDF) wieġbu għall-film diversi drabi: l-ewwel meta ntwera għall-ewwel darba f’Venezja, imbagħad dwar l-allegazzjoni użata fit-trailer tiegħu, u fl-aħħar fi tweġiba bil-miktub ta’ għaxar paġni. Il-produtturi tal-film ma kinux ressqu l-allegazzjonijiet tagħhom lill-IDF qabel il-ħruġ tiegħu u ma tawhomx kopja tal-film meta ntalbu jagħmlu dan. Id-dikjarazzjonijiet huma kkwotati kif ġew ippubblikati.

> L-IDF jiċħdu bis-sħiħ l-allegazzjonijiet li jsiru f’dan il-film. Il-film jistrieħ fuq xhieda anonima ta’ individwi li l-identità tagħhom ma tistax tiġi vverifikata, inkluż jekk servewx fl-IDF jew le, f’liema kapaċità, jew jekk kinux involuti fil-kwistjonijiet li dwarhom qed isiru l-allegazzjonijiet.
>
> L-Unità tal-Kelliem tal-IDF, [X · Israel Defense Forces](https://x.com/IDF/status/2098399911750389869), 2026-09-11

> Dan huwa kompletament falz. L-IDF qatt ma ppjanaw, approvaw jew wettqu attakk f’Gaża li fih kien mistenni li jinqatlu 500 ċivili jew xi numru qrib dan. Lanqas matul il-gwerra kollha ma tressqet xi allegazzjoni kredibbli li tissuġġerixxi li attakk tal-IDF kien ikkawża għadd ta’ mwiet li joqrob lejn dak in-numru. Il-produtturi tal-film ma setgħux possibbilment jivverifikaw din l-allegazzjoni, ma hemm ebda prova reali li ssostniha, u madankollu ppubblikawha xorta waħda.
>
> L-Unità tal-Kelliem tal-IDF, dwar l-allegazzjoni ta’ 500 ċivili, [X · Israel Defense Forces](https://x.com/IDF/status/2099241925848994269), 2026-09-13

> L-allegazzjonijiet ippreżentati fil-materjal promozzjonali mhumiex preċiżi, u wħud minnhom huma ppreżentati b’mod mgħawweġ u qarrieqi, maqtugħ mir-realtà fuq il-post. Biex tkun tista’ ssir diskussjoni sostanzjali, professjonali u bbażata fuq il-fatti, minflok waħda bbażata fuq rappreżentazzjonijiet qarrieqa, nistieden lill-produtturi tal-film iħallu lir-rappreżentanti tal-IDF jaraw il-film sħiħ, sabiex inkunu nistgħu nwieġbu għal kull allegazzjoni li jqajjem fuq il-mertu tagħha.
>
> Il-Brigadier Ġeneral Effie Defrin, Kelliem tal-IDF, [Jewish News](https://www.jewishnews.co.uk/new-documentary-about-idf-strikes-in-gaza-causes-anger-in-israel/), 2026-09-15

> Fis-siltiet ikkwotati hemm allegazzjonijiet dwar strateġija nazzjonali u militari li b’mod ċar ma taqax fl-għarfien ta’ suldati ta’ grad baxx. Id-deċiżjonijiet dwar l-għażla u l-approvazzjoni tal-attakki fl-IDF jittieħdu biss minn persuni, skont il-linji gwida tal-IDF, u mhux mill-intelliġenza artifiċjali.
>
> L-Unità tal-Kelliem tal-IDF, [Ynet](https://www.ynet.co.il/news/article/bkapplrtzx), 2026-09-14

> Abbażi ta’ dak li ġie ppubblikat s’issa, dan mhuwiex film li joffri kritika tal-IDF, u lanqas tentattiv biex tiġi stabbilita l-verità. Huwa bbażat fuq kalunnji tad-demm, tgħawwiġ intenzjonat tar-realtà, u akkużi gravi u foloz kontra suldati u kmandanti tal-IDF.
>
> Il-Logutenent Ġeneral Eyal Zamir, Kap tal-Istaff tal-IDF, [Al-Monitor](https://www.al-monitor.com/originals/2026/09/netanyahu-says-gaza-documentary-naza-shocking-incitement), 2026-09-14

> Il-film “NAZA” jippreżenta stampa mgħawġa, qarrieqa u diżonesta tal-proċess tal-IDF għall-ippjanar tal-miri u t-twettiq tal-attakki. Ir-rakkont tal-film huwa bbażat fuq żbalji fattwali sostanzjali li jirriżultaw minn rappreżentazzjoni mgħawġa u manipulattiva tar-realtà.
>
> L-Unità tal-Kelliem tal-IDF, tweġiba bil-miktub, [IDF Spokesperson's Unit](https://cdn-media.web-view.net/i/ww3xwccasc/________________________16.pdf), 2026-10-01

### It-tweġiba bil-miktub tal-IDF, allegazzjoni b’allegazzjoni

Fl-1 ta’ Ottubru 2026, l-IDF ippubblikaw tweġiba ta’ għaxar paġni. Jgħidu li l-film huwa magħmul minn xhieda ta’ persuni anonimi li, ġeneralment, jiddeskrivu esperjenzi minn stadju bikri u limitat ta’ proċess b’ħafna stadji oħra. Skont l-IDF, il-film iħalli barra kuntest essenzjali biex tinftiehem il-gwerra u jkompli jgħawweġ ir-realtà permezz ta’ muntaġġ manipulattiv u allużjonijiet għal atroċitajiet storiċi.

It-tweġiba tibda bit-titlu. NAZA huwa l-akronimu Ebrajk ta’ nezek agavi, ħsara kollaterali, terminu professjonali użat minn kull forza militari li tosserva l-liġi. “Paradossalment, il-film jippreżenta l-isforz eċċezzjonali u d-dettall li l-IDF jiddedikaw biex jistmaw din il-ħsara f’attakki bħala prova ta’ indifferenza lejn il-ħajja taċ-ċivili. Fil-fatt, il-liġi internazzjonali tirrikjedi valutazzjoni tal-ħsara mistennija liċ-ċivili f’attakki.” Il-kmandanti jużaw dik il-valutazzjoni biex jiddeċiedu jekk attakk huwiex legali, iżidu l-prekawzjonijiet, ibiddlu l-pjan jew iħassru l-attakk.

#### Tliet nuqqasijiet fil-mod kif sar il-film

- **Xhieda li jitkellmu fuq affarijiet lil hinn minn dak li jafu.** Il-persuni intervistati huma deskritti bħala membri tal-intelligence. Ir-rakkonti tagħhom ikopru l-istadji bikrin tal-ġbir u l-analiżi tal-informazzjoni, mhux l-ippjanar u l-approvazzjoni tal-attakki, li jaqgħu f’idejn korpi operattivi. Stima preliminari taċ-ċivili qrib mira mhijiex l-istima finali li fuqha jkun sar attakk: il-fatt li tintlaqat parti mill-mira, li jinbidlu l-arma jew il-ħin tal-attakk, u li n-nies jiġu evakwati wara twissijiet jista’ jbiddel l-istima b’mod sostanzjali. Konsulenti legali professjonalment indipendenti jeżaminaw l-attakki, u matul il-gwerra l-kmandanti llimitaw, bidlu, bagħtu lura għal aktar eżami jew irrifjutaw attakki minħabba l-ħsara mistennija liċ-ċivili.
- **Ebda verifika.** Minbarra r-rakkonti anonimi, il-film ma jikkwota ebda direttiva, dokument jew prova oħra li tikkonfermahom. Ebda attakk allegat ma jiġi identifikat bil-mira, id-data, il-post jew il-vittmi tiegħu, u għalhekk ħadd mill-udjenza ma jista’ jivverifikah. Kuntrarju għall-prattika ġurnalistika aċċettata, dawk li għamlu l-film ma ressqux l-allegazzjonijiet tagħhom lill-IDF qabel il-pubblikazzjoni.
- **Kuntest imħolli barra.** Il-film ftit jagħti piż lill-massakru tas-7 ta’ Ottubru, li jispjega t-theddida li kien jirrappreżenta l-Ħamas u għaliex Iżrael daħal fil-gwerra; lill-fatt li l-Ħamas poġġa lit-terroristi, l-armi u l-infrastruttura tiegħu fi sptarijiet, faċilitajiet tan-NU, skejjel u moskej, kif ukoll taħthom, u li ġġieled liebes ħwejjeġ ċivili; u lill-passi meħuda biex jiġu protetti ċ-ċivili: attakki mħassra, unità għat-tnaqqis tal-ħsara liċ-ċivili li ħarġet twissijiet u segwiet il-preżenza tagħhom, konsulenti legali indipendenti, u aktar minn 3.9 miljun tunnellata metrika ta’ ikel li ddaħħlu f’Gaża minn Ottubru 2023 ’l hawn.

#### L-allegazzjonijiet tal-film u t-tweġibiet tal-IDF

- **Il-film:** Ingħatat approvazzjoni għal attakk wieħed li fih setgħu jinqatlu 500 ċivili.
  **L-IDF:** L-IDF qatt ma ppjanaw, approvaw jew wettqu attakk f’Gaża li fih kien mistenni li jinqatlu 500 ċivili, jew għadd qrib tiegħu. Ħadd ma allega bis-serjetà li xi attakk ikkawża għadd ta’ mwiet qrib dan. Dawk li għamlu l-film inkludew l-allegazzjoni fil-karru promozzjonali minkejja li ma setgħux ivverifikawha.
- **Il-film:** Terroristi ta’ grad baxx setgħu jintlaqtu b’sa 20 vittma ċivili mistennija, u kmandanti għolja b’200.
  **L-IDF:** L-allegazzjoni tħawwad limitu li jiddetermina min jista’ jagħti approvazzjoni ma’ permess biex isir attakk, u bażi tad-data ma’ lista ta’ miri. Dak il-limitu jiddetermina biss min jista’ japprova attakk; mhuwiex għadd permess ta’ mwiet, u kull kmandant xorta jrid jiġġudika l-proporzjonalità ta’ kull attakk. Ir-rekwiżit ta’ approvazzjoni minn livell ogħla meta jinqabżu ċerti numri huwa prattika normali fil-forzi militari tal-Punent. Qatt ma eżista limitu ta’ 200.
- **Il-film:** Lavender hija lista ta’ nies li għandhom jinqatlu.
  **L-IDF:** Lavender hija bażi tad-data li tqabbel sorsi tal-intelligence biex l-informazzjoni dwar terroristi tinżamm aġġornata. Il-fatt li persuna tidher fiha ma jagħmilhiex mira, u wisq inqas jawtorizza attakk.
- **Il-film:** L-għadd tan-NAZA ma jagħmilx distinzjoni bejn adulti u tfal.
  **L-IDF:** Dan huwa dak li titlob il-liġi umanitarja internazzjonali: ċivili jibqa’ ċivili tkun xi tkun l-età tiegħu, u ebda ħajja ċivili ma tiswa inqas minn oħra. Matul il-gwerra kollha, il-preżenza ta’ ċivili, u b’mod partikolari ta’ tfal, wasslet lill-kmandanti biex iħassru, jipposponu jew jippjanaw mill-ġdid attakki.
- **Il-film:** L-imwiet taċ-ċivili qatt ma ġew ivverifikati wara l-attakki.
  **L-IDF:** Diversi unitajiet tal-IDF jeżaminaw ir-riżultati tal-attakki, inklużi rapporti ta’ ħsara liċ-ċivili. Il-persuni intervistati ma kinux jagħmlu parti minn dawn l-unitajiet. Dawn l-eżamijiet wasslu għal analiżi ta’ mijiet ta’ inċidenti, u l-Avukat Ġenerali Militari jiddeċiedi dwar investigazzjonijiet kriminali.
- **Il-film:** L-intelliġenza artifiċjali ġġenerat għexieren ta’ eluf ta’ miri li ġew attakkati.
  **L-IDF:** L-intelliġenza artifiċjali ma tiddeterminax jekk oġġett jew persuna humiex mira, u lanqas jekk mira għandhiex tintlaqat. Analisti umani jidentifikaw il-miri skont proċeduri definiti; uffiċjal tal-intelligence awtorizzat japprovahom; u proċess usa’ ta’ ppjanar jintemm b’deċiżjoni ta’ kmandant operattiv skont il-liġi internazzjonali. L-għodod tad-data jgħinu biss lill-analisti jqabblu l-informazzjoni li jkunu diġà ġabru.
- **Il-film:** Suldati sparaw fuq ċivili qrib siti fejn kienet titqassam l-għajnuna.
  **L-IDF:** Id-direttivi tal-IDF jipprojbixxu li ċ-ċivili jkunu fil-mira. Qrib is-siti, ir-regoli tal-użu tal-forza kienu jippermettu l-isparar biss fuq terroristi u persuni suspettati li kienu ta’ theddida immedjata. Is-siti kienu joperaw f’żona tal-gwerra fejn terroristi intenzjonalment tħalltu mal-folla. Wara inċidenti traġiċi, saru analiżijiet, żdiedu rotot ta’ aċċess, tabelli u barrieri, u każijiet eċċezzjonali ntbagħtu lill-mekkaniżmu tal-Istat Maġġur għall-istabbiliment tal-fatti.
- **Il-film:** Bini ġie bbumbardjat “skont l-algoritmu” meta kien għad fadal kwart tar-residenti fih, għax kienu ngħataw twissija.
  **L-IDF:** Algoritmu qatt ma ddeċieda li jsir attakk. Attakk jibda b’għan militari; mingħajru, ma jiġi ppjanat xejn, ikun xi jkun l-għadd ta’ ċivili. Twissija qatt ma tagħti permess li jiġu injorati ċ-ċivili li jibqgħu. Fejn il-Ħamas biddel gruppi ta’ bini f’kumplessi tal-ġlied, kull binja xorta kellha tiġi identifikata individwalment bħala mira u tgħaddi minn valutazzjoni tal-proporzjonalità.
- **Il-film:** Fl-IDF infirex it-twemmin li f’Gaża ma hemmx ċivili li mhumiex involuti fil-ġlied.
  **L-IDF:** Id-distinzjoni bejn min jiġġieled u ċ-ċivili tinsab miktuba f’kull direttiva tal-IDF dwar l-għażla tal-miri. Dak li jħoss wieħed mill-persuni intervistati ma jirrappreżentax lill-IDF, lill-kmandanti jew lill-ordnijiet tagħhom, u lanqas it-twissijiet, l-ippjanar bir-reqqa u l-attakki mħassra li bihom din id-distinzjoni titqiegħed fil-prattika.
- **Il-film:** Persuna intervistata ġiet mistoqsija jekk dan kienx ġenoċidju, u wieġbet iva.
  **L-IDF:** L-allegazzjoni hija skandaluża u bla bażi. Li titlob l-opinjoni personali dwar terminu legali mingħand persuni li mhumiex esperti u li ma ħadux sehem fid-deċiżjonijiet tal-kmand huwa manipulattiv u irrilevanti. Il-ġenoċidju jeħtieġ intenzjoni speċifika li jinqered grupp, u intenzjoni bħal din qatt ma eżistiet. L-għanijiet tal-gwerra kienu li jiġi żarmat il-Ħamas u li l-ostaġġi jinġiebu lura d-dar; l-IDF ħarġu twissijiet, ħassru attakki u ffaċilitaw id-dħul tal-għajnuna biex jipproteġu proprju l-popolazzjoni li l-film jgħid li riedu jeqirdu.

“Il-konsegwenzi traġiċi tal-gwerra ma jiġġustifikawx li l-fatti jiġu mgħawġa. Diskussjoni serja dwar il-ħsara liċ-ċivili teħtieġ rendikont serju ta’ kif ittieħdu d-deċiżjonijiet fil-fatt. Dan huwa proprju dak li l-film jonqos milli jipprovdi.”

## Dak li sabu l-kritiċi

Ġurnalisti, kritiċi, uffiċjali u esperti legali f’Iżrael u barra minn Iżrael eżaminaw il-film u ppubblikaw dak li sabu. Uħud mill-aktar kritiċi qawwija ġew minn kittieba li jopponu lill-gvern Iżraeljan u li kkritikaw l-aġir tal-armata fil-gwerra. Kliemhom jidher kif ġie ppubblikat, tradott fejn meħtieġ, b’link għall-oriġinal ta’ kull wieħed.

### Xejn li jista’ jiġi vverifikat

L-argument tal-film jistrieħ fuq ilħna anonimi. Ma jingħataw ebda ismijiet, unitajiet, dati, postijiet jew attakki speċifiċi, u għalhekk ebda waħda mill-allegazzjonijiet tiegħu ma tista’ tiġi kkonfermata jew miċħuda.

> Bħala ġurnalist, ma naħsibx li kont inxandar dan. Għax ma tressaq ebda prova li ssostni l-affarijiet serji ħafna, ħafna li jiddeskrivu. M’għandniex isimhom jew l-unitajiet tagħhom biex inkunu nafu li tassew kellhom aċċess għall-informazzjoni li qed jitkellmu dwarha.
>
> Raviv Drucker, ġurnalist investigattiv ta’ Channel 13, lil Yuval Abraham, [Jewish News](https://www.jewishnews.co.uk/new-documentary-about-idf-strikes-in-gaza-causes-anger-in-israel/), 2026-09-15

> Ebda waħda mill-allegazzjonijiet ma hija kkorroborata—il-fatt li m’hemmx dati, ismijiet jew wisq dettalji speċifiċi lil hinn minn dak li jiftakru l-intervistati sfortunatament iħalli lok għall-kritika.
>
> Gal Beckerman, editur anzjan, [The Atlantic](https://www.theatlantic.com/culture/2026/09/missed-opportunity-documentary-movie-naza/688832/), 2026-09-30

> Il-produtturi tal-film ma tawx lil min kienu indirizzati l-allegazzjonijiet — f’dan il-każ, il-Forzi tad-Difiża ta’ Iżrael — l-opportunità li jwieġeb qabel il-pubblikazzjoni, kif normalment isir.
>
> Emanuel Fabian u Nurit Yohanan, korrispondenti għall-affarijiet militari u Għarab, [The Times of Israel](https://www.timesofisrael.com/nazas-claims-about-idf-conduct-in-gaza-are-grave-so-are-the-films-journalistic-flaws/), 2026-09-27

> Huwa proprju hawnhekk li tinsab il-problema ġurnalistika tal-film. L-argument tiegħu jistrieħ esklużivament fuq dikjarazzjonijiet anonimi.
>
> Richard C. Schneider, eks kap tal-uffiċċju tal-ARD f’Tel Aviv, [Neue Zürcher Zeitung](https://www.nzz.ch/feuilleton/kino-fernsehen-streaming/fuehrt-israel-den-krieg-wie-ein-videospiel-was-naza-zeigt-und-was-nicht-ld.10026098), 2026-10-01

> F’NAZA lanqas hemm tweġiba għal waħda mill-ħames mistoqsijiet bażiċi tal-ġurnaliżmu.
>
> Baruch Kra, ġurnalist investigattiv, [Walla! News](https://www.walla.co.il/news/opinions/383956783), 2026-10-08

> Proċess pubbliku fl-aqwa tradizzjoni antidemokratika (ta’ Mussolini, ta’ Stalin, agħżel liema trid). Prosekuturi: wiċċhom moħbi. Preżentazzjoni tal-każ: muntaġġ ta’ siltiet minn dikjarazzjonijiet. Avukati tad-difiża: ħadd. Terzi persuni: ħadd. L-imħallef li jippresiedi: il-folla fil-proċess. Il-verdett (awtomatiku): ħati.
>
> L-istoriku Michele Sarfatti, ikkwotat minn Pierluigi Battista, [Il Foglio](https://www.ilfoglio.it/en/television/2026/09/14/news/how-fauda-responds-to-naza--407498), 2026-09-14

### Kliem imqiegħed f’fomm ix-xhieda

L-unika “iva” quddiem il-kamera dwar il-ġenoċidju hija tweġiba għall-mistoqsija tal-intervistatur stess.

> Innota li l-intervistat ma jgħidhiex direttament; pjuttost, jikkonferma din il-valutazzjoni wara li Abraham poġġielu l-kelma f’ħalqu bil-mistoqsija tiegħu. Mil-lat ġurnalistiku, dik hija mistoqsija li tissuġġerixxi t-tweġiba.
>
> Tim Caspar Boehme, editur tal-kultura, [taz](https://taz.de/Debatte-um-Dokumentarfilm-Naza/!6211185/), 2026-09-27

> Wieħed biss mill-intervistati jużaha, u dak ukoll wara li wieħed mill-produtturi tal-film, Yuval Abraham, wasslu biex jagħmel hekk. Iżda f’dawn il-konversazzjonijiet ma smajtx diskors dwar intenzjoni, lanqas tassew dwar ostilità jew xewqa li joqtlu.
>
> Gal Beckerman, editur anzjan, [The Atlantic](https://www.theatlantic.com/culture/2026/09/missed-opportunity-documentary-movie-naza/688832/), 2026-09-30

> Wieħed mill-24 suldat u riservist anonimi li aċċettaw li jitkellmu quddiem il-kamera jiġi mistoqsi jekk jaħsibx li Iżrael qed iwettaq ġenoċidju, u jwieġeb “iva”. X’qalu l-20 u xi ftit intervistati l-oħra meta saritilhom din il-mistoqsija? Ma jimpurtax.
>
> Yishai Kitchels, kritiku tal-films, [Israel Hayom](https://www.israelhayom.co.il/culture/films/article/21518084), 2026-09-30

### Xi jfissru tassew iċ-ċifri

Uffiċjali li ħadmu fis-sistema jispjegaw li ċifra NAZA tiddetermina min irid japprova attakk u x’għandu jsir biex titnaqqas il-ħsara. Mhijiex permess biex jinqatlu dak l-għadd ta’ nies.

> NAZA 20 ma kinitx awtorizzazzjoni biex jinqatlu 20 persuna. Kienet klassifikazzjoni użata biex attakk propost jgħaddi mill-proċess xieraq ta’ reviżjoni u approvazzjoni.
>
> Il-Logutenent Kurunell fir-riżerva Yair Miron, mill-Intelligence Militari, [yairmiron.com](https://www.yairmiron.com/media/yair-miron-naza-manipulations-en), 2026-10-04

> Meta fil-proċess ta’ approvazzjoni jidhru l-kliem “NAZA 500 – ħsara kollaterali stmata għal 500”, dan ifisser li trid tittieħed azzjoni biex titnaqqas il-ħsara kollaterali.
>
> Il-Logutenent Kurunell fir-riżerva Sarit Zehavi, kofundatriċi tal-unità tal-Forzi tad-Difiża ta’ Iżrael li tavża liċ-ċivili, [The Times of Israel](https://blogs.timesofisrael.com/the-truth-about-naza-or-collateral-damage/), 2026-09-17

> Il-fatt li nirreġistraw il-ħsara kollaterali ma jfissirx li se nattakkaw awtomatikament. Għall-kuntrarju, l-idea hi li nidentifikaw ir-riskji biex inkunu nistgħu naħsbu f’modi kif nevitawhom jew innaqqsuhom.
>
> Il-Logutenent Kurunell fir-riżerva Sarit Zehavi, kofundatriċi tal-unità tal-Forzi tad-Difiża ta’ Iżrael li tavża liċ-ċivili, [JNS](https://www.jns.org/news/israel-news/naza-documentary-fails-to-show-idf-efforts-to-prevent-civilian-casualties-former-officer-says), 2026-09-28

> Kont responsabbli mill-ippjanar u t-twettiq ta’ eluf ta’ attakki. Qatt ma ltqajt ma’ ċifra bħal dik, lanqas ma’ waħda li toqrob lejha. Nista’ ngħid b’ċertezza assoluta: ma kien hemm ebda operazzjoni approvata bħal dik.
>
> Kurunell fir-riżerva, pilota tal-ġlied u eks kmandant tal-bażi tal-ajru ta’ Ramat David, dwar l-allegazzjoni ta’ 500, [Jüdische Allgemeine](https://www.juedische-allgemeine.de/israel/kampfpilot-weist-vorwuerfe-von-naza-zurueck/), 2026-09-17

> Il-kritika li smajt minn ġewwa, għal darba wara l-oħra, ma kinitx li l-Forza tal-Ajru kienet ħerqana wisq. Kienet li kienet kawta żżejjed.
>
> Avi Lewis, riservist fid-direttorat tal-ippjanar u l-operazzjonijiet tal-Forza tal-Ajru, [The Times of Israel](https://blogs.timesofisrael.com/i-worked-with-the-real-naza-heres-what-the-film-gets-wrong/), 2026-10-07

> Jekk dan il-qerda kollha bla rażan qed isseħħ, għaliex ma tidhirx fiċ-ċifri ta’ Gaza stess?
>
> Kyle Smith, kritiku tal-films u kolonnista, [The Wall Street Journal](https://www.wsj.com/opinion/free-expression/naza-has-nada-on-israel-33203a03), 2026-11-02

### Dak li l-film iħalli barra

Is-7 ta’ Ottubru, l-ostaġġi, it-terroristi tal-Hamas li jiġġieldu minn djar, sptarijiet u mini, kif ukoll it-twissijiet u l-attakki li tħassru, kważi kollha jitħallew barra.

> Dak li ġab din il-gwerra f’Gaza—il-massakru u l-ħtif tal-ostaġġi mill-Hamas fis-7 ta’ Ottubru 2023—fil-biċċa l-kbira ma jidħolx fil-qafas tal-film.
>
> Omer Shem Tov, miżmum ostaġġ mill-Hamas għal 505 ijiem, [The Wall Street Journal](https://www.wsj.com/opinion/hostages-like-me-were-also-nazacollateral-damage-7cfeb4aa), 2026-09-22

> Kieku qatlitni bomba Iżraeljana, il-Hamas kien jirbaħ darbtejn: jien kont inkun mejjet, u Iżrael kien jinżamm responsabbli.
>
> Omer Shem Tov, miżmum ostaġġ mill-Hamas għal 505 ijiem, [The Wall Street Journal](https://www.wsj.com/opinion/hostages-like-me-were-also-nazacollateral-damage-7cfeb4aa), 2026-09-22

> Hemm evidenza estensiva u konvinċenti li l-Hamas juża ċ-ċivili bħala tarki umani.
>
> Raviv Drucker, ġurnalist investigattiv, [Haaretz](https://www.haaretz.co.il/opinions/2026-09-14/ty-article-opinion/.highlight/000001a0-9b2e-dfa9-ada3-db6e79a80000), 2026-09-14

> Il-gwerra asimmetrika tal-Hamas, is-sistema estensiva ta’ mini tiegħu u l-użu tiegħu ta’ żoni b’popolazzjoni densa għall-infrastruttura militari bilkemm jiġu indirizzati. Il-film lanqas ma jgħid li, anki skont il-liġi umanitarja internazzjonali, vittmi ċivili huma aċċettabbli taħt kundizzjonijiet speċifiċi ħafna.
>
> Richard C. Schneider, eks kap tal-uffiċċju tal-ARD f’Tel Aviv, [Neue Zürcher Zeitung](https://www.nzz.ch/feuilleton/kino-fernsehen-streaming/fuehrt-israel-den-krieg-wie-ein-videospiel-was-naza-zeigt-und-was-nicht-ld.10026098), 2026-10-01

> Fatt wieħed huwa partikolarment diffiċli biex jitqabbel max-xbieha ta’ armata indifferenti għall-ħajja taċ-ċivili: Iżrael wissa ripetutament lin-nies ta’ Gaza qabel operazzjonijiet u attakki kbar.
>
> Arie Blitz, [Washington Examiner](https://www.washingtonexaminer.com/op-eds/4748795/naza-documentary-venice-fact-check/), 2026-10-01

> Qegħdin jikkalkulaw kemm se jkun hemm ħsara kollaterali jekk iwettqu attakk, kif titlob il-liġi, u jieħdu aktar prekawzjonijiet minn kull min qatt għamel hekk fl-istorja biex jillimitawha.
>
> John Spencer, studjuż tal-gwerra urbana, [Breitbart](https://www.breitbart.com/politics/2026/10/07/exclusive-urban-warfare-expert-john-spencer-gaza-genocide-libel-against-israel-is-greatest-lie-in-modern-history/), 2026-10-07

### Mhux verifika indipendenti

The Guardian ippubblika l-investigazzjonijiet li fuqhom huwa bbażat il-film u pproduċa l-film. Id-direttur qal li ma vverifikax kull każ.

> Ebda isem, ebda grad, ebda unità, ebda data. The Guardian ippubblika l-investigazzjonijiet li fuqhom huwa bbażat il-film, jipproduċih, u wieħed mill-ġurnalisti tiegħu għen fl-editjar.
>
> Persuna li baqgħet ħajja mill-Olokawst u 28 personalità pubblika, f’ittra miftuħa, [Alliance](https://www1.alliancefr.com/actualites/tribune-une-rescapee-de-la-shoah-et-vingt-huit-personnalites-contre-le-film-naza-6135461), 2026-10-16

> Meta l-ġurnalist investigattiv Iżraeljan Raviv Drucker staqsieh f’intervista jekk ippruvax jikkorrobora l-allegazzjonijiet tal-Iżraeljani anonimi, Abraham irrikonoxxa li ma vverifikax il-każijiet kollha wara l-allegazzjonijiet ta’ mwiet tal-massa fost iċ-ċivili.
>
> Adam Levick, koeditur ta’ CAMERA UK, [JNS](https://www.jns.org/opinion/adam-levick/the-premise-of-naza-doesnt-hold-up), 2026-09-20

> Fil-mument li tagħmel film ibbażat fuq kif l-armata ppruvat tiddetermina l-proporzjon bejn it-terroristi u l-vittmi ċivili, tkun diġà ċħadt għalkollox l-argument tal-ġenoċidju.
>
> Yossi Klein Halevi, Shalom Hartman Institute, [Il Foglio](https://www.ilfoglio.it/esteri/2026/09/17/news/se-anche-hamas-elogia-naza--407781), 2026-09-17

> Il-ħsara kollaterali hija, mid-definizzjoni tagħha, ħsara lil nies li ma kinux il-mira. Il-ġenoċidju jeħtieġ il-kontra: l-intenzjoni speċifika li teqred poplu. Il-film ma jistax isostni t-tnejn.
>
> Avi Lewis, riservist fid-direttorat tal-ippjanar u l-operazzjonijiet tal-Forza tal-Ajru, [The Times of Israel](https://blogs.timesofisrael.com/i-worked-with-the-real-naza-heres-what-the-film-gets-wrong/), 2026-10-07

### L-eku tan-Nażiżmu

Kritiċi minn fehmiet differenti nnutaw li t-titlu ntgħażel bl-Ebrajk minflok bl-Ingliż, u nnutaw ukoll kif jinstema’.

> Għal kull min jiltaqa’ ma’ din il-kelma, tista’ tidher bħala taħlita mgħawġa ta’ Gaza u Nazi, jew tal-inqas twassal lill-ħsieb lejn il-kmamar tal-gass. Dan ma jidhirlix li hu kumbinazzjoni.
>
> Gal Beckerman, editur anzjan, [The Atlantic](https://www.theatlantic.com/culture/2026/09/missed-opportunity-documentary-movie-naza/688832/), 2026-09-30

> L-għażla lingwistika tagħhom ta’ akronimu tant qrib il-kelma “Nazi”, minflok it-terminu Ingliż komuni, ma kinitx kumbinazzjoni.
>
> Adam Levick, koeditur ta’ CAMERA UK, [JNS](https://www.jns.org/opinion/adam-levick/the-premise-of-naza-doesnt-hold-up), 2026-09-20

## Fil-qosor

- **Qabel il-wiri.** Wirjiet magħluqa għal udjenzi żgħar u magħżula, flimkien ma’ kopertura estensiva fl-istampa dwar film li ħadd kien għadu ma seta’ jarah, ħolqu vojt ta’ informazzjoni. It-telespettaturi mlewh bil-biżgħat tagħhom stess u waslu diġà influwenzati minn dik il-kopertura.
- **Ġewwa l-film.** Kull xena tuża mezz ta’ influwenza: lingwaġġ ipnotiku, kuntest imħolli barra, tibdil fil-mod kif tiġi ppreżentata l-informazzjoni, mistoqsijiet suġġestivi, assoċjazzjonijiet maħluqa bl-immaġni u bil-ħoss, kronoloġija kkompressata u analoġija imposta mal-Olokawst. L-aktar mezz frekwenti hu l-qtugħ f’daqqa minn suldati li jiddeskrivu l-bumbardamenti f’Gaża għal gallariji mdawlin u kmamar tal-għajxien f’Tel Aviv.
- **L-intervistatur.** Yuval Abraham, li hu wkoll il-ko-direttur, ma jistaqsix b’mod newtrali. Jinterrompi, jagħti lis-suldat pinna u karta, jinsisti fuq definizzjonijiet suġġestivi (“Tarbija hi NAZA 1?”), jagħti tifsira ġdida liċ-ċifri (“500 hi belt żgħira f’Iżrael”) u jorbot il-ħtija mal-identità tas-suldat (“Int diġà ħadt sehem fiha”).
- **Il-qafas tal-Olokawst.** Lejn tmiem il-film, simboli tal-Olokawst (is-sirena tat-tifkira, ġieħ lil Claude Lanzmann, lokomottiva, binarji tal-ferrovija, duħħan) jintrabtu ma’ Gaża tal-lum. L-istat Lhudi, permezz tal-memorja tiegħu stess, jiġi ppreżentat bħala wieħed li qed iwettaq olokawst.
- **Il-provi.** Dak li ntqal minn ħaddieħor jiġi ppreżentat bħala fatt: is-suldat li jiddeskrivi klieb jieklu katavri jgħid li hu ma rahx. Oqbra tal-massa jiġu deskritti bil-kliem, mingħajr filmati. In-nisa, it-tfal u l-anzjani kważi ma jidhru xejn. Katavri li jaqgħu “wieħed fuq l-ieħor” taħt tiri ta’ snajper mill-bogħod ma jaqblux mal-ballistika jew mal-imġiba tal-bniedem.

## 1. Qabel il-wiri

> Jekk qed jaħbuh minna, żgur li hija l-verità pura li dawk fil-poter jibżgħu li naraw.
>
> Is-suġġeriment indirett li l-aċċess limitat iqanqal fl-udjenza

Il-mod kif inħareġ il-film beda jinfluwenza lill-udjenza saħansitra qabel l-ewwel xena. Wirjiet żgħar bil-magħluq u kopertura intensa ta’ film li ħadd mill-pubbliku ma seta’ għadu jarah qanqlu l-kurżità, sens ta’ għarfien sigriet u narrattiva pubblika li diġà kienet ħadet forma.

### 1. Film li ma setax jidher

NAZA ntwera lil udjenzi żgħar, filwaqt li intervisti, servizzi televiżivi u artikli ddiskutew film li l-pubbliku kien għadu ma jistax jara.

- **L-aura ta’ xi ħaġa moħbija.** Dawk li jattendu jsiru grupp magħżul li jingħata l-ewwel aċċess. Il-bqija jisimgħu dwar il-film u jistennew; l-istennija tħalli vojt li jimlewh bl-agħar ħaġa li jistgħu jimmaġinaw. Kull ċifra u kull akkuża jikbru qabel ma xi ħadd ikun ra xena waħda.
- **It-titlu.** Il-film jismu NAZA, it-taqsira militari bl-Ebrajk ta’ nezek agavi, ħsara kollaterali, minflok it-terminu bl-Ingliż. It-taqsira tinstema’ wkoll bħal isem Għarbi.

### 2. L-effett tal-vojt

Il-midja titkellem b’mod intensiv dwar film li għadu ma jistax jidher.

- **Il-ħtieġa għal tweġiba.** Il-moħħ isibha diffiċli jgħix bl-inċertezza. Meta kulħadd jitkellem dwar film iżda ħadd ma jista’ jarah, jinfetaħ vojt fl-informazzjoni.
- **Il-projezzjoni tal-biża’.** Il-vojt jimtela bl-ansjetajiet, mhux bil-fatti. L-immaġinazzjoni tagħti direzzjoni lill-akkuża qabel ma tkun dehret xena waħda.

### 3. Il-frott ipprojbit u l-iskarsezza artifiċjali

L-aċċess jinżamm lura filwaqt li l-ħoss madwar il-film ikompli jikber.

- **L-aċċess miċħud bħala prova.** Malli l-aċċess jinżamm lura, tibda taqbad l-idea li dak li qed jinħeba bilfors hu veru. It-telespettaturi fis-sala jħossuhom moralment u intellettwalment ’il fuq mill-folla, u jekk jiddubitaw mill-film jirriskjaw li jitilfu posthom fil-grupp ta’ dawk li suppost fehmu.
- **Ħruġ limitat bħal prodott lussuż.** Ħruġ bil-qatra, bħal kollezzjoni tal-moda b’edizzjoni limitata, iżid id-domanda. Kull servizz tal-aħbarijiet dwar “il-film li qed iqajjem furur u li mhux qed jintwera” jagħtih pubbliċità bla ħlas li l-flus ma jistgħux jixtru.
- **Qafas stabbilit minn qabel.** Meta l-film fl-aħħar jasal għand udjenza wiesgħa, it-telespettaturi jkunu diġà lesti jfittxu dak li qaltilhom l-aħbarijiet, minflok jeżaminawh.

## 2. L-ewwel xena

> Jekk nagħti intervista b’wiċċi jidher, Iżrael se jitfagħni l-ħabs talli kxifthom.
>
> Suldat fuq il-bejt, fl-ewwel xhieda tal-film

Fl-ewwel minuti tiegħu, il-film jippreżenta ruħu bħala dokumentarju, jissellef ix-xbieha familjari tal-intelligence Iżraeljana, jaqta’ f’daqqa għal dlam sħiħ u jippreżenta mill-ġdid lill-Istat ta’ Iżrael bħala persekutur.

### 4. Qafas ta’ awtorità

Il-film jiftaħ b’dikjarazzjoni li hu dokumentarju u li l-uċuħ iċċajpru biex ma jiġux identifikati n-nies, imbagħad jgħaddi għal film antik iswed u abjad dwar il-Korp tal-Intelligence Iżraeljan.

- **Qafas stabbilit minn qabel.** Qabel ma jidher xi kontenut, it-telespettatur jingħadlu li dak li ġej hu fatt dokumentat, tant perikoluż li dawk li jaqsmuh jibżgħu għal ħajjithom. Dan il-qafas isikket minn qabel il-vuċi kritika tiegħu: dokumentarju jitqies bħala fatt, mhux bħala test politiku mibni apposta.

### 5. L-effett ta’ żvelar moħbi

Filmati nostalġiċi mill-arkivju ta’ studenti bl-uniformi jitgħallmu l-grammatika Għarbija (“il-verb Għarbi”), imbagħad qatgħa bruska għal suldat jistqarr fid-dlam.

- **Nibdew minn xbieha familjari.** It-telespettaturi tal-Punent jafu x-xbieha tal-magna sofistikata tal-intelligence Iżraeljana minn serje bħal Fauda u Tehran. Il-film l-ewwel jaqbel ma’ dik ix-xbieha familjari, kważi innoċenti, imbagħad ibiegħed lit-telespettatur minnha.
- **Rabta ta’ kawża u effett għal udjenza barranija.** Il-kelma “verb” tal-għalliem issir punt ta’ riferiment li l-muntaġġ jorbot ma’ sistema diġitali li tikkalkula l-imwiet. Il-lingwa u l-edukazzjoni ta’ Iżrael jintwerew qishom is-sisien ta’ sistema kiesħa ta’ qerda.
- **Interruzzjoni tal-mudell.** Il-qatgħa minn klassi mdawla għal dlam sħiħ tittrasporta lit-telespettatur minn lezzjoni tal-istorja għal thriller dwar konfoffa f’mument wieħed, u tħejjih biex jilqa’ dak li ġej bħala sigrieti żvelati.

### 6. Il-biża’ mill-istat

Fuq il-bejt, l-intervistatur jgħid: “Int tara l-belt, imma l-belt ma tarakx.” Il-kamera tħares ’l isfel lejn Tel Aviv.

- **L-istat jitpinġa bħala l-għadu.** Iżrael jitpinġa mhux bħala demokrazija li tħares is-sigrieti tagħha, kif jagħmel kull stat, iżda bħala entità li tippersegwita lil min jitkellem.
- **Il-metafora ta’ Big Brother.** Is-sentenza vaga u ipnotika toħloq sens ta’ distakk u ta’ setgħa ominuża. Tel Aviv issir belt għamja u indifferenti taħt dawk li jiddeċiedu fuq il-ħajja u l-mewt.

## 3. L-intervista fuq il-bejt

> Ma jgħidux li se jinqatlu ħmistax-il persuna. Jgħidu NAZA 15.
>
> Suldat jiddeskrivi s-sistema tal-għażla tal-miri

L-intervistatur jieħu l-kontroll tal-konversazzjoni, juża eżerċizzju ta’ tpinġija biex jiġbed l-attenzjoni, u jmexxi lis-suldat minn terminu tekniku għall-kelma bl-akbar piż emozzjonali: tarbija.

### 7. Pinna u karta

Is-suldat jibda jiddeskrivi l-interfaċċa tal-għażla tal-miri b’termini astratti. L-intervistatur jaqtgħu: “Pinġih għal mument, jgħinna,” u jagħtih karta u lapes.

- **It-teħid tat-tmexxija.** B’movimenti tal-idejn li juru awtorità, l-intervistatur jaqbad ir-ritmu tas-suldat filwaqt li jistabbilixxi l-awtorità tiegħu stess. Hu jmexxi l-konversazzjoni.
- **It-tidjiq tal-attenzjoni.** Biċċa xogħol żgħira bl-idejn tiġbed lis-suldat, u lit-telespettatur, lejn xbieha waħda u dejqa. Min jaċċetta struzzjoni waħda jsibha eħfef jaċċetta ta’ warajha, u hawnhekk l-istruzzjoni hi li jilqa’ l-informazzjoni mingħajr ma jeżaminaha.
- **It-trasformazzjoni f’isem u r-ripetizzjoni.** “NAZA 20, NAZA 20, NAZA 20 f’daqqa waħda sar punt ta’ riferiment” jaħdem bħal mantra. Terminu militari li fl-armati tal-Punent għandu l-għan li jillimita u jkejjel il-ħsara li ssir liċ-ċivili jitpinġa mill-ġdid bħala għodda ta’ diżumanizzazzjoni.

### 8. L-effett tat-tarbija

Fi skambju qasir u mimli pressjoni, l-intervistatur jinsisti li jiċċara kif jingħaddu t-trabi.

> **Intervistatur:** Fi ħdan NAZA, hemm differenza, ngħidu aħna, għat-tfal u t-trabi?
>
> **Suldat:** Le! M’hemmx!
>
> **Intervistatur:** Tarbija hi NAZA 1?
>
> **Suldat:** Iva!

- **Suġġeriment dirett.** L-intervistatur idaħħal waħda mill-kelmiet bl-akbar piż emozzjonali fi kwalunkwe lingwa u jwassal lis-suldat biex jikkonferma din l-ekwazzjoni: l-IDF tgħodd lit-trabi bħala numri fi programm tal-kompjuter. Il-pass li jmiss, it-tqabbil man-Nażisti li naqqsu lil-Lhud għal numri, jitħalla f’idejn it-telespettatur.
- **It-tneħħija tal-kuntest.** L-iskambju mgħaġġel ineħħi dak li t-telespettatur ikollu bżonn biex jiġġudikah. Fir-realtà, is-sistema tgħodd il-ħajjiet taċ-ċivili biex tillimita lill-kmandanti, ħalli jintlaħaq l-għan militari filwaqt li, fejn ikun possibbli, tiġi evitata ħsara lill-innoċenti.

### 9. 500 għal persuna waħda, u raħal żgħir

Is-suldat jgħid: “Kien hemm approvazzjoni ta’, bħal, 500 għal persuna waħda,” jiġifieri approvazzjoni biex jinqatlu 500 ċivili sabiex jintlaqat raġel wieħed. L-intervistatur iwieġeb: “500 huwa raħal żgħir fl-Istat ta’ Iżrael.”

- **Tneħħija sempliċi.** Meta, fejn, u min kienet dik il-persuna: terrorista ewlieni bħal Sinwar jew Mohammed Deif f’kumpless taħt l-art? Liema ħsara ġiet evitata? Xejn minn dan ma jingħad.
- **Il-figura tingħata tifsira ġdida.** L-intervistatur jittrasferixxi ċ-ċifra minn attakk f’Gaża għall-qerda ta’ komunità Iżraeljana, biex iqanqal xokk u sens ta’ identifikazzjoni fit-telespettatur Iżraeljan.

### 10. “Qisu logħba tal-kompjuter”

Is-suldat jgħid: “Qisu logħba tal-kompjuter… għax kollox isir mill-bogħod.”

- **Ekwivalenza kumplessa.** Żewġ affarijiet differenti jitqiesu bħala ħaġa waħda: sistema li taħdem mill-bogħod issir logħba, u għalhekk kull suldat jitqies moralment indifferenti. Il-film iħalli barra l-fatt li d-distanza hija ħtieġa operattiva f’kull armata moderna u, minnha nfisha, mhijiex prova ta’ xejn.

## 4. It-twieqi ta’ Tel Aviv

> Imma int diġà ħadt sehem fiha.
>
> L-intervistatur, li jġiegħel lis-suldat iħossu ħati

Hawn tidher waħda mit-tekniki ewlenin tal-film: qatgħa f’daqqa mill-bumbardamenti f’Gaża għat-twieqi mixgħula f’Tel Aviv. Tirrepeti ruħha tul il-film u tagħmel il-ħajja ta’ kuljum fl-Iżrael tidher bħala prova ta’ indifferenza.

### 11. Gaża tinstema’, Tel Aviv tidher

Is-suldat jiddeskrivi l-bumbardament ta’ “viċinat sħiħ” fuq medda wiesgħa. Wara silenzju u mużika drammatika, il-kamera tħares ġewwa d-djar f’Tel Aviv: raġel b’kontroll mill-bogħod, nies fuq sufan.

- **Bidla fis-submodalitajiet.** Il-moħħ jgħaddi minn xbihat wesgħin, imbiegħda u bla kulur ta’ Gaża għal xbihat mill-qrib, intimi u mlewna tas-salotti ta’ Tel Aviv.
- **Immarkar ta’ żewġ xbihat flimkien.** Waqt li l-kliem jiddeskrivi binja tisplodi, l-għajn tara binja mdawla f’Tel Aviv. It-telespettatur Iżraeljan iħoss il-periklu fis-salott tiegħu stess; it-telespettatur barrani jitwassal biex jara lill-Iżraeljani jgħixu ħajja kalma u komda waqt li viċinati sħaħ fil-qrib jitħassru.

### 12. In-nassa tal-identità

Is-suldat jipprova jinqata’ minn dak li ġara: “F’ċertu punt ma stajtx inkompli… Ma nistax nieħu sehem f’dan.”

> **Intervistatur:** Imma int ħadt sehem fih.
>
> **Suldat:** Xiex?
>
> **Intervistatur:** Imma int diġà ħadt sehem fih.

- **Ħtija marbuta mal-identità.** L-intervistatur ma jgħidx “għamilt xi ħaġa ħażina” (imġiba), iżda jwassal il-messaġġ “issa hekk int” (identità), l-aktar livell profond ta’ bidla. Biex itaffi dik il-ħtija, is-suldat ikompli jagħti xhieda dejjem aktar estrema. Imbagħad qatgħa oħra għall-gallariji ta’ Tel Aviv tagħlaq dan l-ankraġġ.

### 13. Ikla fi Triq Ibn Gabirol

Suldat jgħid li bejn attakk u ieħor kien joħroġ jiekol fi Triq Ibn Gabirol jew jiltaqa’ ma’ ħbiebu.

- **Ekwazzjoni li ma tingħadx.** Waqfa għall-ikel hija rutina f’kull post tax-xogħol, inkluż fl-armata. Il-muntaġġ iwassal għal konklużjoni mingħajr ma jgħidha: min jista’ jiekol hamburger u jerġa’ lura jippjana attakk huwa psikopata.
- **Kuntest imħassar.** Dawn huma suldati fuq xiftijiet twal f’sistema operattiva kumplessa. Li jżommu rutina huwa mod meħtieġ biex jifilħu għall-pressjoni.

### 14. Ostaġġi, gallariji u eliti

Mix-xhieda dwar Ibn Gabirol, il-film jaqta’ għall-kliem “Aħna lkoll nistennewkom” bis-simbolu tal-ostaġġi, għall-protesti f’Tel Aviv (“Ġibuhom lura d-dar issa”), u mbagħad għal nies jiżfnu fuq gallarija. Is-suldat jitkellem dwar “eliti soċjali” u jgħid “jippreżentawhielek bħala xi ħaġa ta’ prestiġju kbir.”

- **Immarkar ta’ żewġ xbihat opposti.** L-istess belt tipproduċi s-suldati “indifferenti” li jieklu fi Triq Ibn Gabirol u l-folol li jibku għall-ostaġġi. It-tqegħid ta’ dawn ix-xeni ħdejn xulxin jagħti ġustifikazzjoni sottili għat-tneħħija tal-powsters tal-ostaġġi u jsaħħaħ l-akkuża ta’ delitti tal-gwerra.
- **Ħabta bejn ankraġġi.** L-għajjat tal-protesta jqajjem emozzjoni qawwija; minnufih warajh jidhru nies jiżfnu fuq gallarija. Il-ħabta bejn dawn iż-żewġ ankraġġi qawwija tqanqal stmerrija: l-Iżraeljani jibku għall-ostaġġi tagħhom, iżda jiżfnu u jieklu waqt li l-armata tagħhom tħassar lil Gaża. Soċjetà li tgħix taħt id-dell tat-trawma tidher bħallikieku tilfet is-sens morali tagħha.
- **Qabża lejn l-identità tal-klassi.** L-ikel f’ristorant jintrabat mal-“eliti”, maċ-“ċentru xellugi” u ma’ “status soċjoekonomiku għoli”. L-azzjoni militari tidher bħala frott ta’ klassi komda u maqtugħa mir-realtà, eku tal-kalunnja antika li tpinġi lil-Lhud bħala elite li tikkontrolla d-dinja.
- **Ħadd ma jissemma b’ismu.** “Jippreżentawhielek”: min huma “huma”? Meta jitħalla barra min qed jaġixxi, tinħoloq l-impressjoni ta’ poter inviżibbli u manipulattiv. Il-mistoqsija miftuħa tħejji lit-telespettatur biex jaċċetta t-tweġiba li jagħti l-film fl-aħħar.

## 5. L-istorja u t-tħassir

> Ksibna rekord. Irnexxielna nagħtu n-nar lil dar fi tmien minuti.
>
> Suldat, li jinstema’ waqt li l-kamera turi mara tiġri fuq treadmill

Il-film jgħaqqad l-1948 mal-preżent, jissellef l-awtorità tat-televiżjoni Iżraeljana u jqiegħed ix-xhieda dwar djar maħruqa maġenb xeni ta’ ħajja ċivili kalma. Il-mistoqsijiet tiegħu huma mfassla biex joħorġu t-tweġibiet li għandu bżonn.

### 15. Żminijiet differenti jingħaqdu f’wieħed

Tel Aviv titla’ mir-ramel fl-1920, imbagħad fl-1940, u wara tidher il-kitba: “Gaża u Tel Aviv huma biss 60 km ’il bogħod minn xulxin… ir-residenti ta’ Gaża ġew minn irħula li nqalgħu minn għeruqhom fl-1948.”

- **Is-suġġeriment moħbi.** Il-muntaġġ jibni rabta bejn l-1920 u llum. Park modern f’Tel Aviv jintrabat mal-ġrajjiet tal-1948, u t-telespettatur jasal għall-konklużjoni li Tel Aviv inbniet fuq il-fdalijiet ta’ Gaża.

### 16. Tratturi u droni

Il-kamera tersaq lejn dar antika u waħedha f’Tel Aviv, taqta’ għal filmat iswed u abjad ta’ trattur iwaqqa’ l-binjiet, u mbagħad għal suldat li jgħid li l-Forzi tad-Difiża ta’ Iżrael (IDF) iġarrfu djar f’Gaża.

- **Ankraġġ permezz tal-assoċjazzjoni.** It-trattur tal-imgħoddi u d-dron tal-lum isiru xbieha waħda. Il-ġlied tal-lum jitwaħħad mal-emozzjoni li tqanqal ir-rakkont tal-1948.

### 17. Il-lingwaġġ tat-tindif

Is-suldat juża kliem bħal “inġarrfu”, “ħdimna strixxa strixxa”, “naddfuhom”, “din tidhirlek nadifa?”.

- **Qafas ta’ sterilità.** Il-kliem dwar it-tindif joħloq distanza bejn min jitkellem u l-azzjoni, iżda jpinġih bħala mostru f’għajnejn min jisma’. Azzjoni kontra infrastruttura terroristika taħt l-art tiġi ppreżentata bħala purifikazzjoni, li t-telespettatur jifhimha bħala tindif etniku.

### 18. It-televiżjoni Iżraeljana bħala xhud

Minn ġo tieqa jidher rapport tal-aħbarijiet Iżraeljan bil-kitba “367 jum mis-7/10”. Il-korrispondent jgħid li l-IDF qed jaġixxu biex “iġarrfu” l-binjiet, ħalli r-residenti ma jkollhomx fejn jirritornaw.

- **Ankraġġ tal-awtorità.** Propju meta t-telespettatur jista’ jibda jissuspetta li s-suldat anonimu qed jesaġera, il-film idaħħal leħen Iżraeljan uffiċjali fid-dawl tal-jum. Is-suġġeriment isir: anki l-midja ta’ Iżrael stess tammettiha.

### 19. Djar jinħarqu u mara fuq treadmill

Fuq is-soundtrack jinstema’ li l-popolazzjoni mxiet mit-tramuntana għan-nofsinhar, li d-djar inħarqu biż-żejt taż-żebbuġa u l-kuxxini tas-sufani, u l-ftaħir “Ksibna rekord, tmien minuti.” Fuq l-iskrin: mara tiġri fuq treadmill wara tieqa.

- **Firda bejn is-sensi.** L-għajn tara ħajja ta’ kuljum kalma u b’saħħitha waqt li l-widna tisma’ dwar djar li jingħataw in-nar. Il-moħħ joħloq ix-xbihat li l-film ma jurix, u l-ġirja tal-mara ssir xbieha tal-indifferenza.
- **Il-mistoqsija li tmexxi t-tweġiba.** L-intervistatur jistaqsi “Kif tagħti n-nar lil dar?”, mhux “Għaliex?” jew “Kien hemm mina jew periklu hemmhekk?” Il-mistoqsija tħeġġeġ lis-suldat jippreżenta l-att bħala ħila li jista’ jiftaħar biha. Tista’ wkoll timmira li tissuġġerixxi li nħarqu l-provi, jew tqajjem xebh mal-krematorji.

### 20. Familji mibdula fi kwadri kkuluriti

Is-suldat ipinġi grilja ta’ viċinati bil-perċentwali ta’ okkupazzjoni: “25% okkupazzjoni… aħdar, isfar, aħmar, vjola fi 300%.” Bini “aħdar” jintlaqat fi żmien ħames sa għaxar minuti.

- **Algoritmu bħala permess.** It-telespettatur jaċċetta premessa li qatt ma tiġi eżaminata: is-sistema teżisti biex tippermetti li binjiet jaqgħu fuq dawk li hemm ġewwa, mhux biex issalva l-ħajjiet. Il-familji jsiru miri kkuluriti fuq bord ta’ logħba.

### 21. “Awguri lilhom”

Sensiela ta’ mistoqsijiet tagħlaq nassa morali.

> **Intervistatur:** U huma x’jaħsbu? Għedna lin-nies jevakwaw; min baqa’, dik problema tiegħu?
>
> **Intervistatur:** U dawk li ma jistgħux jevakwaw? Persuni b’diżabbiltà, nies li jibżgħu…?
>
> **Suldat:** Awguri lilhom!

- **Premessa moħbija u nassa.** L-ewwel mistoqsija fiha suppożizzjoni minn qabel; it-tieni tiftaħ nassa emozzjonali. It-tweġiba tas-suldat, segwita mis-skiet, issir ankraġġ tal-kefrija. It-twissijiet, il-kurituri umanitarji u l-loġistika tal-evakwazzjoni ta’ popolazzjoni jisparixxu, jew jidhru bħala kopertura għal delitt.

## 6. Katavri u numri

> Insa l-kelma ‘armati’. Mhijiex rilevanti. Darba waħda biss rajt irġiel armati.
>
> Suldat, qabel ma l-intervistatur jistaqsi min kienu l-għexieren ta’ mejtin

F’Tel Aviv jitilgħu l-krejnijiet waqt li f’Gaża jingħaddu l-katavri. F’din il-parti, il-film ibiddel it-tifsira ta’ min jitqies terrorist, jirrakkonta dwar katavri li tħallew għall-klieb u oqbra tal-massa, u jpinġi lis-suldat bħala sempliċi biċċa minn magna.

### 22. Tel Aviv tibni, Gaża titħassar

Mill-kalkoli tal-qerda, l-istampa tgħaddi għal siti tal-kostruzzjoni f’Tel Aviv: ħaddiema tal-iwweldjar, krejnijiet, toroq traffikużi. Fuq is-soundtrack jinstema’ taħbit ta’ qalb.

- **Kuntrast qawwi.** Gaża hija trab; Tel Aviv tikber. It-telespettatur jirċievi messaġġ ta’ inġustizzja li donnha tħaddan kollox, u l-emozzjoni li dejjem tiżdied tagħmilha aktar faċli biex jitwassal il-messaġġ li jmiss.

### 23. Min hu terrorist

Is-suldat jgħid: “Terrorist mejjet fis-settur hu kull min tkun iddeċidejt li toqtol… 140, u ħadd minnhom qatt ma żamm arma.”

- **Definizzjoni assoluta.** Il-film jibni l-ekwazzjoni “terrorist huwa kull min inqatel”, biex Iżrael jidher qisu jqis lil kull persuna minn Gaża, inklużi n-nisa u t-tfal, bħala terrorist.
- **Kuntest imħassar.** Jonqsu t-twissijiet tal-osservaturi fuq il-post, it-terroristi li dehru jqiegħdu l-isplussivi, u t-terroristi tal-Ħamas lebsin ta’ ċivili li kienu jidderieġu l-ambuskati u jitħalltu man-nies. It-telespettatur jara biss raġel jiġbor biċċiet tad-drapp, u jasal għall-konklużjoni li l-qtil kien arbitrarju.

### 24. Katavri u klieb

Il-film jgħid li l-katavri ma jinġabrux u li l-klieb jikluhom.

> **Suldat:** Il-katavri ma jiġbruhomx… il-klieb jikluhom.
>
> **Intervistatur:** Rajtha din, jiġifieri?
>
> **Suldat:** Ma flaħtx inħares… rawha nies ta’ madwari.

- **Dak li nstema’ mingħand ħaddieħor jiġi ppreżentat bħala fatt.** Is-suldat jammetti li qatt ma raha (“Qatt ma qgħadt, fl-ebda stadju, biex inħares”). Madankollu, il-kliem waħdu joħloq xbieha li tqanqal stmerrija u tagħti lill-ġrajja bixra bestjali. Il-messaġġ hu li l-IDF mhux biss joqtol nies minn Gaża, iżda jħalli l-katavri tagħhom għall-klieb.

### 25. “Ir-rwol tiegħi huwa tekniku”

Meta jiġi mistoqsi jekk ħasibx li jgħid lil oħrajn biex ma jħarsux, is-suldat iwieġeb: “Ir-rwol tiegħi huwa tekniku. M’iniex suppost nesprimi xi pożizzjoni ta’ prinċipju jew xi pożizzjoni morali.”

- **Il-banalità tal-ħażen.** Is-suldat ipinġi lilu nnifsu bħala biċċa minn magna, minflok bħala persuna b’kuxjenza. It-telespettatur jisma’ d-difiża klassika tal-kriminali tal-gwerra, “Kont biss qed nobdi l-ordnijiet”, u s-suldati tal-unità jsiru robots minflok nies li qed jiffaċċjaw dilemmi diffiċli fi gwerra eżistenzjali.

### 26. Jitilgħu s-sulari, jiżdiedu l-katavri

Il-kamera ssegwi n-numri tas-sulari ta’ torri li qed jinbena f’Tel Aviv (64, 65… 72), imbagħad taqta’ għal xhieda dwar katavri miġmugħin f’ħofor f’Gaża.

- **Għaqda bejn żewġ xbihat.** L-għoli ta’ Tel Aviv u l-katavri li “qed jakkumulaw il-ħin kollu” f’Gaża jitqiegħdu maġenb xulxin sakemm jingħaqdu f’moħħ it-telespettatur: it-tkabbir ta’ Tel Aviv jidher qisu jiddependi fuq il-mejtin.

### 27. “Mijiet, mijiet, mijiet”

“Insa l-kelma ‘armati’, mhijiex rilevanti… Darba waħda biss rajt irġiel armati.” L-intervistatur jistaqsi: “Mela min huma dawn l-għexieren kollha ta’ nies?” Is-suldat jgħolli n-numru: “Mijiet, mijiet, mijiet!”

- **Ġeneralizzazzjoni assoluta.** Dikjarazzjoni assoluta waħda tħassar ir-regoli tal-ingaġġ, il-ġlied urban u l-eluf ta’ terroristi armati fit-toroq. Is-sekwenza ddaħħal il-konklużjoni li qed isir qtil bl-addoċċ, mingħajr distinzjoni bejn terrorist u ċivili.

### 28. Oqbra tal-massa mingħajr filmati

Huwa u jħares lejn ix-xandir mid-drone, is-suldat jiddeskrivi “oqbra tal-massa… oqbra mgħarrqa bix-xita… mhix qabar, hija ħofra mimlija katavri… Gaża kollha katavri.”

- **Xbieha li titwaħħal fil-memorja permezz tal-istmerrija.** Il-film ma joffri l-ebda dokumentazzjoni, la tiegħu u lanqas minn sorsi f’Gaża: il-kliem biss ta’ xi ħadd ippreżentat bħala suldat. L-istmerrija twarrab il-mistoqsijiet li t-telespettatur għandu jagħmel, fosthom jekk din kinitx difna temporanja mill-Ħamas jew interpretazzjoni żbaljata tal-filmati tad-drone. “Għaliex joqtluhom?” “Ma nafx” jagħlqu x-xbieha ta’ ħażen bla skop.

## 7. Il-pont u l-kjuwijiet għall-għajnuna

> Wieħed fuq l-ieħor, hekk biss?
>
> L-intervistatur, waqt li jirrepeti kliem is-suldat fuq tpinġija ta’ pont u figuri jaqgħu

Il-Kirya terġa’ tidher għal darba wara l-oħra bħala xbieha li torbot ix-xeni. Kliem il-Prim Ministru jinstema’ fuq xbihat ta’ gallariji ta’ ċivili, u tpinġija ta’ pont u figuri jaqgħu ssir xena ta’ sparar fuq in-nies. Hawnhekk ir-rakkont jilħaq il-punt fejn id-deskrizzjoni fiżika tiegħu ma tibqax kredibbli.

### 29. Il-Kirya

Il-kamera tibqa’ terġa’ lura lejn il-Kirya, il-kwartieri ġenerali tal-IDF, bil-lejl f’nofs żona ċivili traffikuża ta’ Tel Aviv.

- **Tifsira ġdida permezz tar-ripetizzjoni.** Meta l-istess xbieha tiġi ripetuta f’kuntesti differenti, it-tifsira tagħha tinbidel. Il-kwartieri ġenerali leġittimi tad-difiża ta’ stat sovran isiru bażi militari moħbija fost iċ-ċivili, u t-telespettatur jitmexxa lejn il-konklużjoni li m’hemm l-ebda differenza morali bejn Iżrael u l-Ħamas: treġġigħ lura sħiħ tat-tifsira ta’ “tarka umana”.

### 30. Id-diskors u r-rapport tal-aħbarijiet

Diskors ta’ Benjamin Netanyahu dwar il-prevenzjoni tad-dħul tal-prodotti jitqabbad ma’ rapport tal-preżentatriċi Yonit Levi dwar “it-tħeġġiġ tal-emigrazzjoni volontarja”, fuq xbihat tal-gallariji mdawlin ta’ Tel Aviv. Raġel jimxi ’l hemm u ’l hawn fis-salott tiegħu; shutter jingħalaq waqt li s-suldat jitkellem dwar “it-tindif tal-Istrixxa”.

- **It-tħassir tal-għan.** Il-kuntest tas-sigurtà, jiġifieri li l-provvisti ma jaslux għand il-Ħamas, jitħalla barra. Ir-residenti kalmi li jisimgħu l-kliem fis-skiet jintwerew bħala kompliċi fil-ġuħ u fit-trasferiment tan-nies, u s-skiet tagħhom jitqies bħala kunsens.

### 31. Katavri wieħed fuq l-ieħor

Is-suldat u l-intervistatur ipinġu pont u figuri jaqgħu fin-notebook, b’movimenti ta’ idejhom li jaqblu. F’26:24 is-suldat jgħid li l-katavri “jinġemgħu wieħed fuq l-ieħor”. L-intervistatur jirrepeti: “Wieħed fuq l-ieħor, hekk biss?” Is-suldat iċaqlaq rasu biex jaqbel.

- **Il-punt fejn id-deskrizzjoni fiżika ma tibqax kredibbli.** Taħt sparar mill-bogħod lejn nies jiġru b’ħeffa, il-katavri ma jistgħux jaqgħu f’munzell pulit; il-mod kif taqa’ persuna jiddependi mill-piż, il-veloċità u l-angolu, u n-nies ma jiġrux bla ma jaraw lejn l-istess punt fejn se jmutu. Suldat li joqgħod fuq wara jħares lejn l-iskrins jipproġetta fuq ir-realtà xbieha ta’ film jew logħba tal-kompjuter. Din hija esaġerazzjoni retorika maħsuba biex taħsad, mhux xhieda fattwali.
- **Xbieha li tinżamm quddiem it-telespettatur.** Il-kamera tibqa’ fit-tul fuq it-tpinġija, u għalhekk ix-xbieha ta’ nies li qed jiġu sparati bħal f’logħba tkun diġà daħlet fil-memorja meta jaslu n-numri li diffiċli jitwemmnuhom.

## 8. Il-paragun mal-Olokawst

> Hemm min iwaqqaf it-terroriżmu, u hemm min iwaqqaf il-paċi.
>
> Suldat jiddeskrivi d-dipartiment tal-intelligence tiegħu

Fl-aħħar parti tiegħu, il-film iqabbel is-soċjetà Iżraeljana mal-Ġermanja Nażista, iwassal lis-suldat biex jgħid il-kelma ġenoċidju, u jiġbor simboli tal-Olokawst madwar ix-xeni ta’ Gaza tal-lum. Jagħlaq billi jdawwar id-definizzjoni tat-terroriżmu ta’ Netanyahu stess kontra Iżrael.

### 32. Il-Polonja u l-Ġermanja

Is-suldat iqabbel il-preżent mal-vjaġġ tal-iskola tiegħu fil-Polonja u mal-Ġermanja Nażista: “Nara xi ħaġa ħażina ħafna f’dawk in-Nażisti, mela x’nista’ ngħid dwarek innifsi?”

- **Qabża għal identità storika.** Il-pubbliku Ġermaniż li għex taħt in-Nażiżmu jitqiegħed fuq l-istess livell ta’ persuna li tibbumbardja u mbagħad tmur id-dar tinkwieta dwar lawrja fil-psikoloġija. Il-kuntest reali, gwerra difensiva kontra organizzazzjoni terroristika li wettqet massakru, jisparixxi.

### 33. “Aħnquhom”

L-intervistatur jistaqsi: “Dan kif jgħinhom jibqgħu ħajjin?” u “Imma dawn huma l-għadu, dawn in-nies huma l-għadu?” Is-suldat jirrepeti “aħnquhom, aħnquhom, aħnquhom” u jagħlaq: “Fl-aħħar, wieħed iħoss li dan hu li jrid isir.”

- **In-nassa tal-premessi moħbija.** Mistoqsijiet li jġorru premessi moħbija ma jħallux lis-suldat jitbiegħed mill-paragun u ma jagħtux lok għal spjegazzjoni tattika jew marbuta mal-intelligence. It-telespettatur jibqa’ jiftakar biss il-kliem mimli toqol emozzjonali.
- **L-effett magħqud.** Mill-kamra tal-operazzjonijiet għal identità storika mostruża, fuq sfond ta’ gallariji kwieti, il-film iseddaq konklużjoni waħda: is-soċjetà Iżraeljana tilfet l-umanità tagħha. Fil-fatt, dan jiġġustifika l-mibegħda lejn il-Lhud f’Iżrael u madwar id-dinja.

### 34. “Flimkien se nirbħu”

Tabella mixgħula fuq bini f’Tel Aviv, li bil-mod tidher ċara ħdejn il-bandiera Iżraeljana.

- **Żvelar viżiv.** L-isforz biex tinqara xbieha mċajpra jiġbed l-attenzjoni. Meta tiċċara, simbolu ta’ solidarjetà jinftiehem bħala prova ta’ ħtija kollettiva, fid-dawl ta’ dak li jgħid is-suldat wara.

### 35. Dawl u dlam

Tul il-film kollu, l-intervistatur ikun imdawwal u wiċċu jidher ċar; is-suldat jibqa’ dejjem fid-dlam.

- **Nuqqas ta’ simetrija viżiva.** Il-persuna fid-dawl tidher bħala min qed jinvestiga u jġib il-verità; il-persuna fid-dell tidher bħala raġel li qed jistqarr delitt. L-IDF tibqa’ fid-dlam.

### 36. Il-kelma ġenoċidju

L-iskambju ewlieni.

> **Intervistatur:** Ma taħsibx li hu ġenoċidju?
>
> **Suldat:** Iva! Tassew.
>
> **Suldat:** In-nar hu intenzjonat, intenzjonat! Intenzjonat!… Ridtu toqtlu lil dawn it-tfal.

- **Eskalazzjoni estrema.** L-eżistenza ta’ ħsara kollaterali titqiegħed fuq l-istess livell tal-qtil intenzjonat tat-tfal. Id-difiża personali, it-terroristi armati u l-isforzi ta’ evakwazzjoni jitħassru mill-istorja, u t-terminu legali l-aktar estrem jitqiegħed direttament fl-emozzjonijiet tat-telespettatur.

### 37. “Tieħu gost”

Meta mistoqsi dwar mument li biddel kollox, is-suldat jgħid: “Qisek tinħakem mill-ormoni u tieħu gost biha… tħoss pjaċir tal-ġenn… tieħu gost!”

- **Attakk fuq l-identità.** Imġiba taħt pressjoni tinbidel f’identità mibnija fuq il-pjaċir bit-tbatija. Meta l-kliem “tieħu gost” jintrabat ma’ deskrizzjoni tal-qtil, tintilef kull possibbiltà ta’ empatija lejn is-suldati.

### 38. Is-sirena u l-ferrovija

Is-sirena tat-tifkira f’Tel Aviv u nies wieqfa fit-triq; qatgħa għaċ-Ċinemateka ta’ Tel Aviv bil-kliem “Ġieħ lil Claude Lanzmann”, id-direttur ta’ Shoah; lokomottiva, binarji tal-ferrovija u duħħan minn ċumnija; Netanyahu jfakkar fl-Olokawst; Yonit Levi taqra l-akkużi internazzjonali ta’ kkaġunar ta’ ġuħ u delitti kontra l-umanità.

- **It-twaqqigħ tal-fruntieri bejn l-epoki.** Din hija l-aktar tranżizzjoni sofistikata tal-film. Kull ħoss u xbieha marbuta mal-memorja tal-Olokawst jitwaħħlu ma’ Gaza tal-lum u mal-mandati ta’ arrest internazzjonali. L-istat Lhudi jiġi akkużat li qed iwettaq olokawst permezz tas-simboli tiegħu stess tal-Olokawst.

### 39. “Id-dipartiment ta’ Bibi”

Is-suldat jiddeskrivi dipartiment li jsegwi persuni attivi fix-xena internazzjonali, iwaqqaf petizzjonijiet fl-Aja permezz ta’ “ħmieġ” dwarhom, u jiġbor intelligence għall-Prim Ministru: “L-għan ta’ Bibi, l-għan ewlieni, hu li jwaqqaf it-twaqqif ta’ stat Palestinjan.”

- **Ġeneralizzazzjoni żejda.** Id-difiża legali u diplomatika ta’ Iżrael titħassar, u s-sistema tal-intelligence tiegħu tiġi ppreżentata bħala għodda politika personali maħsuba biex tfixkel il-paċi. Ma jissemmax li Gaza għażlet lill-Ħamas, li wettqet massakru, u li n-naħa Għarbija rrifjutat il-paċi f’kull opportunità sa mit-twaqqif ta’ Iżrael.

### 40. Id-definizzjoni tat-terroriżmu

Intervista antika li fiha Netanyahu żagħżugħ jagħti d-definizzjoni tat-terroriżmu mill-ktieb tiegħu: “attakk deliberat u sistematiku fuq nies innoċenti, il-qtil u t-tisfigurament tagħhom, u t-theddid kontrihom… għal skopijiet politiċi.” Imbagħad jidhru raġel jonxor il-ħwejjeġ, persjana tingħalaq, u xhieda dwar attakki fuq djar bit-tfal ġewwa nhar ta’ Ġimgħa filgħaxija.

- **Ekwazzjoni maqluba.** Id-definizzjoni titqiegħed b’mod li x-xhieda li ssegwi tidher li taqbel eżatt ma’ Iżrael. Kliem il-mexxej stess jinbidel f’nassa kontrih u kontra l-istat.

## 9. It-tmiem

> Il-qtil ta’ ċivili Palestinjani f’Gaza minn Iżrael għadu għaddej.
>
> Il-kliem li bih jintemm il-film

Il-film jintemm bl-aktar kuntrast qawwi li jkun ħejja: mill-iljieli kwieti ta’ Tel Aviv għal missier iħaffer qalb it-tiġrif ta’ Gaza biex isib lil ibnu.

### 41. Ilħna fuq it-telefon

Waqt li jpinġi fin-notebook (is-software “Homeland”), is-suldat jiftakar f’telefonati interċettati minn qraba qalb it-tiġrif: “Smajt ilħna tagħhom… jibku… jgħajtu… ommi mietet u t-tfal…”

- **Impressjoni li titħalla mill-ħoss.** L-għajjat u l-biki jolqtu direttament l-emozzjonijiet tas-semmiegħ, lil hinn mill-ħsieb kritiku. It-tpinġija monotona (“telefonata, telefonata, telefonata”) iddaħħal sens ta’ ħtija fis-subkonxju. U għal darb’oħra, din hija xhieda indiretta.

### 42. Tel Aviv tgħix, Gaza tmut

Xbihat tal-qerda f’Gaza f’Ottubru u Novembru 2023. Raġel jinżel għarkopptejh, jgħajjat għal ibnu Said taħt it-tiġrif, iħabbat bil-martell u jibki. Riġlejn it-tfal taħt it-tifrik. Sema ċara, ajruplani għaddejjin, u l-kliem tal-għeluq.

- **Il-kuntrast finali.** Wara siegħa ta’ ljieli kwieti f’Tel Aviv (sufan jitranġa, mara tiġri, koppja timmassaġġja l-irkopptejn), il-film juri l-oppost. Il-kliem tal-għeluq iżomm il-messaġġ fil-preżent, u t-telespettatur jitwassal biex jara lis-soċjetà Iżraeljana kollha bħala kompliċi f’delitt li għadu għaddej.

## Dak li l-film ma jurix

Minkejja l-qawwa emozzjonali tal-film, hemm lakuni ċari fil-provi li jippreżenta.

- **Dak li sema’, mhux dak li ra.** Is-suldat li jixhed dwar qtil permezz tas-software “Homeland” u waqt it-tqassim tal-ikel jgħidu hu stess: “Ma nafx eżatt… Smajt leħinhom… Ma kontx hemm nara l-kameras… Fl-ebda ħin ma qgħadt bilqiegħda nara.”
- **Il-verità mħallta mal-esaġerazzjoni.** Informazzjoni reali dwar attakki u l-qerda ta’ strutturi tal-Ħamas, li fihom iċ-ċivili jġarrbu ħsara kbira, titħallat ma’ metafori ċinematografiċi u tikketti politiċi u legali (“tfixkil tal-paċi”, “ġenoċidju”, “munzelli ta’ iġsma”). Din il-mewġa ta’ xokk twassal lit-telespettatur biex jaċċetta l-kitbiet fl-aħħar tal-film bħala verdett, mingħajr ma jinduna bil-lakuni fir-rakkonti.
- **Min jidher fuq l-iskrin.** In-nisa, it-tfal u l-anzjani kważi qatt ma jidhru. Fit-toroq imġarrfa ta’ Gaża jidhru l-aktar irġiel u subien adolexxenti.
- **Xena waħda ta’ iġsma.** Minkejja l-allegazzjonijiet kollha tiegħu, il-film fih xena waħda ta’ iġsma taħt it-tiġrif: ringiela ta’ xi għaxar saqajn taħt ħajt imġarraf. Matul il-gwerra, stampi minn Gaża xxandru u ġew ippubblikati kullimkien, inklużi stampi ffabbrikati biex jixxukkjaw. Il-film ma jippreżenta xejn li jitqabbel magħhom.
- **Iġsma li ma jistgħux jinġemgħu fuq xulxin.** Id-deskrizzjoni ta’ nies li jintlaqtu minn tiri mill-bogħod u jaqgħu “wieħed fuq l-ieħor” tikser il-liġijiet tal-ballistika u tal-imġiba umana. Huwa hawn li r-rakkont ma jibqax iżomm.

## Konklużjoni

NAZA hija għodda ta’ persważjoni ppjanata, mhux dokumentazzjoni newtrali. Il-ħruġ tagħha, il-wirjiet magħluqa u l-kopertura estensiva tagħha, meta ma kien hemm ebda mod kif wieħed jaraha, ħolqu vojt li t-telespettaturi mlew bil-biża’ u bis-sens li kienu qed jiġu mċaħħda minn tagħrif moħbi.

Fil-film, aktar minn erbgħin xena jużaw, kull waħda, teknika ta’ influwenza: lingwaġġ ipnotiku, kuntest imħassar, bidla fil-mod kif jiġu ppreżentati l-fatti, gallariji mdawla f’Tel Aviv imqiegħda f’kuntrast ma’ deskrizzjonijiet tal-bumbardamenti f’Gaża, kronoloġija mħarbta u analoġija mal-Olokawst imdaħħla fir-rakkont. Kollha jwasslu għal konklużjoni waħda: li Iżrael qed iwettaq ġenoċidju.

Maġenbhom hemm il-lakuni: kliem mismugħ mingħand ħaddieħor ippreżentat bħala fatt, nuqqas ta’ evidenza viżiva, nisa u tfal li ma jidhrux fil-kadru, u l-munzell ta’ katavri fiżikament impossibbli fejn ir-rakkont jitfarrak.

## Sorsi

L-artikli, id-dikjarazzjonijiet u l-posts kollha li fuqhom tistrieħ din il-paġna, mill-eqdem sal-aktar riċenti. It-titli jingħataw bil-lingwa oriġinali tagħhom.

- Deadline, Zac Ntim: [Former Israeli Prime Minister Takes Aim At Yuval Abraham And Rachel Szor's 'NAZA'](https://deadline.com/2026/09/naftali-bennett-yuval-abraham-rachel-szor-naza-1237098766/) (2026-09-11)
- X · Israel Defense Forces: [IDF first response to NAZA after Venice premiere](https://x.com/IDF/status/2098399911750389869) (2026-09-11)
- Quotidiano.net, Manuela Santacatterina: [Cos'è Naza, il film che svela l’orrore a Gaza](https://www.quotidiano.net/magazine/cinema-serie-tv/naza-il-film-che-svela-orrore-a-gaza-17e8cd10) (2026-09-12)
- Israel News Pulse, Jonathan Mimouni: [NAZA Fact Check: The Claims the Documentary Cannot Prove](https://israelnewspulse.com/naza-fact-checked/) (2026-09-13)
- X · Andrew Fox: [Reply to jury president's Zone of Interest comparison](https://x.com/Mr_Andrew_Fox/status/2099212319527956991) (2026-09-13)
- X · Avigdor Liberman: [X post on NAZA directors](https://x.com/AvigdorLiberman/status/2099077107963851144) (2026-09-13)
- X · Israel Defense Forces: [IDF: 500-civilian approval claim 'completely false'](https://x.com/IDF/status/2099241925848994269) (2026-09-13)
- Al-Monitor, Reuters / Maayan Lubell: [Netanyahu says Gaza documentary 'NAZA' is 'shocking incitement'](https://www.al-monitor.com/originals/2026/09/netanyahu-says-gaza-documentary-naza-shocking-incitement) (2026-09-14)
- Elder of Ziyon, Elder of Ziyon (pseudonymous blogger): [What We Know About the NAZA Movie Already Discredits It](https://elderofziyon.substack.com/p/what-we-know-about-the-naza-movie) (2026-09-14)
- Haaretz, Raviv Drucker: [צפיתי בסרט נז"א. זה היה קשה מאוד, הזדעזעתי, אבל](https://www.haaretz.co.il/opinions/2026-09-14/ty-article-opinion/.highlight/000001a0-9b2e-dfa9-ada3-db6e79a80000) (2026-09-14)
- Il Foglio, Pierluigi Battista: [How ‘Fauda’ responds to ‘Naza’](https://www.ilfoglio.it/en/television/2026/09/14/news/how-fauda-responds-to-naza--407498) (2026-09-14)
- Israel Hayom, Amnon Lord: [הטעות שלישראל אסור לעשות עם הסרט נז"א](https://www.israelhayom.co.il/news/geopolitics/article/21418733) (2026-09-14)
- Israel Hayom: [הקצין באמ"ן מסביר את השקרים בסרט נז"א](https://www.israelhayom.co.il/news/trending-online/article/21422504) (2026-09-14)
- Jüdische Allgemeine, Sabine Brandes: [»Ritualmordlegende« - »Pflicht, Fragen zu stellen«: Israel streitet über »Naza«](https://www.juedische-allgemeine.de/israel/ritualmordlegende-pflicht-fragen-zu-stellen-israel-streitet-ueber-naza/) (2026-09-14)
- Kan News, Eran Sikurel et al.: [הרמטכ"ל נגד הסרט "נז"א": "עלילות דם ועיוות מכוון של המציאות"](https://www.kan.org.il/content/kan-news/defense/1099258/) (2026-09-14)
- X · @MaxNordau (pseudonymous): [Timestamped summary of Raviv Drucker's Channel 13 interview with Yuval Abraham](https://x.com/MaxNordau/status/2099621814276124966) (2026-09-14)
- X · Brig. Gen. Effie Defrin: [IDF Spokesperson asks to view NAZA in full](https://x.com/IDF/status/2099482853423686025) (2026-09-14)
- X · John Spencer: [Collateral damage estimation is what the law requires](https://x.com/SpencerGuard/status/2099562673482658166) (2026-09-14)
- Ynet, Gal Ganot: [הרמטכ"ל יכנס דיון על הסרט נז"א: "לתקוף כדי להרוג 500 אזרחים? שקרי לחלוטין"](https://www.ynet.co.il/news/article/bkapplrtzx) (2026-09-14)
- il Giornale, Fiamma Nirenstein: [Le verità tra film e realtà](https://www.ilgiornale.it/news/politica-internazionale/le-verita-tra-film-e-realta/) (2026-09-14)
- Arutz Sheva: [דרוקר מפתיע: "לא הייתי משדר את זה"](https://www.inn.co.il/news/706333) (2026-09-15)
- HonestReporting, Rachel O'Donoghue: [“NAZA”: A Record Venice Ovation, IDF Condemnation and a Genocide Fabrication](https://honestreporting.com/naza-a-record-venice-ovation-idf-condemnation-and-the-genocide-fabrication/) (2026-09-15)
- Il Riformista, Claudio Velardi: [Le lacrime per Naza e le ore dedicate a Fauda: a Venezia cala il sipario sulla recita, nel mondo arabo sono già all’episodio successivo della serie israeliana](https://www.ilriformista.it/le-lacrime-per-naza-e-le-ore-dedicate-a-fauda-a-venezia-cala-il-sipario-sulla-recita-nel-mondo-arabo-sono-gia-allepisodio-successivo-della-serie-israeliana-530479/) (2026-09-15)
- Israel Hayom, Ariel Bulshtein: [דעה | "נז"א" הוא לא קולנוע – הוא כתב אישום נגד ישראל](https://www.israelhayom.co.il/opinions/article/21429712) (2026-09-15)
- Jewish News, JN Reporter: [New documentary about IDF strikes in Gaza causes anger in Israel](https://www.jewishnews.co.uk/new-documentary-about-idf-strikes-in-gaza-causes-anger-in-israel/) (2026-09-15)
- Moked, Redazione: [Gerusalemme e la risposta tardiva a Naza](https://moked.it/2026/09/15/gerusalemme-e-la-risposta-tardiva-a-naza/) (2026-09-15)
- The Algemeiner: [Former Hamas Hostage Slams ‘NAZA’ Filmmakers for ‘Degrading’ IDF Soldiers ‘Who Fought to Bring Me Home’](https://www.algemeiner.com/2026/09/15/former-hamas-hostage-slams-naza-filmmakers-degrading-idf-soldiers-who-fought-bring-me-home/) (2026-09-15)
- The Jerusalem Post, Corinne Baum: [IDF calls NAZA 500-civilian strike claim 'completely false'](https://www.jpost.com/israel-news/article-908673) (2026-09-15)
- Walla! News, Amir Bohbot: [בצה"ל דוחים את טענות הסרט נז"א - ומבהירים: "שלמים עם התהליכים המבצעיים"](https://news.walla.co.il/item/3868020) (2026-09-15)
- X · Eylon Levy: [X post replying to Raviv Drucker](https://x.com/EylonALevy/status/2099837432141173165) (2026-09-15)
- X · Israel Katz: [X post on Rafah brigade commander strike](https://x.com/Israel_katz/status/2099955776622141611) (2026-09-15)
- X · Israel Ministry of Foreign Affairs: [MFA: NAZA 'pure propaganda'](https://x.com/IsraelMFA/status/2099918779580821690) (2026-09-15)
- Ynet, Itamar Eichner, Tal Amodai: ["נז"א הצית את המדינה": הסרט השנוי במחלוקת בכותרות בעולם - וקו ההגנה של ישראל](https://www.ynet.co.il/news/article/rk4ejmifmx) (2026-09-15)
- Il Foglio, Giulio Meotti: [La Naza dei cieli: storia di un massacro sventato](https://www.ilfoglio.it/esteri/2026/09/16/news/la-naza-dei-cieli-storia-di-un-massacro-sventato--407679) (2026-09-16)
- JNS, Jonathan S. Tobin: [The AI apocalypse and the ‘NAZA’ blood libels against Israel](https://www.jns.org/opinion/column/jonathan-s-tobin/the-ai-apocalypse-and-the-naza-blood-libels-against-israel) (2026-09-16)
- The Free Press, Haviv Rettig Gur: [Hold Your Applause for the New Gaza Documentary](https://www.thefp.com/p/haviv-rettig-gur-naza-israel-gaza-reporting) (2026-09-16)
- X · Prime Minister's Office: [PMO video: How 'Naza' manufactured a case](https://x.com/IsraeliPM/status/2100299036083229142) (2026-09-16)
- Ynet, Itamar Eichner: [ישראל נערכת לקרב בלימה מול היוצרים: "'נז"א' כואב במיוחד כי זה בא מבפנים"](https://www.ynet.co.il/news/article/syyipz00yml) (2026-09-16)
- Channel 14, Ziv Shezo: [נז"א תגיע לאירופה - ובישראל דורשים: קיימו הקרנה מיידית](https://www.c14.co.il/article/1705801) (2026-09-17)
- GB News, Tzipi Hotovely: ['PROPAGANDA!' Israeli ambassador responds to Guardian's Gaza film NAZA amid UPROAR](https://www.youtube.com/watch?v=7XIDAOkFrBU) (2026-09-17)
- Il Foglio, Giulio Meotti: [Se anche Hamas elogia “Naza”](https://www.ilfoglio.it/esteri/2026/09/17/news/se-anche-hamas-elogia-naza--407781) (2026-09-17)
- Israel Hayom, Nissan Strauchler: [התשובה של המומחית הבריטית לסרט נז"א: "מעוותים את דיני המלחמה"](https://www.israelhayom.co.il/news/world-news/europe/article/21448198) (2026-09-17)
- Israel National News, Dr. Avi Perry: [A poisoned lens, a predetermined verdict, and questionable evidence made to fit](https://www.israelnationalnews.com/news/433331) (2026-09-17)
- Jüdische Allgemeine, Sabine Brandes (reporting Itamar Eichner's Ynet interview): [Kampfpilot weist Vorwürfe von »Naza« zurück](https://www.juedische-allgemeine.de/israel/kampfpilot-weist-vorwuerfe-von-naza-zurueck/) (2026-09-17)
- Mena-Watch, Michaela Dudley: [»NAZA«: Israel-Kritik hat ihren »Preis«](https://mena-watch.com/naza-israel-kritik-hat-ihren-preis/) (2026-09-17)
- Misgav Institute for National Security & Zionist Strategy, Prof. Kobi Michael: [The Film "NAZA" – Manipulation on Eight Levels](https://www.misgavins.org/en/michael-film-naza/) (2026-09-17)
- The Times of Israel, Sarit Zehavi: [What 'Naza' really means: The truth about collateral damage](https://blogs.timesofisrael.com/the-truth-about-naza-or-collateral-damage/) (2026-09-17)
- X · Ben Caspit: [X post on NAZA](https://x.com/BenCaspit/status/2100668281833009328) (2026-09-17)
- Israel Hayom, Dr. Michael Oren: [דעה | לא בבכי, בלחימה קשוחה: כך להגיב לסרט השקרים "נז"א"](https://www.israelhayom.co.il/news/geopolitics/article/21450982) (2026-09-18)
- Makor Rishon, Elchanan Shpeizer: [מג'נין ג'נין ועד נז"א: 80 אחוזים מהסרטים כאן לוקחים את אותו צד](https://www.makorrishon.co.il/news/geopolitics/article/371890) (2026-09-18)
- Reformatorisch Dagblad, Jeannette Gabay-Schoonderwoerd: [Waarom bekroonde documentaire NAZA in Israël zelf vooral op afwijzing stuit](https://www.rd.nl/a/waarom-bekroonde-documentaire-naza-in-israel-zelf-vooral-op-afwijzing-stuit) (2026-09-18)
- The Jerusalem Post, David Ben-Basat: [What NAZA leaves out about October 7 and Israel’s war in Gaza](https://www.jpost.com/opinion/article-908910) (2026-09-18)
- Kan News: [ההאשמות בסרט והקצינים שהיו שם ואומרים: "לא היה ולא נברא"](https://www.youtube.com/watch?v=4FsIthx3LXg) (2026-09-19)
- Maariv, Prof. Aryeh Eldad: [סערת "נז"א": אפשר לחוות דעה על סרט גם בלי לצפות בו](https://www.maariv.co.il/news/opinions/article-1368604) (2026-09-19)
- Mena-Watch, Alexander Gruber: [»NAZA«: Wie ein Film Israel in die Nähe der Nazis rückt](https://mena-watch.com/naza-ein-film-rueckt-israel-in-die-naehe-der-nazis/) (2026-09-19)
- JNS, Adam Levick: [The premise of ‘NAZA’ doesn’t hold up](https://www.jns.org/opinion/adam-levick/the-premise-of-naza-doesnt-hold-up) (2026-09-20)
- Ynet / Yedioth Ahronoth, Ben-Dror Yemini: [לוקחים חלק בעלילה](https://www.ynet.co.il/news/article/yokra14904372) (2026-09-21)
- 20il: [NAZA Fact Check: What the Evidence Actually Shows](https://www.20il.co.il/en/naza-documentary-fact-check/) (2026-09-22)
- Commentary, Seth Mandel: [NAZA Is a Jump-the-Shark Moment for Israel’s Critics](https://www.commentary.org/seth-mandel/naza-is-a-jump-the-shark-moment-for-israels-critics/) (2026-09-22)
- The Wall Street Journal, Omer Shem Tov: [Hostages Like Me Were Also 'NAZA'—Collateral Damage](https://www.wsj.com/opinion/hostages-like-me-were-also-nazacollateral-damage-7cfeb4aa) (2026-09-22)
- Mena-Watch, Sarit Zehavi: [Was »NAZA« über Kollateralschäden verschweigt](https://mena-watch.com/was-naza-verschweigt/) (2026-09-23)
- TheWrap, Shlomi Ben-Meir: ['NAZA' Claims About IDF Action in Gaza Deserve a Closer Look | Guest Column](https://www.yahoo.com/news/world/articles/naza-claims-idf-action-gaza-221115687.html) (2026-09-23)
- Haaretz, Prof. Danny Orbach: [עדויות מוטות ומצג שווא: מדוע "נז"א" חוצה את הגבול מעיתונות לתעמולה](https://www.haaretz.co.il/opinions/2026-09-24/ty-article-opinion/.premium/000001a0-d2c1-d4d3-a1b0-f3fbf1a90000) (2026-09-24)
- Walla! News, אלוף במיל' גיורא איילנד (Maj. Gen. (res.) Giora Eiland): [הסרט "נז"א" במבחן המציאות: האם צה"ל חרג מהדין?](https://www.walla.co.il/news/opinions/383955224) (2026-09-24)
- Il Foglio, Giulio Meotti: [Anatomia della perfetta operazione “Naza”. La zona di interesse di Israele](https://www.ilfoglio.it/gli-inserti-del-foglio-weekend/2026/09/26/news/anatomia-della-perfetta-operazione-naza-la-zona-di-interesse-di-israele--408754) (2026-09-26)
- Israel National News, Dr. Alex Grobman: [NAZA's allegation of a system: What the evidence really shows](https://www.israelnationalnews.com/news/433694) (2026-09-27)
- The Times of Israel, Emanuel Fabian and Nurit Yohanan: [NAZA’s claims about IDF conduct in Gaza are grave. So are the film’s journalistic flaws](https://www.timesofisrael.com/nazas-claims-about-idf-conduct-in-gaza-are-grave-so-are-the-films-journalistic-flaws/) (2026-09-27)
- Yair Miron personal site: [אחת עשרה מניפולציות בסרט "נז"א"](https://www.matirasurim.com/media/yair-miron-naza-manipulations) (2026-09-27)
- Zman Yisrael, Emanuel Fabian, Nurit Yohanan: [הטענות של הסרט "נז"א" נגד צה"ל חמורות. כך גם הכשלים העיתונאיים שלו](https://www.zman.co.il/727990/) (2026-09-27)
- taz, Tim Caspar Boehme: [Debatte um Dokumentarfilm „Naza“: Warum tut ihr das?](https://taz.de/Debatte-um-Dokumentarfilm-Naza/!6211185/) (2026-09-27)
- JNS, Amelie Botbol: ['NAZA' documentary fails to show IDF efforts to prevent civilian casualties, former officer says](https://www.jns.org/news/israel-news/naza-documentary-fails-to-show-idf-efforts-to-prevent-civilian-casualties-former-officer-says) (2026-09-28)
- The Jerusalem Post, Yisrael Medad: [NAZA and the rising campaign to demonize Israel](https://www.jpost.com/opinion/article-909943) (2026-09-28)
- The Jerusalem Post, Ari Tatarka: ['NAZA' film at Venice Festival exposes the IDF's struggle to defend its story](https://www.jpost.com/opinion/article-909844) (2026-09-28)
- X · Yoseph Haddad: [No such 500 event exists](https://x.com/YosephHaddad/status/2104550530638889184) (2026-09-28)
- Enfoque Judío, Elías Cohen: [NAZA: ¿Dónde termina el documental y comienza el libelo?](https://enfoquejudio.es/naza-donde-termina-el-documental-y-comienza-el-libelo/) (2026-09-30)
- Israel Hayom, Yishai Kitchels: [צפיתי ב80 הדקות של "נז"א" כדי שלא תצטרכו: כך נראית אג'נדה חד צדדית ומקוממת](https://www.israelhayom.co.il/culture/films/article/21518084) (2026-09-30)
- Jüdische Allgemeine, Sophie Albers Ben Chamo: [»NAZA«: Die Banalität der Propaganda](https://www.juedische-allgemeine.de/kultur/die-banalitaet-der-propaganda/) (2026-09-30)
- The Atlantic, Gal Beckerman: [The Missed Opportunity of NAZA](https://www.theatlantic.com/culture/2026/09/missed-opportunity-documentary-movie-naza/688832/) (2026-09-30)
- AJC: [NAZA: What to Know About the Controversial Gaza Documentary](https://www.ajc.org/news/naza-what-to-know-about-the-controversial-gaza-documentary) (2026-10-01)
- IDF Spokesperson press mailing, IDF Spokesperson's Unit: [תגובת דובר צה"ל לסרט 'נז"א'](https://idfanc.activetrail.biz/ANC2367) (2026-10-01)
- IDF Spokesperson's Unit: [IDF Response to the Film "NAZA" (10-page English document)](https://cdn-media.web-view.net/i/ww3xwccasc/________________________16.pdf) (2026-10-01)
- Il Foglio, Mariarosa Mancuso: [Fonti anonime ma gli spettatori applaudono sulla fiducia. “Naza” continua](https://www.ilfoglio.it/cinema/2026/10/01/news/fonti-anonime-ma-gli-spettatori-applaudono-sulla-fiducia-naza-continua--409226) (2026-10-01)
- Israel Hayom, Lilach Shoval: [סעיף אחר סעיף: צה"ל מפרק את טענות הסרט "נז"א"](https://www.israelhayom.co.il/news/defense/article/21528303) (2026-10-01)
- JNS, Fiamma Nirenstein: [‘NAZA’ turns anti-Israel propaganda into box-office success](https://www.jns.org/opinion/column/fiamma-nirenstein/naza-turns-anti-israel-propaganda-into-box-office-success) (2026-10-01)
- Jewish Telegraphic Agency, Deborah Danan: [In its first detailed response to ‘NAZA’ documentary, IDF claims ‘fundamental errors’](https://www.jta.org/2026/10/01/israel/in-its-first-detailed-response-to-naza-documentary-idf-claims-fundamental-errors) (2026-10-01)
- Neue Zürcher Zeitung, Richard C. Schneider: [Führt Israel den Krieg wie ein Videospiel? Was der Film «Naza» zeigt und was nicht](https://www.nzz.ch/feuilleton/kino-fernsehen-streaming/fuehrt-israel-den-krieg-wie-ein-videospiel-was-naza-zeigt-und-was-nicht-ld.10026098) (2026-10-01)
- Perlentaucher, Perlentaucher Efeu editors: [Efeu - Die Kulturrundschau vom 01.10.2026: NAZA. Peyman Engel und Menasse.](https://www.perlentaucher.de/efeu/2026-10-01.html) (2026-10-01)
- The Algemeiner: [‘Misrepresented and Manipulative Depiction of Reality’: IDF Issues Detailed Response to ‘NAZA’ Documentary](https://www.algemeiner.com/2026/10/01/misrepresented-and-manipulative-depiction-of-reality-idf-issues-detailed-response-to-naza-documentary/) (2026-10-01)
- The Times of Israel, Emanuel Fabian: ['Distorted, misleading, and disingenuous': IDF publishes full response to 'NAZA' film](https://www.timesofisrael.com/distorted-misleading-and-disingenuous-idf-publishes-full-response-to-naza-film/) (2026-10-01)
- Washington Examiner, Arie Blitz: [Before you applaud NAZA: A standing ovation is not proof of a war crime](https://www.washingtonexaminer.com/op-eds/4748795/naza-documentary-venice-fact-check/) (2026-10-01)
- Ynet, Elisha Ben Kimon: [כמעט חודש אחרי הסערה, צה"ל מגיב על הסרט נז"א: "תמונה מעוותת ומניפולטיבית"](https://www.ynet.co.il/news/article/sktyztoczg) (2026-10-01)
- Il Foglio, Giuliano Ferrara: [Il documento dell’Idf su Gaza, che smonta il facilismo frivolo e l’ambiguità morale di “Naza”, è un testo di dolorosa serietà](https://www.ilfoglio.it/esteri/2026/10/02/news/il-documento-dellidf-su-gaza-che-smonta-il-facilismo-frivolo-e-lambiguita-morale-di-naza-e-un-testo-di-dolorosa-serieta--409416) (2026-10-02)
- X · Andrew Fox: [The occupancy map in NAZA](https://x.com/Mr_Andrew_Fox/status/2106106004370849906) (2026-10-02)
- il Giornale, Fiamma Nirenstein: [Il pubblico italiano pazzo per “Naza”. E le sue bugie antisemite](https://www.ilgiornale.it/news/guerra/il-pubblico-italiano-pazzo-per-naza-e-le-sue-bugie-antisemite/) (2026-10-02)
- Libero Quotidiano, Giovanni Longoni: [Guardate "Naza". Ma non cadete in trappola](https://www.liberoquotidiano.it/news/esteri/49285630/guardate-naza-ma-non-cadete-in-trappola/) (2026-10-03)
- X · John Spencer: [Worse than Hamas propaganda](https://x.com/SpencerGuard/status/2106840130220699887) (2026-10-04)
- X · Micha Danzig: [Genocidal armies don't count collateral damage](https://x.com/DanzigMD/status/2106853320124244353) (2026-10-04)
- yairmiron.com, Yair Miron: [I Watched NAZA in Full. Here Are Eleven Ways It Misleads Viewers.](https://www.yairmiron.com/media/yair-miron-naza-manipulations-en) (2026-10-04)
- J. The Jewish News of Northern California, Oleg Ivanov and Dr. Mike Harris: [‘NAZA’ viciously misrepresents Israel’s military](https://jweekly.com/2026/10/05/naza-viciously-misrepresents-israels-military/) (2026-10-05)
- Aish.com, Dr. Yvette Alt Miller: [NAZA's Biggest Claims, and Why the IDF Says They're Wrong](https://aish.com/nazas-biggest-claims-and-why-the-idf-says-theyre-wrong/) (2026-10-06)
- Associated Press: [Israeli documentary 'NAZA' opens in the US, reigniting debate over the war in Gaza](https://www.ksat.com/news/politics/2026/10/06/israeli-documentary-naza-opens-in-the-us-reigniting-debate-over-the-war-in-gaza/) (2026-10-06)
- Breitbart: [EXCLUSIVE -- Urban Warfare Expert: Gaza 'Genocide' Libel Is 'Greatest Lie'](https://www.breitbart.com/politics/2026/10/07/exclusive-urban-warfare-expert-john-spencer-gaza-genocide-libel-against-israel-is-greatest-lie-in-modern-history/) (2026-10-07)
- Fox News Digital, Rachel Wolf: ['I am Omer': Former Hamas hostage reflects on surviving 505 harrowing days in captivity](https://www.foxnews.com/media/i-am-omer-former-hamas-hostage-reflects-surviving-505-harrowing-days-captivity) (2026-10-07)
- Il Foglio, Sharon Nizza: [Alla ricerca di qualche verità. Colloquio con il giornalista Raviv Drucker](https://www.ilfoglio.it/esteri/2026/10/07/news/alla-ricerca-di-qualche-verita--409787) (2026-10-07)
- The Times of Israel, Avi Lewis: [The airstrikes we canceled: What NAZA leaves out](https://blogs.timesofisrael.com/i-worked-with-the-real-naza-heres-what-the-film-gets-wrong/) (2026-10-07)
- Agenzia Nova: [Peled: "Rapporto solido tra Israele e Italia ma serve un maggiore sostegno dell'opinione pubblica"](https://www.agenzianova.com/news/peled-rapporto-solido-tra-israele-e-italia-ma-serve-un-maggiore-sostegno-dellopinione-pubblica/) (2026-10-08)
- HonestReporting, Rachel O'Donoghue: [The Real “NAZA”: Edited Quotes, Mystery ICC Cases & Unexplained Gaza Footage](https://honestreporting.com/the-real-naza-edited-quotes-mystery-icc-cases-unexplained-gaza-footage/) (2026-10-08)
- Jewish Journal, Alan Zeitlin: [‘NAZA’ Proves Nada](https://jewishjournal.com/culture/arts/film/392993/naza-proves-nada/) (2026-10-08)
- The Filitti Brief, Gerard Filitti: [Before the Missile Flies: How the United States Picks Targets, Weighs Civilian Harm, and Answers for Mistakes](https://gerardfilitti.substack.com/p/before-the-missile-flies-how-the) (2026-10-08)
- The Jewish Chronicle, Philipp Peyman Engel: [I’ve seen Naza and it’s a nasty piece of propaganda](https://www.thejc.com/opinion/ive-seen-naza-and-its-a-nasty-piece-of-propaganda-umbuoml4) (2026-10-08)
- Walla! News, Baruch Kra: [יש עדויות, אין תחקיר: "נז"א" נכשל עיתונאית, אבל אסור לרדוף את יוצריו](https://www.walla.co.il/news/opinions/383956783) (2026-10-08)
- Il Foglio, Michele Silenzi: [Non serve dimostrare i fatti, basta una realtà ricostruita. Oltre Naza](https://www.ilfoglio.it/societa/2026/10/10/news/non-serve-dimostrare-i-fatti-basta-una-realta-ricostruita-oltre-naza--410157) (2026-10-10)
- Jüdische Allgemeine, Philipp Peyman Engel: [Ich habe »Naza« gesehen, und es ist ein übles Stück Propaganda](https://www.juedische-allgemeine.de/meinung/ich-habe-naza-gesehen-und-es-ist-ein-uebles-stueck-propaganda/) (2026-10-10)
- Tribune Juive, Tribune Juive (unsigned): [NAZA : Le cinéma au service de la propagande](https://www.tribunejuive.info/2026/10/13/naza-le-cinema-au-service-de-la-propagande/) (2026-10-13)
- X · Embassy of Israel in France: [Le film « Naza » présente une réalité déformée, trompeuse et malhonnête.](https://x.com/IsraelenFrance/status/2110019413374026017) (2026-10-13)
- 21 News, Harrison du Bus: [Documentaire NAZA : Tsahal dénonce une « réalité déformée, trompeuse et malhonnête »](https://www.21news.be/documentaire-naza-tsahal-denonce-une-realite-deformee-trompeuse-et-malhonnete/) (2026-10-14)
- X · Andrew Fox: [NAZA proves the IDF did collateral damage estimates](https://x.com/Mr_Andrew_Fox/status/2110291461115613334) (2026-10-14)
- X · Salo Aizenberg: [Collateral damage skewed to fighting-age men](https://x.com/Aizenberg55/status/2110400898870726936) (2026-10-14)
- The Times of Israel Blogs, Dinah Bucholz: [The "NAZA" Saga](https://blogs.timesofisrael.com/the-naza-saga/) (2026-10-15)
- Alliance, Lou Helwaser and 28 signatories (incl. Richard Berry, Michel Boujenah, Élie Chouraqui, Éric Naulleau, Rachel Khan, Avi Pazner, Nathalie Cohen-Beizermann): [Tribune. Une rescapée de la Shoah et vingt-huit personnalités contre le film NAZA](https://www1.alliancefr.com/actualites/tribune-une-rescapee-de-la-shoah-et-vingt-huit-personnalites-contre-le-film-naza-6135461) (2026-10-16)
- X · Salo Aizenberg: [Was Israel Justified in Bombing Hamas Combatants in Their Homes?](https://x.com/Aizenberg55/status/2111855060481081598) (2026-10-18)
- The Jewish Chronicle, John Nathan: [NAZA review: ‘This is what happens when artists and activists do the work of objective journalists’ ★★](https://www.thejc.com/life/film/naza-review-this-is-what-happens-when-artists-and-activists-do-the-work-of-objective-journalists-gnops8j4) (2026-10-19)
- X · Salo Aizenberg: [NAZA: A Propaganda Film Masquerading as an Investigation of the Gaza War](https://x.com/Aizenberg55/status/2112236420006031570) (2026-10-19)
- Aurora, Leonardo Rubinsky: [Graves acusaciones sin pruebas: película NAZA](https://www.aurora-israel.co.il/naza-acusaciones-israel-pruebas-verificables/) (2026-10-25)
- Report24, Florian Machl: [Film NAZA: Hasspropaganda gegen Israel auf Basis anonymer, nicht überprüfbarer Aussagen](https://report24.news/film-naza-hasspropaganda-gegen-israel-auf-basis-anonymer-nicht-ueberpruefbarer-aussagen/) (2026-10-28)
- The Wall Street Journal, Kyle Smith: ['NAZA' Has Nada on Israel](https://www.wsj.com/opinion/free-expression/naza-has-nada-on-israel-33203a03) (2026-11-02)