# Αποδομώντας το NAZA

_Ανάλυση της ομάδας μας, Οκτώβριος 2026_

Το NAZA, η ταινία του 2026 των Γιουβάλ Αβραάμ και Ρέιτσελ Σορ που κυκλοφόρησε σε συνεργασία με τον Guardian, παρουσιάζεται ως ντοκιμαντέρ. Είναι ένα έργο πειθούς. Η γλώσσα, οι συνεντεύξεις και το μοντάζ του οδηγούν τον θεατή, σκηνή προς σκηνή, σε ένα και μόνο συμπέρασμα, αποφασισμένο εκ των προτέρων: ότι το Ισραήλ διαπράττει γενοκτονία.

Αυτή η σελίδα παρουσιάζει πρώτα τι αλλάζουν οι αγγλικοί υπότιτλοι στα λόγια των στρατιωτών, έπειτα τι απάντησαν οι Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις (IDF) και τι διαπίστωσαν δημοσιογράφοι, κριτικοί και αξιωματικοί, και τέλος τη δική μας ανάλυση για περισσότερες από σαράντα σκηνές. Για καθεμία κατονομάζουμε την τεχνική επιρροής που χρησιμοποιεί, με όρους του Νευρογλωσσικού Προγραμματισμού (NLP). Τα λόγια από την ταινία έχουν μεταφραστεί από τα εβραϊκά.

## Τι αλλάζουν οι υπότιτλοι

Οι περισσότεροι θεατές του NAZA δεν μιλούν εβραϊκά. Γνωρίζουν τι είπαν οι στρατιώτες μόνο από τους αγγλικούς υπότιτλους. Σε αρκετά σημεία, όμως, οι υπότιτλοι λένε περισσότερα από τον στρατιώτη: προστίθεται μια φράση, παραλείπεται μια επιφύλαξη και μια αόριστη παρατήρηση γίνεται κατηγορηματική δήλωση. Εδώ δεν χρειάζεται ερμηνεία. Αν συγκρίνει κανείς τα λόγια που ακούγονται με εκείνα που εμφανίζονται στην οθόνη, βλέπει ότι δεν συμφωνούν.

- **Όσα ειπώθηκαν στα εβραϊκά:** «Η αίσθηση είναι πως αυτό πρέπει να γίνει.»
  **Αγγλικός υπότιτλος:** The sense in Israeli society is that that’s what we should do.
  Ο στρατιώτης μιλά για μια αίσθηση, τίποτε περισσότερο. Ο υπότιτλος την αποδίδει σε ολόκληρη την ισραηλινή κοινωνία, κι έτσι ο θεατής στο εξωτερικό ακούει ότι ένα ολόκληρο έθνος θέλει να γίνει αυτό. (Διαπίστωση της ομάδας μας από την ταινία)
- **Όσα ειπώθηκαν στα εβραϊκά:** «Ο Άχμεντ και όλη η οικογένειά του.»
  **Αγγλικός υπότιτλος:** Ahmed and his family will die.
  Δείχνοντας ένα διαμέρισμα στην οθόνη του, ο στρατιώτης λέει ποιοι μένουν εκεί. Ο υπότιτλος προσθέτει ότι θα πεθάνουν. ([The Times of Israel](https://www.timesofisrael.com/nazas-claims-about-idf-conduct-in-gaza-are-grave-so-are-the-films-journalistic-flaws/), 2026-09-27)
- **Όσα ειπώθηκαν στα εβραϊκά:** «Υπήρχε έγκριση για, ας πούμε, 500 για ένα μόνο άτομο.»
  **Αγγλικός υπότιτλος:** There was approval once to kill 500 for one human target.
  Ο στρατιώτης μιλά με επιφύλαξη και δεν λέει ποτέ «να σκοτωθούν». Ο υπότιτλος αφαιρεί την επιφύλαξη και προσθέτει τον θάνατο. Αυτός είναι ο ισχυρισμός που η ταινία έβαλε στο τρέιλερ της. ([The Times of Israel](https://www.timesofisrael.com/nazas-claims-about-idf-conduct-in-gaza-are-grave-so-are-the-films-journalistic-flaws/), 2026-09-27)

Ο θεατής που δεν μιλά εβραϊκά δεν έχει τρόπο να το αντιληφθεί. Οι πιο βαριές φράσεις της ταινίας φτάνουν στο κοινό της στο εξωτερικό με λόγια που οι στρατιώτες δεν είπαν.

## Τι δήλωσαν οι Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις

Οι Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις (IDF) απάντησαν στην ταινία αρκετές φορές: πρώτα όταν έκανε πρεμιέρα στη Βενετία, έπειτα για τον ισχυρισμό που χρησιμοποιήθηκε στο τρέιλερ της και, τέλος, με δεκασέλιδη γραπτή απάντηση. Οι δημιουργοί της ταινίας δεν είχαν θέσει τους ισχυρισμούς τους στις IDF πριν από την κυκλοφορία της και δεν τους έδωσαν αντίγραφό της όταν τους ζητήθηκε. Οι δηλώσεις παρατίθενται όπως δημοσιεύτηκαν.

> Οι IDF απορρίπτουν κατηγορηματικά τους ισχυρισμούς που διατυπώνονται σε αυτή την ταινία. Η ταινία βασίζεται σε ανώνυμες μαρτυρίες ατόμων των οποίων η ταυτότητα δεν μπορεί να επαληθευτεί — ούτε αν υπηρέτησαν στις IDF, με ποια ιδιότητα ή αν είχαν ανάμειξη στα ζητήματα στα οποία αφορούν οι ισχυρισμοί.
>
> Μονάδα Εκπροσώπου Τύπου των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων, [X · Israel Defense Forces](https://x.com/IDF/status/2098399911750389869), 2026-09-11

> Αυτό είναι εντελώς ψευδές. Οι IDF ουδέποτε σχεδίασαν, ενέκριναν ή πραγματοποίησαν πλήγμα στη Γάζα για το οποίο προβλεπόταν ότι θα σκοτώνονταν 500 άμαχοι ή αριθμός έστω και κοντά σε αυτόν. Ούτε διατυπώθηκε σε όλη τη διάρκεια του πολέμου κάποιος αξιόπιστος ισχυρισμός ότι πλήγμα των IDF είχε προκαλέσει έστω και κατά προσέγγιση τόσους θανάτους. Οι δημιουργοί της ταινίας δεν θα μπορούσαν να επαληθεύσουν αυτόν τον ισχυρισμό, δεν υπάρχουν πραγματικά στοιχεία που να τον στηρίζουν, κι όμως τον δημοσίευσαν.
>
> Μονάδα Εκπροσώπου Τύπου των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων, σχετικά με τον ισχυρισμό για 500 αμάχους, [X · Israel Defense Forces](https://x.com/IDF/status/2099241925848994269), 2026-09-13

> Οι ισχυρισμοί που παρουσιάζονται στο προωθητικό υλικό είναι ανακριβείς, ενώ ορισμένοι αποδίδονται με διαστρεβλωμένο και παραπλανητικό τρόπο, αποκομμένο από την πραγματικότητα επί του πεδίου. Για να καταστεί δυνατή μια ουσιαστική, επαγγελματική συζήτηση βασισμένη σε γεγονότα, αντί για παραπλανητικές παρουσιάσεις, καλώ τους δημιουργούς να επιτρέψουν σε εκπροσώπους των IDF να δουν ολόκληρη την ταινία, ώστε να απαντήσουμε επί της ουσίας σε κάθε ισχυρισμό που εγείρει.
>
> Ταξίαρχος Έφι Ντεφρίν, εκπρόσωπος Τύπου των IDF, [Jewish News](https://www.jewishnews.co.uk/new-documentary-about-idf-strikes-in-gaza-causes-anger-in-israel/), 2026-09-15

> Στα αποσπάσματα που παρατίθενται διατυπώνονται ισχυρισμοί για την εθνική και στρατιωτική στρατηγική, ζητήματα που σαφώς δεν εμπίπτουν στις γνώσεις στρατιωτών χαμηλόβαθμων βαθμίδων. Οι αποφάσεις για την επιλογή και την έγκριση πληγμάτων στις IDF λαμβάνονται αποκλειστικά από ανθρώπους, σύμφωνα με τις οδηγίες των IDF, και όχι από τεχνητή νοημοσύνη.
>
> Μονάδα Εκπροσώπου Τύπου των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων, [Ynet](https://www.ynet.co.il/news/article/bkapplrtzx), 2026-09-14

> Με βάση όσα έχουν δημοσιευτεί μέχρι στιγμής, δεν πρόκειται για ταινία που ασκεί κριτική στις IDF ούτε για προσπάθεια εξακρίβωσης της αλήθειας. Βασίζεται σε συκοφαντίες αίματος, εσκεμμένες διαστρεβλώσεις της πραγματικότητας και σοβαρές, ψευδείς κατηγορίες εναντίον στρατιωτών και διοικητών των IDF.
>
> Αντιστράτηγος Εγιάλ Ζαμίρ, αρχηγός του Γενικού Επιτελείου των IDF, [Al-Monitor](https://www.al-monitor.com/originals/2026/09/netanyahu-says-gaza-documentary-naza-shocking-incitement), 2026-09-14

> Η ταινία «NAZA» παρουσιάζει μια διαστρεβλωμένη, παραπλανητική και ανειλικρινή εικόνα της διαδικασίας σχεδιασμού στόχων και διεξαγωγής πληγμάτων των IDF. Η αφήγησή της βασίζεται σε σοβαρά πραγματολογικά σφάλματα που πηγάζουν από μια παραποιημένη και χειριστική παρουσίαση της πραγματικότητας.
>
> Μονάδα Εκπροσώπου Τύπου των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων, γραπτή απάντηση, [IDF Spokesperson's Unit](https://cdn-media.web-view.net/i/ww3xwccasc/________________________16.pdf), 2026-10-01

### Η γραπτή απάντηση του ισραηλινού στρατού, ισχυρισμό προς ισχυρισμό

Την 1 Οκτωβρίου 2026, ο ισραηλινός στρατός δημοσίευσε μια δεκασέλιδη απάντηση. Υποστηρίζει ότι η ταινία βασίζεται σε μαρτυρίες ανώνυμων προσώπων, τα οποία περιγράφουν κυρίως εμπειρίες από ένα περιορισμένο, αρχικό στάδιο μιας διαδικασίας με πολλά επόμενα στάδια. Παραλείπει το πλαίσιο που είναι απαραίτητο για την κατανόηση του πολέμου και εντείνει τη διαστρέβλωση με χειριστικό μοντάζ και υπαινιγμούς για ιστορικές θηριωδίες.

Η απάντηση ξεκινά από τον τίτλο. Το NAZA είναι το εβραϊκό ακρωνύμιο του nezek agavi, δηλαδή της παράπλευρης ζημίας, ενός επαγγελματικού όρου που χρησιμοποιεί κάθε στρατός ο οποίος τηρεί τον νόμο. «Παραδόξως, η ταινία παρουσιάζει την εξαιρετική προσπάθεια και τη λεπτομερή εργασία που αφιερώνει ο ισραηλινός στρατός στην εκτίμηση αυτής της βλάβης πριν από τα πλήγματα ως απόδειξη αδιαφορίας για τη ζωή των αμάχων. Στην πραγματικότητα, η εκτίμηση της αναμενόμενης βλάβης σε αμάχους αποτελεί απαίτηση του διεθνούς δικαίου». Οι διοικητές χρησιμοποιούν αυτή την εκτίμηση για να κρίνουν αν ένα πλήγμα είναι νόμιμο, να προσθέσουν μέτρα προφύλαξης, να αλλάξουν το σχέδιο ή να το ακυρώσουν.

#### Τρία προβλήματα στον τρόπο με τον οποίο γυρίστηκε η ταινία

- **Μάρτυρες που μιλούν για όσα δεν γνωρίζουν.** Οι συνεντευξιαζόμενοι παρουσιάζονται ως στελέχη των υπηρεσιών πληροφοριών. Οι μαρτυρίες τους αφορούν τα αρχικά στάδια συλλογής πληροφοριών, όχι τον σχεδιασμό και την έγκριση πληγμάτων, που ανήκουν στην αρμοδιότητα επιχειρησιακών υπηρεσιών. Μια προκαταρκτική εκτίμηση για τους αμάχους κοντά σε έναν στόχο δεν είναι η τελική εκτίμηση βάσει της οποίας πραγματοποιήθηκε ένα πλήγμα: η στόχευση συγκεκριμένου τμήματος, η αλλαγή όπλου ή χρόνου εκτέλεσης και η απομάκρυνση ανθρώπων μετά από προειδοποιήσεις μπορούν να την αλλάξουν σημαντικά. Νομικοί σύμβουλοι με επαγγελματική ανεξαρτησία εξετάζουν τα πλήγματα, ενώ στη διάρκεια του πολέμου διοικητές περιόρισαν, τροποποίησαν, επέστρεψαν για επανεξέταση ή απέρριψαν σχέδια πληγμάτων λόγω της αναμενόμενης βλάβης σε αμάχους.
- **Απουσία διασταύρωσης.** Πέρα από τις ανώνυμες μαρτυρίες, η ταινία δεν παραθέτει οδηγίες, αρχεία ή άλλα στοιχεία που να τις επιβεβαιώνουν. Κανένα από τα καταγγελλόμενα πλήγματα δεν προσδιορίζεται με βάση τον στόχο, την ημερομηνία, τον τόπο ή τα θύματα, ώστε ο θεατής να μπορεί να το ελέγξει. Αντίθετα με την καθιερωμένη δημοσιογραφική πρακτική, οι δημιουργοί δεν υπέβαλαν τους ισχυρισμούς τους στον ισραηλινό στρατό πριν από τη δημοσίευση.
- **Το πλαίσιο που παραλείπεται.** Η ταινία δίνει ελάχιστη βαρύτητα στη σφαγή της 7ης Οκτωβρίου, η οποία εξηγεί την απειλή που αποτελούσε η Χαμάς και γιατί το Ισραήλ οδηγήθηκε στον πόλεμο· στο ότι η Χαμάς εγκατέστησε τρομοκράτες, όπλα και υποδομές μέσα και κάτω από νοσοκομεία, εγκαταστάσεις του ΟΗΕ, σχολεία και τεμένη, ενώ οι τρομοκράτες της πολεμούσαν με πολιτικά ρούχα· και στα μέτρα προστασίας των αμάχων: ακυρώσεις πληγμάτων, μια ειδική ομάδα που εξέδιδε προειδοποιήσεις και παρακολουθούσε την παρουσία αμάχων, ανεξάρτητους νομικούς συμβούλους και περισσότερους από 3.9 εκατομμύρια μετρικούς τόνους τροφίμων που μεταφέρθηκαν στη Γάζα από τον Οκτώβριο του 2023.

#### Οι ισχυρισμοί της ταινίας και οι απαντήσεις του ισραηλινού στρατού

- **Η ταινία:** Δόθηκε έγκριση να σκοτωθούν 500 άμαχοι σε ένα μόνο πλήγμα.
  **Ο ισραηλινός στρατός:** Ο ισραηλινός στρατός δεν σχεδίασε, δεν ενέκρινε και δεν πραγματοποίησε ποτέ πλήγμα στη Γάζα για το οποίο αναμενόταν να σκοτωθούν 500 άμαχοι ή αριθμός έστω κοντά σε αυτόν. Κανείς δεν έχει ισχυριστεί σοβαρά ότι κάποιο πλήγμα προκάλεσε αριθμό θανάτων που να πλησιάζει αυτόν. Οι δημιουργοί συμπεριέλαβαν τον ισχυρισμό στο τρέιλερ, παρότι δεν μπορούσαν να τον έχουν επαληθεύσει.
- **Η ταινία:** Επιτρέπονταν πλήγματα κατά χαμηλόβαθμων τρομοκρατών με έως 20 αναμενόμενους θανάτους αμάχων και κατά ανώτερων διοικητών με έως 200.
  **Ο ισραηλινός στρατός:** Ο ισχυρισμός συγχέει το όριο έγκρισης με την άδεια εκτέλεσης πλήγματος και μια βάση δεδομένων με έναν κατάλογο στόχων. Το όριο καθορίζει μόνο ποιος μπορεί να εγκρίνει ένα πλήγμα· δεν ορίζει επιτρεπόμενο αριθμό θανάτων, και κάθε διοικητής οφείλει και πάλι να κρίνει την αναλογικότητα του κάθε πλήγματος. Η απαίτηση έγκρισης από ανώτερο επίπεδο πάνω από ορισμένους αριθμούς είναι συνήθης στους δυτικούς στρατούς. Όριο 200 δεν υπήρξε ποτέ.
- **Η ταινία:** Το Lavender είναι ένας κατάλογος ανθρώπων προς θανάτωση.
  **Ο ισραηλινός στρατός:** Το Lavender είναι μια βάση δεδομένων που διασταυρώνει πηγές πληροφοριών, ώστε τα στοιχεία για τρομοκράτες να παραμένουν ενημερωμένα. Η καταχώριση ενός προσώπου σε αυτή δεν το καθιστά στόχο, πόσο μάλλον δεν εγκρίνει πλήγμα εναντίον του.
- **Η ταινία:** Η καταμέτρηση NAZA δεν διακρίνει ανάμεσα σε ενήλικες και παιδιά.
  **Ο ισραηλινός στρατός:** Αυτό ακριβώς απαιτεί το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο: ο άμαχος παραμένει άμαχος ανεξαρτήτως ηλικίας και η ζωή κανενός αμάχου δεν αξίζει λιγότερο. Σε όλη τη διάρκεια του πολέμου, η παρουσία αμάχων, και ιδιαίτερα παιδιών, οδήγησε διοικητές να ακυρώσουν, να αναβάλουν ή να επανασχεδιάσουν πλήγματα.
- **Η ταινία:** Οι θάνατοι αμάχων δεν ελέγχονταν ποτέ μετά τα πλήγματα.
  **Ο ισραηλινός στρατός:** Αρκετές μονάδες του ισραηλινού στρατού εξετάζουν τα αποτελέσματα των πληγμάτων, συμπεριλαμβανομένων των αναφορών για βλάβες σε αμάχους. Οι συνεντευξιαζόμενοι δεν ανήκαν σε αυτές. Οι έλεγχοι αυτοί οδήγησαν σε διερεύνηση εκατοντάδων περιστατικών, ενώ ο Στρατιωτικός Γενικός Εισαγγελέας αποφασίζει για τη διενέργεια ποινικών ερευνών.
- **Η ταινία:** Η τεχνητή νοημοσύνη παρήγαγε δεκάδες χιλιάδες στόχους, οι οποίοι δέχθηκαν επίθεση.
  **Ο ισραηλινός στρατός:** Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποφασίζει αν ένα αντικείμενο ή ένα πρόσωπο αποτελεί στόχο ούτε αν θα πληγεί ένας στόχος. Αναλυτές εντοπίζουν στόχους βάσει καθορισμένων διαδικασιών· τους εγκρίνει εξουσιοδοτημένος αξιωματικός πληροφοριών· και μια ευρύτερη διαδικασία σχεδιασμού καταλήγει σε απόφαση επιχειρησιακού διοικητή σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Τα εργαλεία δεδομένων απλώς βοηθούν τους αναλυτές να διασταυρώνουν τις πληροφορίες που έχουν ήδη συγκεντρώσει.
- **Η ταινία:** Στρατιώτες πυροβόλησαν αμάχους κοντά σε σημεία διανομής βοήθειας.
  **Ο ισραηλινός στρατός:** Οι οδηγίες του ισραηλινού στρατού απαγορεύουν τη στοχοποίηση αμάχων. Κοντά στα σημεία διανομής, οι κανόνες εμπλοκής επέτρεπαν πυρά μόνο κατά τρομοκρατών και υπόπτων που αποτελούσαν άμεση απειλή. Τα σημεία λειτουργούσαν σε εμπόλεμη ζώνη, όπου τρομοκράτες αναμειγνύονταν σκόπιμα με το πλήθος. Μετά από τραγικά περιστατικά έγιναν διερευνήσεις, προστέθηκαν διαδρομές πρόσβασης, πινακίδες και φράγματα, και έκτακτα περιστατικά παραπέμφθηκαν στον μηχανισμό διερεύνησης πραγματικών περιστατικών του Γενικού Επιτελείου.
- **Η ταινία:** Κτίρια βομβαρδίστηκαν «σύμφωνα με τον αλγόριθμο», ενώ παρέμενε εκεί το ένα τέταρτο των κατοίκων, επειδή είχαν προειδοποιηθεί.
  **Ο ισραηλινός στρατός:** Κανένας αλγόριθμος δεν έχει αποφασίσει ποτέ την εκτέλεση πλήγματος. Κάθε πλήγμα ξεκινά από έναν στρατιωτικό σκοπό· χωρίς αυτόν δεν σχεδιάζεται τίποτα, ανεξάρτητα από τον αριθμό των αμάχων. Μια προειδοποίηση δεν επιτρέπει ποτέ να αγνοηθούν οι άμαχοι που παραμένουν. Όπου η Χαμάς μετέτρεψε συγκροτήματα κτιρίων σε χώρους πολεμικών επιχειρήσεων, κάθε κτίριο έπρεπε και πάλι να οριστεί ξεχωριστά ως στόχος και να περάσει από αξιολόγηση αναλογικότητας.
- **Η ταινία:** Στον ισραηλινό στρατό διαδόθηκε η πεποίθηση ότι στη Γάζα δεν υπάρχουν άμαχοι που δεν εμπλέκονται στις εχθροπραξίες.
  **Ο ισραηλινός στρατός:** Η διάκριση ανάμεσα σε όσους συμμετέχουν στις εχθροπραξίες και στους αμάχους περιλαμβάνεται σε κάθε οδηγία στοχοποίησης του ισραηλινού στρατού. Το αίσθημα ενός συνεντευξιαζόμενου δεν αντιπροσωπεύει τον στρατό, τους διοικητές ή τις διαταγές του, ούτε τις προειδοποιήσεις, τον προσεκτικό σχεδιασμό και τα ακυρωμένα πλήγματα με τα οποία εφαρμόζεται στην πράξη αυτή η διάκριση.
- **Η ταινία:** Ένας συνεντευξιαζόμενος ρωτήθηκε αν πρόκειται για γενοκτονία και απάντησε ναι.
  **Ο ισραηλινός στρατός:** Η κατηγορία είναι εξωφρενική και αβάσιμη. Το να ζητά κανείς από ανθρώπους που δεν είναι ειδικοί και δεν συμμετείχαν σε διοικητικές αποφάσεις την προσωπική τους άποψη για έναν νομικό όρο είναι χειριστικό και άσχετο με το ζήτημα. Η γενοκτονία προϋποθέτει ειδική πρόθεση καταστροφής μιας ομάδας, και τέτοια πρόθεση δεν υπήρξε ποτέ. Στόχοι του πολέμου ήταν η διάλυση της Χαμάς και η επιστροφή των ομήρων· ο ισραηλινός στρατός εξέδωσε προειδοποιήσεις, ακύρωσε πλήγματα και διευκόλυνε την παροχή βοήθειας για να προστατεύσει τον ίδιο πληθυσμό που, κατά την ταινία, επιδίωκε να καταστρέψει.

«Οι τραγικές συνέπειες του πολέμου δεν δικαιολογούν τη διαστρέβλωση των γεγονότων. Μια σοβαρή συζήτηση για τη βλάβη που υφίστανται οι άμαχοι απαιτεί σοβαρή παρουσίαση του τρόπου με τον οποίο λήφθηκαν πράγματι οι αποφάσεις. Αυτό ακριβώς δεν προσφέρει η ταινία.»

## Τι διαπίστωσαν οι επικριτές

Δημοσιογράφοι, κριτικοί, αξιωματικοί και νομικοί εμπειρογνώμονες στο Ισραήλ και στο εξωτερικό εξέτασαν την ταινία και δημοσίευσαν τα συμπεράσματά τους. Ορισμένες από τις πιο αιχμηρές παρατηρήσεις προήλθαν από αρθρογράφους που αντιτίθενται στην κυβέρνηση του Ισραήλ και έχουν επικρίνει τη διεξαγωγή του πολέμου από τον στρατό. Παραθέτουμε τα λόγια τους όπως δημοσιεύτηκαν, σε μετάφραση όπου χρειάζεται, με σύνδεσμο προς κάθε πρωτότυπο.

### Τίποτα που να μπορεί να ελεγχθεί

Η επιχειρηματολογία της ταινίας βασίζεται σε ανώνυμες μαρτυρίες. Δεν δίνονται ονόματα, μονάδες, ημερομηνίες, τοποθεσίες ή συγκεκριμένα πλήγματα, οπότε κανένας από τους ισχυρισμούς της δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί ή να διαψευστεί.

> Ως δημοσιογράφος, δεν νομίζω ότι θα το μετέδιδα. Γιατί δεν προσκομίζετε κανένα αποδεικτικό στοιχείο για τα πάρα πολύ σοβαρά πράγματα που περιγράφουν. Δεν έχουμε τα ονόματά τους, τις μονάδες τους, ώστε να ξέρουμε ότι είχαν πράγματι πρόσβαση στις πληροφορίες για τις οποίες μιλούν.
>
> Ραβίβ Ντρούκερ, ερευνητικός δημοσιογράφος του Channel 13, απευθυνόμενος στον Γιουβάλ Αβραάμ, [Jewish News](https://www.jewishnews.co.uk/new-documentary-about-idf-strikes-in-gaza-causes-anger-in-israel/), 2026-09-15

> Κανένας από τους ισχυρισμούς δεν τεκμηριώνεται ανεξάρτητα. Η απουσία ημερομηνιών, ονομάτων ή αρκετών συγκεκριμένων λεπτομερειών πέρα από όσα θυμούνται οι συνεντευξιαζόμενοι αφήνει, δυστυχώς, περιθώριο στους επικριτές.
>
> Γκαλ Μπέκερμαν, αρχισυντάκτης, [The Atlantic](https://www.theatlantic.com/culture/2026/09/missed-opportunity-documentary-movie-naza/688832/), 2026-09-30

> Οι δημιουργοί δεν έδωσαν σε εκείνον τον οποίο αφορούν οι καταγγελίες —στην προκειμένη περίπτωση, στις Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις— την ευκαιρία να απαντήσει πριν από τη δημοσίευση, όπως συνηθίζεται.
>
> Εμάνουελ Φάμπιαν και Νουρίτ Γιοχανάν, ανταποκριτές στρατιωτικών και αραβικών θεμάτων, [The Times of Israel](https://www.timesofisrael.com/nazas-claims-about-idf-conduct-in-gaza-are-grave-so-are-the-films-journalistic-flaws/), 2026-09-27

> Ακριβώς εδώ βρίσκεται το δημοσιογραφικό πρόβλημα της ταινίας. Η επιχειρηματολογία της βασίζεται αποκλειστικά σε ανώνυμες δηλώσεις.
>
> Ρίχαρντ Κ. Σνάιντερ, πρώην επικεφαλής του γραφείου του ARD στο Τελ Αβίβ, [Neue Zürcher Zeitung](https://www.nzz.ch/feuilleton/kino-fernsehen-streaming/fuehrt-israel-den-krieg-wie-ein-videospiel-was-naza-zeigt-und-was-nicht-ld.10026098), 2026-10-01

> Στο NAZA δεν υπάρχει ούτε ένα από τα πέντε βασικά ερωτήματα της δημοσιογραφίας.
>
> Μπαρούχ Κρα, ερευνητικός δημοσιογράφος, [Walla! News](https://www.walla.co.il/news/opinions/383956783), 2026-10-08

> Μια δημόσια δίκη κατά την καλύτερη αντιδημοκρατική παράδοση (μουσολινική, σταλινική, διαλέξτε). Κατήγοροι: με κρυμμένα πρόσωπα. Παρουσίαση της υπόθεσης: ένα μοντάζ αποσπασμάτων από δηλώσεις. Συνήγοροι υπεράσπισης: κανένας. Τρίτοι: κανένας. Προεδρεύων δικαστής: το πλήθος στη δίκη. Ετυμηγορία (αυτόματη): ένοχος.
>
> Ο ιστορικός Μικέλε Σαρφάτι, όπως τον παραθέτει ο Πιερλουίτζι Μπατίστα, [Il Foglio](https://www.ilfoglio.it/en/television/2026/09/14/news/how-fauda-responds-to-naza--407498), 2026-09-14

### Λόγια που μπήκαν στο στόμα των μαρτύρων

Το μοναδικό «ναι» μπροστά στην κάμερα για τη γενοκτονία είναι απάντηση σε ερώτηση του ίδιου του δημοσιογράφου.

> Προσέξτε ότι ο συνεντευξιαζόμενος δεν το λέει ευθέως· επιβεβαιώνει αυτή την εκτίμηση αφού ο Αβραάμ τού έβαλε τη λέξη στο στόμα με την ερώτησή του. Από δημοσιογραφική άποψη, πρόκειται για καθοδηγητική ερώτηση.
>
> Τιμ Κάσπαρ Μπέμε, συντάκτης πολιτιστικών θεμάτων, [taz](https://taz.de/Debatte-um-Dokumentarfilm-Naza/!6211185/), 2026-09-27

> Μόνο ένας από τους συνεντευξιαζόμενους χρησιμοποιεί τη λέξη, και αυτό μόνο αφού τον παροτρύνει ένας από τους δημιουργούς, ο Γιουβάλ Αβραάμ. Όμως σε αυτές τις συζητήσεις δεν άκουσα τίποτα για πρόθεση, ούτε καν ουσιαστική εχθρότητα ή επιθυμία να σκοτώσουν.
>
> Γκαλ Μπέκερμαν, αρχισυντάκτης, [The Atlantic](https://www.theatlantic.com/culture/2026/09/missed-opportunity-documentary-movie-naza/688832/), 2026-09-30

> Ένας από τους 24 ανώνυμους στρατιώτες και εφέδρους που δέχτηκαν να μιλήσουν στην κάμερά τους ερωτάται αν πιστεύει ότι το Ισραήλ διαπράττει γενοκτονία και απαντά «ναι». Τι είπαν οι άλλοι 20 και κάτι συνεντευξιαζόμενοι όταν τους τέθηκε αυτή η ερώτηση; Δεν έχει σημασία.
>
> Γισάι Κίτσελς, κριτικός κινηματογράφου, [Israel Hayom](https://www.israelhayom.co.il/culture/films/article/21518084), 2026-09-30

### Τι σημαίνουν πραγματικά οι αριθμοί

Αξιωματικοί που εργάστηκαν στο σύστημα εξηγούν ότι ένας αριθμός NAZA καθορίζει ποιος πρέπει να εγκρίνει ένα πλήγμα και τι πρέπει να γίνει για να περιοριστούν οι βλάβες. Δεν αποτελεί άδεια να σκοτωθούν τόσοι άνθρωποι.

> Το NAZA 20 δεν ήταν έγκριση για τη θανάτωση 20 ανθρώπων. Ήταν μια κατηγορία που παρέπεμπε ένα προτεινόμενο πλήγμα στην κατάλληλη διαδικασία ελέγχου και έγκρισης.
>
> Αντισυνταγματάρχης ε.α. Γιαΐρ Μιρόν, Στρατιωτική Υπηρεσία Πληροφοριών, [yairmiron.com](https://www.yairmiron.com/media/yair-miron-naza-manipulations-en), 2026-10-04

> Όταν στη διαδικασία έγκρισης εμφανίζονται οι λέξεις «Naza 500 – εκτιμώμενες παράπλευρες απώλειες 500», αυτό σημαίνει ότι πρέπει να ληφθούν μέτρα για να μειωθούν οι παράπλευρες απώλειες.
>
> Αντισυνταγματάρχης ε.α. Σαρίτ Ζεχαβί, συνιδρύτρια της μονάδας προειδοποίησης αμάχων των Ισραηλινών Ενόπλων Δυνάμεων, [The Times of Israel](https://blogs.timesofisrael.com/the-truth-about-naza-or-collateral-damage/), 2026-09-17

> Το ότι καταγράφουμε τις παράπλευρες απώλειες δεν σημαίνει ότι θα επιτεθούμε αυτομάτως. Αντιθέτως, σκοπός είναι να εντοπίσουμε τους κινδύνους, ώστε να σκεφτούμε τρόπους να τους αποτρέψουμε ή να τους μειώσουμε.
>
> Αντισυνταγματάρχης ε.α. Σαρίτ Ζεχαβί, συνιδρύτρια της μονάδας προειδοποίησης αμάχων των Ισραηλινών Ενόπλων Δυνάμεων, [JNS](https://www.jns.org/news/israel-news/naza-documentary-fails-to-show-idf-efforts-to-prevent-civilian-casualties-former-officer-says), 2026-09-28

> Ήμουν υπεύθυνος για τον σχεδιασμό και την εκτέλεση χιλιάδων πληγμάτων. Δεν συνάντησα ποτέ τέτοιον αριθμό, ούτε καν κάτι κοντινό. Μπορώ να πω με απόλυτη βεβαιότητα: δεν υπήρξε τέτοια εγκεκριμένη επιχείρηση.
>
> Έφεδρος συνταγματάρχης, πιλότος μαχητικών και πρώην διοικητής της αεροπορικής βάσης Ραμάτ Νταβίντ, σχετικά με τον ισχυρισμό για τον αριθμό 500, [Jüdische Allgemeine](https://www.juedische-allgemeine.de/israel/kampfpilot-weist-vorwuerfe-von-naza-zurueck/), 2026-09-17

> Η κριτική που άκουγα επανειλημμένα εκ των έσω δεν ήταν ότι η Πολεμική Αεροπορία βιαζόταν υπερβολικά. Ήταν ότι ήταν υπερβολικά προσεκτική.
>
> Άβι Λιούις, έφεδρος στη διεύθυνση σχεδιασμού και επιχειρήσεων της Πολεμικής Αεροπορίας, [The Times of Israel](https://blogs.timesofisrael.com/i-worked-with-the-real-naza-heres-what-the-film-gets-wrong/), 2026-10-07

> Αν συνέβαινε όλη αυτή η απερίσκεπτη σφαγή, γιατί δεν αποτυπώνεται στους ίδιους τους αριθμούς της Γάζας;
>
> Κάιλ Σμιθ, κριτικός κινηματογράφου και αρθρογράφος, [The Wall Street Journal](https://www.wsj.com/opinion/free-expression/naza-has-nada-on-israel-33203a03), 2026-11-02

### Όσα παραλείπει η ταινία

Η 7η Οκτωβρίου, οι όμηροι, οι τρομοκράτες της Χαμάς που πολεμούσαν από σπίτια, νοσοκομεία και σήραγγες, καθώς και οι προειδοποιήσεις και τα πλήγματα που ακυρώθηκαν, απουσιάζουν σε μεγάλο βαθμό.

> Αυτό που έφερε τον πόλεμο στη Γάζα —η σφαγή και η ομηρία που διέπραξε η Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023— μένει σε μεγάλο βαθμό εκτός κάδρου.
>
> Όμερ Σεμ Τοβ, που κρατήθηκε όμηρος από τη Χαμάς επί 505 ημέρες, [The Wall Street Journal](https://www.wsj.com/opinion/hostages-like-me-were-also-nazacollateral-damage-7cfeb4aa), 2026-09-22

> Αν με σκότωνε μια ισραηλινή βόμβα, η Χαμάς θα κέρδιζε δύο φορές: εγώ θα ήμουν νεκρός και την ευθύνη θα την είχε το Ισραήλ.
>
> Όμερ Σεμ Τοβ, που κρατήθηκε όμηρος από τη Χαμάς επί 505 ημέρες, [The Wall Street Journal](https://www.wsj.com/opinion/hostages-like-me-were-also-nazacollateral-damage-7cfeb4aa), 2026-09-22

> Υπάρχουν εκτενή και πειστικά στοιχεία ότι η Χαμάς χρησιμοποιεί αμάχους ως ανθρώπινες ασπίδες.
>
> Ραβίβ Ντρούκερ, ερευνητικός δημοσιογράφος, [Haaretz](https://www.haaretz.co.il/opinions/2026-09-14/ty-article-opinion/.highlight/000001a0-9b2e-dfa9-ada3-db6e79a80000), 2026-09-14

> Ο ασύμμετρος πόλεμος της Χαμάς, το εκτεταμένο δίκτυο σηράγγων της και η χρήση πυκνοκατοικημένων περιοχών για στρατιωτικές υποδομές θίγονται ελάχιστα. Ούτε αναφέρει η ταινία ότι ακόμη και βάσει του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου οι απώλειες αμάχων είναι αποδεκτές υπό πολύ συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
>
> Ρίχαρντ Κ. Σνάιντερ, πρώην επικεφαλής του γραφείου του ARD στο Τελ Αβίβ, [Neue Zürcher Zeitung](https://www.nzz.ch/feuilleton/kino-fernsehen-streaming/fuehrt-israel-den-krieg-wie-ein-videospiel-was-naza-zeigt-und-was-nicht-ld.10026098), 2026-10-01

> Ένα γεγονός είναι ιδιαίτερα δύσκολο να συμβιβαστεί με την εικόνα ενός στρατού που αδιαφορεί για τη ζωή των αμάχων: το Ισραήλ προειδοποίησε επανειλημμένα τους κατοίκους της Γάζας πριν από μεγάλες επιχειρήσεις και πλήγματα.
>
> Άρι Μπλιτς, [Washington Examiner](https://www.washingtonexaminer.com/op-eds/4748795/naza-documentary-venice-fact-check/), 2026-10-01

> Υπολογίζουν πόσες παράπλευρες απώλειες θα υπάρξουν αν πραγματοποιήσουν μια επίθεση, όπως απαιτεί ο νόμος, και λαμβάνουν περισσότερες προφυλάξεις από οποιονδήποτε άλλο στην ιστορία για να τις περιορίσουν.
>
> Τζον Σπένσερ, μελετητής του αστικού πολέμου, [Breitbart](https://www.breitbart.com/politics/2026/10/07/exclusive-urban-warfare-expert-john-spencer-gaza-genocide-libel-against-israel-is-greatest-lie-in-modern-history/), 2026-10-07

### Όχι ανεξάρτητος έλεγχος

Η Guardian δημοσίευσε τις έρευνες στις οποίες βασίζεται η ταινία και ανέλαβε την παραγωγή της. Ο σκηνοθέτης δήλωσε ότι δεν επαλήθευσε κάθε περίπτωση.

> Ούτε όνομα, ούτε βαθμός, ούτε μονάδα, ούτε ημερομηνία. Η Guardian δημοσίευσε τις έρευνες στις οποίες βασίζεται η ταινία, την παράγει και ένας από τους δημοσιογράφους της βοήθησε στο μοντάζ.
>
> Ένας επιζών του Ολοκαυτώματος και 28 δημόσια πρόσωπα, σε ανοιχτή επιστολή, [Alliance](https://www1.alliancefr.com/actualites/tribune-une-rescapee-de-la-shoah-et-vingt-huit-personnalites-contre-le-film-naza-6135461), 2026-10-16

> Όταν ο Ισραηλινός ερευνητικός δημοσιογράφος Ραβίβ Ντρούκερ τον ρώτησε σε συνέντευξη αν επιχείρησε να διασταυρώσει τους ισχυρισμούς των ανώνυμων Ισραηλινών, ο Αβραάμ παραδέχτηκε ότι δεν επαλήθευσε όλες τις περιπτώσεις πίσω από τους ισχυρισμούς για μαζικούς θανάτους αμάχων.
>
> Άνταμ Λέβικ, συνεκδότης του CAMERA UK, [JNS](https://www.jns.org/opinion/adam-levick/the-premise-of-naza-doesnt-hold-up), 2026-09-20

> Από τη στιγμή που γυρίζεις μια ταινία για το πώς ο στρατός προσπάθησε να καθορίσει την αναλογία ανάμεσα σε τρομοκράτες και αμάχους θύματα, έχεις ήδη αναιρέσει πλήρως το επιχείρημα περί γενοκτονίας.
>
> Γιόσι Κλάιν Χαλέβι, Ινστιτούτο Σαλόμ Χάρτμαν, [Il Foglio](https://www.ilfoglio.it/esteri/2026/09/17/news/se-anche-hamas-elogia-naza--407781), 2026-09-17

> Οι παράπλευρες απώλειες είναι, εξ ορισμού, βλάβη σε ανθρώπους που δεν αποτελούσαν στόχο. Η γενοκτονία απαιτεί το αντίθετο: τη συγκεκριμένη πρόθεση καταστροφής ενός λαού. Η ταινία δεν μπορεί να ισχυρίζεται και τα δύο.
>
> Άβι Λιούις, έφεδρος στη διεύθυνση σχεδιασμού και επιχειρήσεων της Πολεμικής Αεροπορίας, [The Times of Israel](https://blogs.timesofisrael.com/i-worked-with-the-real-naza-heres-what-the-film-gets-wrong/), 2026-10-07

### Ο υπαινιγμός για τους Ναζί

Επικριτές από όλο το πολιτικό φάσμα παρατήρησαν ότι για τον τίτλο επιλέχθηκε η εβραϊκή λέξη αντί της αγγλικής, καθώς και τι θυμίζει ο ήχος της.

> Για οποιονδήποτε άλλον συναντήσει τη λέξη, μπορεί να μοιάζει με ένα στρεβλό λεκτικό κράμα της Γάζας και των Ναζί ή, τουλάχιστον, να στρέφει τη σκέψη προς τους θαλάμους αερίων. Δεν μου φαίνεται συμπτωματικό.
>
> Γκαλ Μπέκερμαν, αρχισυντάκτης, [The Atlantic](https://www.theatlantic.com/culture/2026/09/missed-opportunity-documentary-movie-naza/688832/), 2026-09-30

> Η γλωσσική τους επιλογή ενός ακρωνυμίου τόσο κοντινού στη λέξη «Nazi», αντί για τον καθιερωμένο αγγλικό όρο, δεν ήταν τυχαία.
>
> Άνταμ Λέβικ, συνεκδότης του CAMERA UK, [JNS](https://www.jns.org/opinion/adam-levick/the-premise-of-naza-doesnt-hold-up), 2026-09-20

## Με λίγα λόγια

- **Πριν από την προβολή.** Οι κλειστές προβολές για μικρά, επιλεγμένα ακροατήρια και η εκτεταμένη δημοσιογραφική κάλυψη μιας ταινίας που κανείς δεν μπορούσε ακόμη να δει δημιούργησαν κενό πληροφόρησης. Οι θεατές το γέμισαν με τους δικούς τους φόβους και έφτασαν στην προβολή έχοντας ήδη επηρεαστεί από την κάλυψη.
- **Μέσα στην ταινία.** Κάθε σκηνή χρησιμοποιεί ένα μέσο επιρροής: υπνωτική γλώσσα, αποσιώπηση συμφραζομένων, αναπλαισίωση, φορτισμένες ερωτήσεις, οπτικές και ηχητικές άγκυρες, συμπιεσμένη χρονολογική ακολουθία και μια υποβαλλόμενη αναλογία με το Ολοκαύτωμα. Το πιο συχνό τέχνασμα είναι η απότομη μετάβαση από στρατιώτες που περιγράφουν βομβαρδισμούς στη Γάζα σε φωτισμένα μπαλκόνια και σαλόνια στο Τελ Αβίβ.
- **Ο δημοσιογράφος.** Ο Γιουβάλ Αβραάμ, που είναι και συνσκηνοθέτης, δεν θέτει ουδέτερες ερωτήσεις. Διακόπτει, δίνει στον στρατιώτη χαρτί και στυλό, επιμένει σε φορτισμένους ορισμούς («Ένα μωρό είναι NAZA 1;»), παρουσιάζει τους αριθμούς μέσα από δικό του πλαίσιο («500 είναι μια μικρή πόλη στο Ισραήλ») και αποδίδει την ενοχή στην ίδια την ταυτότητα του συνομιλητή του («Έχεις ήδη πάρει μέρος σε αυτό»).
- **Το πλαίσιο του Ολοκαυτώματος.** Προς το τέλος της ταινίας, σύμβολα του Ολοκαυτώματος —η σειρήνα της ημέρας μνήμης, ένας φόρος τιμής στον Κλοντ Λανζμάν, μια ατμομηχανή, σιδηροδρομικές γραμμές, καπνός— συνδέονται με τη σημερινή Γάζα. Το εβραϊκό κράτος παρουσιάζεται, μέσα από τη δική του μνήμη, ως δράστης ενός ολοκαυτώματος.
- **Τα τεκμήρια.** Πληροφορίες από δεύτερο χέρι παρουσιάζονται ως γεγονότα: ο στρατιώτης που περιγράφει σκυλιά να τρώνε πτώματα λέει ότι δεν το είδε. Οι ομαδικοί τάφοι περιγράφονται με λόγια, χωρίς πλάνα. Γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένοι σχεδόν απουσιάζουν από το κάδρο. Η περιγραφή ανθρώπων που πέφτουν «ο ένας πάνω στον άλλο» από πυρά ελεύθερου σκοπευτή σε μεγάλη απόσταση δεν συνάδει με τη βαλλιστική ή την ανθρώπινη συμπεριφορά.

## 1. Πριν από την προβολή

> Αν μας το κρύβουν, τότε θα είναι η καθαρή αλήθεια που το κατεστημένο φοβάται μήπως δούμε.
>
> Ο έμμεσος υπαινιγμός που γεννά στο κοινό η περιορισμένη πρόσβαση

Ο τρόπος κυκλοφορίας της ταινίας επηρέασε το κοινό πριν ακόμη προβληθεί το πρώτο καρέ. Μικρές, κλειστές προβολές και εκτενής κάλυψη μιας ταινίας που κανείς δεν μπορούσε ακόμη να δει καλλιέργησαν περιέργεια, την αίσθηση μιας μυστικής γνώσης και μια παγιωμένη δημόσια αφήγηση.

### 1. Μια ταινία που δεν μπορούσε κανείς να δει

Το NAZA προβλήθηκε σε μικρό κοινό, ενώ συνεντεύξεις, τηλεοπτικά ρεπορτάζ και άρθρα συζητούσαν μια ταινία που το ευρύ κοινό δεν μπορούσε ακόμη να παρακολουθήσει.

- **Η αύρα του απόκρυφου.** Όσοι παρευρίσκονται γίνονται μια κλειστή ομάδα με προνομιακή πρόσβαση. Όλοι οι άλλοι ακούν για την ταινία και περιμένουν. Η αναμονή αφήνει ένα κενό, το οποίο γεμίζουν με ό,τι χειρότερο μπορούν να φανταστούν. Κάθε αριθμός και κάθε κατηγορία διογκώνεται πριν δει κανείς έστω ένα καρέ.
- **Ο τίτλος.** Η ταινία ονομάζεται NAZA, από την εβραϊκή στρατιωτική συντομογραφία του nezek agavi, δηλαδή «παράπλευρες απώλειες», αντί να χρησιμοποιεί τον αγγλικό όρο. Η συντομογραφία ακούγεται επίσης σαν αραβικό όνομα.

### 2. Η επίδραση του κενού

Τα μέσα ενημέρωσης μιλούν εκτενώς για μια ταινία που δεν είναι ακόμη διαθέσιμη στο κοινό.

- **Η ανάγκη για μια απάντηση.** Ο νους δυσκολεύεται με την αβεβαιότητα. Όταν όλοι μιλούν για μια ταινία που κανείς δεν μπορεί να δει, δημιουργείται ένα κενό πληροφόρησης.
- **Προβολή των φόβων.** Το κενό γεμίζει με ανησυχίες, όχι με γεγονότα. Η φαντασία διαμορφώνει την κατηγορία πριν εμφανιστεί έστω ένα καρέ.

### 3. Απαγορευμένος καρπός και τεχνητή σπανιότητα

Η πρόσβαση παραμένει περιορισμένη, ενώ ο θόρυβος γύρω από την ταινία μεγαλώνει.

- **Η άρνηση πρόσβασης ως απόδειξη.** Μόλις περιοριστεί η πρόσβαση, ριζώνει η υπόνοια ότι αυτό που κρύβεται πρέπει να είναι αληθινό. Όσοι βρίσκονται στην αίθουσα αισθάνονται ηθικά και πνευματικά ανώτεροι από τους υπόλοιπους. Αν αμφισβητήσουν την ταινία, κινδυνεύουν να χάσουν τη θέση τους στην ομάδα των «φωτισμένων».
- **Η κυκλοφορία σε μικρές δόσεις.** Η σταδιακή διάθεση, όπως συμβαίνει με μια περιορισμένη κυκλοφορία στη μόδα, αυξάνει τη ζήτηση. Κάθε δελτίο για «την ταινία που προκαλεί σάλο αλλά δεν προβάλλεται» προσφέρει δωρεάν δημοσιότητα που δεν αγοράζεται με χρήματα.
- **Προκαταβολική διαμόρφωση της κοινής γνώμης.** Όταν η ταινία φτάσει επιτέλους στο ευρύ κοινό, οι θεατές είναι ήδη προδιατεθειμένοι να αναζητήσουν όσα τους έχουν πει οι ειδήσεις, αντί να τα εξετάσουν.

## 2. Το εναρκτήριο καρέ

> Αν δώσω συνέντευξη δείχνοντας το πρόσωπό μου, το Ισραήλ θα με βάλει φυλακή επειδή τους ξεσκέπασα.
>
> Ένας στρατιώτης στην ταράτσα, στην πρώτη μαρτυρία της ταινίας

Στα πρώτα της λεπτά, η ταινία δηλώνει ότι είναι ντοκιμαντέρ, αντλεί κύρος από την οικεία εικόνα των ισραηλινών υπηρεσιών πληροφοριών, αιφνιδιάζει τον θεατή με μια απότομη μετάβαση στο σκοτάδι και παρουσιάζει το κράτος του Ισραήλ ως διώκτη.

### 4. Ένα πλαίσιο που προσδίδει κύρος

Η ταινία ξεκινά δηλώνοντας ότι είναι ντοκιμαντέρ και ότι τα πρόσωπα έχουν θολωθεί για να μην αναγνωρίζονται. Έπειτα περνά σε μια παλιά ασπρόμαυρη ταινία για το Σώμα Πληροφοριών του Ισραήλ.

- **Προκαταβολική πλαισίωση.** Πριν παρουσιαστεί οποιοδήποτε στοιχείο, ο θεατής ακούει ότι όσα ακολουθούν είναι τεκμηριωμένα γεγονότα, τόσο επικίνδυνα ώστε όσοι τα αποκαλύπτουν φοβούνται για τη ζωή τους. Αυτή η πλαισίωση αμβλύνει εκ των προτέρων την κριτική του σκέψη: το ντοκιμαντέρ εκλαμβάνεται ως καταγραφή γεγονότων και όχι ως προσεκτικά δομημένο πολιτικό κείμενο.

### 5. Η εντύπωση μιας κρυφής αποκάλυψης

Νοσταλγικά αρχειακά πλάνα με ένστολους μαθητές που διδάσκονται αραβική γραμματική («το αραβικό ρήμα») και, αμέσως μετά, μια απότομη μετάβαση σε έναν στρατιώτη που εξομολογείται στο σκοτάδι.

- **Ακολούθηση ενός οικείου προτύπου.** Οι θεατές στη Δύση γνωρίζουν την εικόνα του εξελιγμένου ισραηλινού μηχανισμού πληροφοριών από σειρές όπως το Fauda και το Tehran. Η ταινία αρχικά συμβαδίζει με αυτή την οικεία, σχεδόν αθώα εικόνα και ύστερα απομακρύνει τον θεατή από αυτήν.
- **Σύνδεση αιτίας και αποτελέσματος για το ξένο κοινό.** Η λέξη «ρήμα» του δασκάλου γίνεται σημείο αναφοράς, το οποίο το μοντάζ συνδέει με ένα ψηφιακό σύστημα που υπολογίζει θανάτους. Η γλώσσα και η εκπαίδευση στο Ισραήλ παρουσιάζονται σαν θεμέλια ενός ψυχρού συστήματος εξόντωσης.
- **Απότομη αλλαγή μοτίβου.** Η μετάβαση από μια φωτεινή αίθουσα διδασκαλίας στο απόλυτο σκοτάδι μεταφέρει τον θεατή, μέσα σε μια στιγμή, από το μάθημα ιστορίας σε ένα θρίλερ συνωμοσίας και τον προετοιμάζει να δεχτεί όσα ακολουθούν ως αποκαλυπτόμενα μυστικά.

### 6. Ο φόβος απέναντι στο κράτος

Στην ταράτσα, ο δημοσιογράφος λέει: «Εσύ βλέπεις την πόλη, αλλά η πόλη δεν σε βλέπει». Η κάμερα κοιτάζει από ψηλά το Τελ Αβίβ.

- **Το κράτος παρουσιάζεται ως εχθρός.** Το Ισραήλ παρουσιάζεται ως φορέας που διώκει όσους μιλούν, αντί ως δημοκρατικό κράτος που προστατεύει τα μυστικά του, όπως κάνει κάθε κράτος.
- **Η μεταφορά του Μεγάλου Αδελφού.** Η αόριστη, υπνωτική φράση δημιουργεί αποστασιοποίηση και μια δυσοίωνη αίσθηση ισχύος. Το Τελ Αβίβ γίνεται μια τυφλή, αδιάφορη πόλη κάτω από εκείνους που αποφασίζουν για τη ζωή και τον θάνατο.

## 3. Η συνέντευξη στην ταράτσα

> Δεν λένε ότι θα σκοτωθούν δεκαπέντε άνθρωποι. Λένε NAZA 15.
>
> Ένας στρατιώτης περιγράφει το σύστημα επιλογής στόχων

Ο δημοσιογράφος παίρνει τον έλεγχο της συζήτησης, χρησιμοποιεί μια άσκηση σχεδίασης για να εστιάσει την προσοχή και οδηγεί τον στρατιώτη από έναν τεχνικό όρο στη λέξη με το μεγαλύτερο συναισθηματικό βάρος: μωρό.

### 7. Χαρτί και μολύβι

Ο στρατιώτης αρχίζει να περιγράφει αφηρημένα την οθόνη του συστήματος επιλογής στόχων. Ο δημοσιογράφος τον διακόπτει: «Ζωγράφισέ το λίγο, θα μας βοηθήσει» και του δίνει χαρτί και μολύβι.

- **Ανάληψη του ελέγχου.** Με αποφασιστικές κινήσεις των χεριών, ο δημοσιογράφος ακολουθεί τον ρυθμό του στρατιώτη, ενώ ταυτόχρονα εδραιώνει τη δική του εξουσία. Εκείνος κατευθύνει τη συζήτηση.
- **Περιορισμός της προσοχής.** Μια μικρή κίνηση συγκεντρώνει την προσοχή του στρατιώτη, αλλά και του θεατή, σε μία συγκεκριμένη εικόνα. Όποιος ακολουθεί μια οδηγία είναι πιο πιθανό να ακολουθήσει και την επόμενη. Εδώ, η οδηγία είναι να δεχτεί την πληροφορία χωρίς να την εξετάσει.
- **Ουσιαστικοποίηση και επανάληψη.** Το «NAZA 20, NAZA 20, NAZA 20 έγινε ξαφνικά σημείο αναφοράς» λειτουργεί σαν μάντρα. Ένας στρατιωτικός όρος, σκοπός του οποίου στους δυτικούς στρατούς είναι να περιορίζει και να μετρά τη βλάβη στους αμάχους, παρουσιάζεται ως εργαλείο απανθρωποποίησης.

### 8. Η επίδραση της λέξης «μωρό»

Σε μια κοφτή, πιεστική ανταλλαγή, ο δημοσιογράφος επιμένει να ξεκαθαρίσει πώς υπολογίζονται τα μωρά.

> **Δημοσιογράφος:** Στο NAZA υπάρχει διαφορά, ας πούμε, για τα παιδιά και τα μωρά;
>
> **Στρατιώτης:** Όχι! Δεν υπάρχει!
>
> **Δημοσιογράφος:** Ένα μωρό είναι NAZA 1;
>
> **Στρατιώτης:** Ναι!

- **Άμεση υποβολή.** Ο δημοσιογράφος εισάγει μία από τις πιο φορτισμένες λέξεις κάθε γλώσσας και οδηγεί τον στρατιώτη να επιβεβαιώσει την εξίσωση: οι Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις μετρούν τα μωρά ως αριθμούς σε ένα πρόγραμμα υπολογιστή. Το επόμενο βήμα, η σύγκριση με τους Ναζί που υποβίβασαν τους Εβραίους σε αριθμούς, αφήνεται στον θεατή.
- **Αφαίρεση του πλαισίου.** Ο γρήγορος διάλογος αφαιρεί τις πληροφορίες που θα χρειαζόταν ο θεατής για να τον κρίνει. Στην πραγματικότητα, το σύστημα μετρά ζωές αμάχων ώστε να θέτει περιορισμούς στους διοικητές, με σκοπό να επιτυγχάνεται ο στρατιωτικός στόχος και, όπου είναι δυνατόν, να αποφεύγεται η βλάβη σε αθώους.

### 9. 500 για έναν άνθρωπο και μια μικρή πόλη

Ο στρατιώτης λέει: «Είχε δοθεί έγκριση για, ας πούμε, 500 για ένα μόνο άτομο», εννοώντας έγκριση να σκοτωθούν 500 άμαχοι για να πληγεί ένας άνδρας. Ο δημοσιογράφος απαντά: «500 είναι μια μικρή πόλη στο κράτος του Ισραήλ».

- **Απλή παράλειψη.** Πότε, πού και ποιος ήταν αυτός ο άνθρωπος; Ένας επικίνδυνος τρομοκράτης όπως ο Σινουάρ ή ο Μοχάμεντ Ντέιφ σε υπόγειο συγκρότημα; Ποια βλάβη αποτράπηκε; Τίποτα από αυτά δεν αναφέρεται.
- **Αναπλαισίωση του αριθμού.** Ο δημοσιογράφος μεταφέρει τον αριθμό από ένα πλήγμα στη Γάζα στην εικόνα του αφανισμού μιας ισραηλινής κοινότητας, για να προκαλέσει σοκ και ταύτιση στον Ισραηλινό θεατή.

### 10. «Σαν παιχνίδι στον υπολογιστή»

Ο στρατιώτης λέει: «Είναι σαν παιχνίδι στον υπολογιστή… γιατί όλα γίνονται από απόσταση».

- **Σύνθετη ισοδυναμία.** Δύο διαφορετικά πράγματα εξισώνονται: ένα σύστημα που λειτουργεί από απόσταση γίνεται παιχνίδι και, άρα, κάθε στρατιώτης παρουσιάζεται ως ηθικά αδιάφορος. Η ταινία παραλείπει ότι η απόσταση αποτελεί επιχειρησιακή αναγκαιότητα σε κάθε σύγχρονο στρατό και δεν συνιστά από μόνη της απόδειξη για τίποτα.

## 4. Τα παράθυρα του Τελ Αβίβ

> Μα έχεις ήδη πάρει μέρος σε αυτό.
>
> Η συνεντεύκτρια, αποδίδοντας την ευθύνη στον στρατιώτη

Εδώ εμφανίζεται το χαρακτηριστικό τέχνασμα της ταινίας: το απότομο κόψιμο από τους βομβαρδισμούς στη Γάζα στα φωτισμένα παράθυρα του Τελ Αβίβ. Επανέρχεται σε όλη την ταινία και μετατρέπει τη συνηθισμένη ζωή των Ισραηλινών σε τεκμήριο αδιαφορίας.

### 11. Η Γάζα στον ήχο, το Τελ Αβίβ στην εικόνα

Ο στρατιώτης περιγράφει τον βομβαρδισμό «μιας ολόκληρης γειτονιάς» σε μεγάλη ακτίνα. Ακολουθούν σιωπή, δραματική μουσική και πλάνα μέσα από τα παράθυρα σπιτιών στο Τελ Αβίβ: ένας άνδρας με τηλεχειριστήριο, άνθρωποι σε έναν καναπέ.

- **Αλλαγή υποτροπικοτήτων.** Ο νους περνά από μακρινές, άχρωμες εικόνες της Γάζας σε κοντινές, οικείες, πολύχρωμες εικόνες από σαλόνια του Τελ Αβίβ.
- **Συνδυασμένη αποτύπωση.** Ενώ τα λόγια περιγράφουν την ανατίναξη ενός κτιρίου, το μάτι βλέπει ένα φωτισμένο κτίριο στο Τελ Αβίβ. Ο Ισραηλινός θεατής αισθάνεται τον κίνδυνο στο δικό του σαλόνι· ο θεατής στο εξωτερικό σχηματίζει την εντύπωση ότι οι Ισραηλινοί ζουν ήρεμα και άνετα, ενώ κοντά τους ισοπεδώνονται γειτονιές.

### 12. Η παγίδα της ταυτότητας

Ο στρατιώτης προσπαθεί να πάρει αποστάσεις: «Κάποια στιγμή δεν άντεχα άλλο… Δεν μπορώ να συμμετέχω σε αυτό».

> **Δημοσιογράφος:** Μα συμμετείχες.
>
> **Στρατιώτης:** Τι;
>
> **Δημοσιογράφος:** Μα έχεις ήδη πάρει μέρος σε αυτό.

- **Ενοχή στο επίπεδο της ταυτότητας.** Η συνεντεύκτρια δεν λέει «έκανες κάτι κακό» (συμπεριφορά), αλλά «αυτός είσαι πια» (ταυτότητα), στο βαθύτερο επίπεδο αλλαγής. Για να απαλλαγεί από αυτή την ενοχή, ο στρατιώτης συνεχίζει με ολοένα πιο ακραίες μαρτυρίες. Έπειτα, ένα ακόμη κόψιμο προς τα μπαλκόνια του Τελ Αβίβ ολοκληρώνει τη σύνδεση.

### 13. Μεσημεριανό στην Ιμπν Γκαμπιρόλ

Ένας στρατιώτης λέει ότι, ανάμεσα στα πλήγματα, έβγαινε για φαγητό στην οδό Ιμπν Γκαμπιρόλ ή συναντούσε φίλους.

- **Μια εξίσωση που δεν διατυπώνεται.** Το διάλειμμα για φαγητό είναι συνηθισμένο σε κάθε χώρο εργασίας, συμπεριλαμβανομένου του στρατού. Το μοντάζ οδηγεί σε ένα συμπέρασμα που δεν λέει ποτέ ρητά: όποιος μπορεί να φάει ένα χάμπουργκερ και να επιστρέψει στον σχεδιασμό ενός πλήγματος είναι ψυχοπαθής.
- **Αποσιωπημένο πλαίσιο.** Πρόκειται για κληρωτούς που δουλεύουν πολλές ώρες σε ένα σύνθετο επιχειρησιακό σύστημα. Η διατήρηση μιας ρουτίνας είναι αναγκαίος τρόπος άμυνας για όποιον βρίσκεται υπό πίεση.

### 14. Όμηροι, μπαλκόνια και ελίτ

Από τη μαρτυρία για την Ιμπν Γκαμπιρόλ, η ταινία κόβει σε μια επιγραφή «Σας περιμένουμε όλοι» με το σύμβολο των ομήρων, έπειτα στις διαδηλώσεις στο Τελ Αβίβ («Φέρτε τους πίσω τώρα») και, τέλος, σε ανθρώπους που χορεύουν σε ένα μπαλκόνι. Ο στρατιώτης μιλά για «κοινωνικές ελίτ» και λέει ότι «σου το παρουσιάζουν ως κάτι με πολύ μεγάλο κύρος».

- **Διχασμένη αποτύπωση.** Η ίδια πόλη παρουσιάζεται ως τόπος τόσο των «αδιάφορων» στρατιωτών που τρώνε στην Ιμπν Γκαμπιρόλ όσο και του πλήθους που θρηνεί για τους ομήρους. Η αντιπαράθεση των εικόνων δικαιολογεί σιωπηρά το κατέβασμα αφισών των ομήρων και ενισχύει την κατηγορία περί εγκλημάτων πολέμου.
- **Σύγκρουση συναισθηματικών συνδέσεων.** Ο βρυχηθμός της διαδήλωσης ανεβάζει τη συναισθηματική ένταση· αμέσως μετά ακολουθεί ο χορός σε ένα μπαλκόνι. Η σύγκρουση δύο ισχυρών συναισθηματικών συνδέσεων προκαλεί αποστροφή: οι Ισραηλινοί κλαίνε για τους ομήρους τους, κι όμως χορεύουν και δειπνούν ενώ ο στρατός τους σβήνει τη Γάζα από τον χάρτη. Μια κοινωνία που ζει στη σκιά του τραύματος παρουσιάζεται ως ηθικά αναίσθητη.
- **Άλμα στην ταξική ταυτότητα.** Το φαγητό σε εστιατόριο συνδέεται με τις «ελίτ», την «κεντροαριστερά» και την «υψηλή κοινωνικοοικονομική θέση». Η στρατιωτική δράση παρουσιάζεται ως προϊόν μιας χορτασμένης, αποκομμένης τάξης, σε μια ηχώ της παλιάς συκοφαντίας ότι οι Εβραίοι είναι μια ελίτ που ελέγχει τον κόσμο.
- **Κανείς δεν κατονομάζεται.** «Σου το παρουσιάζουν»: ποιοι είναι «αυτοί»; Η παράλειψη του δρώντος υποκειμένου δημιουργεί την εικόνα μιας αόρατης δύναμης που χειραγωγεί, ενώ το ανοιχτό ερώτημα προετοιμάζει τον θεατή να δεχτεί την απάντηση που δίνει η ταινία στο τέλος.

## 5. Ιστορία και εξάλειψη

> Κάναμε ρεκόρ. Καταφέραμε να βάλουμε φωτιά σε ένα σπίτι μέσα σε οκτώ λεπτά.
>
> Ένας στρατιώτης, ενώ η κάμερα παρακολουθεί μια γυναίκα να τρέχει σε διάδρομο γυμναστικής

Η ταινία συγχωνεύει το 1948 με το παρόν, αντλεί κύρος από την ισραηλινή τηλεόραση και αντιπαραθέτει μαρτυρίες για σπίτια που καίγονται με σκηνές ήρεμης καθημερινής ζωής. Οι ερωτήσεις της είναι φτιαγμένες ώστε να αποσπούν τις απαντήσεις που χρειάζεται.

### 15. Συγχώνευση της ιστορικής ακολουθίας

Το Τελ Αβίβ αναδύεται από την άμμο το 1920, έπειτα το 1940, και ακολουθεί η επιγραφή: «Η Γάζα και το Τελ Αβίβ απέχουν μόλις 60 km… οι κάτοικοι της Γάζας προέρχονταν από χωριά που εκκενώθηκαν βίαια το 1948».

- **Ο κρυφός υπαινιγμός.** Το μοντάζ χτίζει μια σύνδεση ανάμεσα στο 1920 και στο σήμερα. Ένα σύγχρονο πάρκο στο Τελ Αβίβ συνδέεται με τα γεγονότα του 1948 και ο θεατής συμπεραίνει ότι το Τελ Αβίβ είναι χτισμένο πάνω στα ερείπια της Γάζας.

### 16. Τρακτέρ και μη επανδρωμένα αεροσκάφη

Η κάμερα πλησιάζει ένα μοναχικό παλιό σπίτι στο Τελ Αβίβ, κόβει σε ασπρόμαυρο υλικό με ένα τρακτέρ που κατεδαφίζει κτίρια και έπειτα σε έναν στρατιώτη που λέει ότι οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις ισοπεδώνουν σπίτια στη Γάζα.

- **Συνειρμική σύνδεση.** Το ιστορικό τρακτέρ και το σύγχρονο μη επανδρωμένο αεροσκάφος γίνονται μία εικόνα. Οι σημερινές μάχες φορτίζονται με το συναίσθημα της αφήγησης για το 1948.

### 17. Η γλώσσα της εκκαθάρισης

Ο στρατιώτης χρησιμοποιεί λέξεις και φράσεις όπως «ισοπεδώνουμε», «δουλεύαμε ανά λωρίδες», «τις καθαρίζαμε», «σου φαίνεται καθαρό αυτό;».

- **Αποστειρωμένη πλαισίωση.** Οι λέξεις της εκκαθάρισης αποστασιοποιούν τον ομιλητή, αλλά τον κάνουν να φαίνεται τερατώδης στον ακροατή. Η δράση εναντίον υπόγειων υποδομών τρομοκρατίας παρουσιάζεται ως εξαγνισμός, τον οποίο ο θεατής αντιλαμβάνεται ως εθνοκάθαρση.

### 18. Η ισραηλινή τηλεόραση ως μάρτυρας

Μέσα από ένα παράθυρο φαίνεται ένα ισραηλινό δελτίο ειδήσεων με την επιγραφή «367 ημέρες από την 7/10». Ο ανταποκριτής λέει ότι οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις επιχειρούν να «ισοπεδώσουν», ώστε οι κάτοικοι να μην έχουν πού να επιστρέψουν.

- **Επίκληση της αυθεντίας.** Τη στιγμή που ο θεατής ίσως υποψιαστεί ότι ο ανώνυμος στρατιώτης υπερβάλλει, η ταινία φέρνει στο φως μια επίσημη ισραηλινή φωνή. Ο υπαινιγμός είναι: ακόμη και τα ίδια τα ισραηλινά μέσα ενημέρωσης το παραδέχονται.

### 19. Σπίτια που καίγονται και ένας διάδρομος γυμναστικής

Στον ήχο ακούμε ότι ο πληθυσμός μετακινήθηκε από τον βορρά προς τον νότο, ότι σπίτια κάηκαν με ελαιόλαδο και μαξιλάρια καναπέ και τον κομπασμό «Κάναμε ρεκόρ, οκτώ λεπτά». Στην εικόνα: μια γυναίκα τρέχει σε διάδρομο γυμναστικής πίσω από ένα παράθυρο.

- **Διαχωρισμός των αισθήσεων.** Το μάτι βλέπει μια ήρεμη, υγιή καθημερινότητα, ενώ το αυτί ακούει για εμπρησμούς. Ο νους πλάθει τις εικόνες που η ταινία δεν δείχνει και το τρέξιμο της γυναίκας γίνεται εικόνα αδιαφορίας.
- **Η καθοδηγητική ερώτηση.** Η συνεντεύκτρια ρωτά «Πώς βάζεις φωτιά σε ένα σπίτι;», όχι «Γιατί;» ή «Υπήρχε εκεί σήραγγα ή κάποιος κίνδυνος;». Η ερώτηση καλεί τον στρατιώτη να παρουσιάσει την πράξη ως δεξιότητα για την οποία μπορεί να καυχηθεί. Ίσως επίσης επιδιώκει να υπονοήσει ότι κάηκαν αποδεικτικά στοιχεία ή να παραπέμψει στα κρεματόρια.

### 20. Οικογένειες ως χρωματιστά τετράγωνα

Ο στρατιώτης σχεδιάζει ένα πλέγμα γειτονιών με ποσοστά κατοίκησης: «25% κατοίκηση… πράσινο, κίτρινο, κόκκινο, μοβ στο 300%». Ένα «πράσινο» κτίριο πλήττεται μέσα σε πέντε έως δέκα λεπτά.

- **Ο αλγόριθμος ως άδεια.** Ο θεατής απορροφά μια παραδοχή που δεν εξετάζεται ποτέ: ότι το σύστημα υπάρχει για να επιτρέπει την κατάρρευση κτιρίων πάνω στους ανθρώπους που βρίσκονται μέσα, αντί να σώζει ζωές. Οι οικογένειες γίνονται χρωματιστοί στόχοι πάνω σε ένα ταμπλό παιχνιδιού.

### 21. «Καλή τους τύχη»

Μια αλληλουχία ερωτήσεων κλείνει μια ηθική παγίδα.

> **Δημοσιογράφος:** Και ποια είναι η δική τους άποψη; Είπαμε στον κόσμο να φύγει, κι όποιος έμεινε, δικό του πρόβλημα;
>
> **Δημοσιογράφος:** Τι γίνεται με όσους δεν μπορούν να φύγουν; Με τους ανθρώπους με αναπηρία, με όσους φοβούνται…;
>
> **Στρατιώτης:** Καλή τους τύχη!

- **Κρυφή παραδοχή και παγίδα.** Η πρώτη ερώτηση περιέχει μια προϋπόθεση· η δεύτερη στήνει μια συναισθηματική παγίδα. Η απάντηση του στρατιώτη, ακολουθούμενη από σιωπή, χαράζεται ως δείγμα σκληρότητας. Οι προειδοποιήσεις, οι ανθρωπιστικοί διάδρομοι και οι πρακτικές δυσκολίες της εκκένωσης ενός πληθυσμού εξαφανίζονται ή παρουσιάζονται ως προκάλυμμα εγκλήματος.

## 6. Πτώματα και αριθμοί

> Ξέχνα τη λέξη «οπλισμένος». Δεν έχει σημασία. Οπλισμένους άντρες είδα μόνο μία φορά.
>
> Ένας στρατιώτης, πριν ο δημοσιογράφος ρωτήσει ποιοι ήταν οι δεκάδες νεκροί

Στο Τελ Αβίβ υψώνονται γερανοί, ενώ στη Γάζα μετρώνται πτώματα. Σε αυτό το μέρος, η ταινία επαναπροσδιορίζει ποιος λογίζεται τρομοκράτης, μιλά για πτώματα που αφήνονται στα σκυλιά και για ομαδικούς τάφους, και παρουσιάζει τον στρατιώτη ως απλό γρανάζι μιας μηχανής.

### 22. Το Τελ Αβίβ χτίζεται, η Γάζα σβήνεται

Από τους υπολογισμούς της καταστροφής, η εικόνα περνά σε εργοτάξια του Τελ Αβίβ: συγκολλητές, γερανούς, δρόμους γεμάτους κίνηση. Στο ηχητικό υπόβαθρο ακούγεται ένας χτύπος καρδιάς.

- **Αντίθεση.** Η Γάζα γίνεται σκόνη· το Τελ Αβίβ μεγαλώνει. Ο θεατής εισπράττει ένα μήνυμα βαθιάς αδικίας και η ένταση του συναισθήματος διευκολύνει την εδραίωση του επόμενου μηνύματος.

### 23. Ποιος είναι τρομοκράτης

Ο στρατιώτης δηλώνει: «Νεκρός τρομοκράτης στον τομέα είναι όποιος αποφάσισες να σκοτώσεις… 140, και κανείς τους δεν είχε κρατήσει ποτέ όπλο».

- **Ένας απόλυτος ορισμός.** Η ταινία εξισώνει τον «τρομοκράτη» με «όποιον σκοτώθηκε», ώστε να φαίνεται πως το Ισραήλ αντιμετωπίζει κάθε κάτοικο της Γάζας, ακόμη και γυναίκες και παιδιά, ως τρομοκράτη.
- **Το πλαίσιο που παραλείπεται.** Απουσιάζουν οι προειδοποιήσεις των παρατηρητών πεδίου, οι τρομοκράτες που εντοπίστηκαν να τοποθετούν εκρηκτικά, καθώς και οι τρομοκράτες της Χαμάς που, ντυμένοι με πολιτικά, κατηύθυναν ενέδρες και αναμειγνύονταν με τον πληθυσμό. Ο θεατής βλέπει μόνο έναν άντρα να μαζεύει ύφασμα και συμπεραίνει ότι η θανάτωσή του ήταν αυθαίρετη.

### 24. Πτώματα και σκυλιά

Η ταινία λέει ότι τα πτώματα δεν περισυλλέγονται και ότι τα τρώνε σκυλιά.

> **Στρατιώτης:** Τα πτώματα δεν τα μαζεύουν… τα τρώνε τα σκυλιά.
>
> **Δημοσιογράφος:** Εσύ το βλέπεις αυτό, δηλαδή;
>
> **Στρατιώτης:** Δεν άντεχα να το βλέπω… το είδαν άνθρωποι γύρω μου.

- **Μια διήγηση από δεύτερο χέρι παρουσιάζεται ως γεγονός.** Ο στρατιώτης παραδέχεται ότι δεν το είδε ποτέ («Ποτέ δεν κάθισα, σε κανένα στάδιο, να το παρακολουθήσω»). Κι όμως, τα λόγια του και μόνο δημιουργούν μια αποκρουστική εικόνα που παρουσιάζει το συμβάν ως κτηνωδία. Το μήνυμα είναι ότι ο ισραηλινός στρατός όχι μόνο σκοτώνει κατοίκους της Γάζας, αλλά αφήνει και τα πτώματά τους στα σκυλιά.

### 25. «Ο ρόλος μου είναι τεχνικός»

Όταν ερωτάται αν σκέφτηκε να πει στους άλλους να μην κοιτάζουν, ο στρατιώτης απαντά: «Ο ρόλος μου είναι τεχνικός. Δεν υποτίθεται ότι πρέπει να εκφράζω θέση αρχής ή οποιαδήποτε ηθική θέση».

- **Η κοινοτοπία του κακού.** Ο στρατιώτης παρουσιάζει τον εαυτό του ως γρανάζι, αντί ως άνθρωπο με συνείδηση. Ο θεατής ακούει την κλασική υπεράσπιση των εγκληματιών πολέμου, «Απλώς εκτελούσα διαταγές», και οι στρατιώτες της μονάδας γίνονται ρομπότ, αντί για ανθρώπους που αντιμετωπίζουν δύσκολα διλήμματα σε έναν πόλεμο υπαρξιακής σημασίας.

### 26. Όροφοι που ανεβαίνουν, πτώματα που πληθαίνουν

Η κάμερα ακολουθεί τους αριθμούς των ορόφων σε έναν υπό κατασκευή πύργο του Τελ Αβίβ (64, 65… 72) και έπειτα περνά σε μαρτυρία για πτώματα στοιβαγμένα σε λάκκους στη Γάζα.

- **Συγχώνευση συνειρμών.** Το ύψος των κτιρίων του Τελ Αβίβ και τα πτώματα που «συσσωρεύονται συνέχεια» στη Γάζα παρουσιάζονται δίπλα δίπλα, ώσπου οι δύο εικόνες να ενωθούν: η άνοδος του Τελ Αβίβ μοιάζει να εξαρτάται από τους νεκρούς.

### 27. «Εκατοντάδες, εκατοντάδες, εκατοντάδες»

«Ξέχνα τη λέξη “οπλισμένος”, δεν έχει σημασία… Οπλισμένους άντρες είδα μόνο μία φορά». Ο δημοσιογράφος ρωτά: «Τότε ποιοι είναι όλοι αυτοί οι δεκάδες άνθρωποι;» Ο στρατιώτης ανεβάζει τον αριθμό: «Εκατοντάδες, εκατοντάδες, εκατοντάδες!»

- **Μια γενίκευση χωρίς εξαιρέσεις.** Μία απόλυτη δήλωση σβήνει τους κανόνες εμπλοκής, τις συνθήκες μάχης μέσα στην πόλη και τους χιλιάδες ένοπλους τρομοκράτες στους δρόμους. Η αφήγηση εδραιώνει το συμπέρασμα μιας αδιάκριτης εξόντωσης, χωρίς διάκριση ανάμεσα σε τρομοκράτες και αμάχους.

### 28. Ομαδικοί τάφοι χωρίς πλάνα

Περιγράφοντας όσα είδε από τη μετάδοση του drone, ο στρατιώτης μιλά για «ομαδικούς τάφους… τάφους πλημμυρισμένους από τη βροχή… δεν είναι τάφος, είναι ένας λάκκος με πτώματα… όλη η Γάζα, πτώματα».

- **Εντύπωση που χαράζεται μέσω της αποστροφής.** Η ταινία δεν προσφέρει τεκμήρια, ούτε δικά της ούτε από πηγές στη Γάζα: μόνο τα λόγια κάποιου που παρουσιάζεται ως στρατιώτης. Η αποστροφή παραμερίζει τα ερωτήματα που θα έπρεπε να θέσει ο θεατής, όπως αν επρόκειτο για προσωρινή ταφή από τη Χαμάς ή για εσφαλμένη ερμηνεία των πλάνων του drone. Το «Γιατί τους σκοτώνουν;» και η απάντηση «Δεν ξέρω» ολοκληρώνουν την εικόνα ενός κακού χωρίς λόγο.

## 7. Η γέφυρα και οι γραμμές βοήθειας

> Δηλαδή ο ένας πάνω στον άλλον;
>
> Ο δημοσιογράφος επαναλαμβάνει τα λόγια του στρατιώτη πάνω από ένα σχέδιο με μια γέφυρα και ανθρώπινες μορφές που πέφτουν

Η Κίρια επανέρχεται ξανά και ξανά ως οπτικό σημείο αναφοράς. Τα λόγια του πρωθυπουργού ακούγονται πάνω από εικόνες με μπαλκόνια κατοικιών, ενώ ένα σχέδιο με μια γέφυρα και ανθρώπινες μορφές που πέφτουν μετατρέπεται σε πεδίο βολής. Εδώ η αφήγηση φτάνει στο σημείο όπου η περιγραφή της συγκρούεται με τη φυσική πραγματικότητα.

### 29. Η Κίρια

Η κάμερα επιστρέφει διαρκώς στην Κίρια, το αρχηγείο του ισραηλινού στρατού, τη νύχτα, μέσα σε μια πολυσύχναστη συνοικία του Τελ Αβίβ όπου ζουν άμαχοι.

- **Αλλαγή πλαισίου μέσω της επανάληψης.** Όταν η ίδια εικόνα επαναλαμβάνεται σε διαφορετικά συμφραζόμενα, αλλάζει νόημα. Το νόμιμο αρχηγείο άμυνας ενός κυρίαρχου κράτους γίνεται μια στρατιωτική βάση κρυμμένη ανάμεσα σε αμάχους. Ο θεατής οδηγείται στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει ηθική διαφορά ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χαμάς: μια πλήρης αντιστροφή της έννοιας της «ανθρώπινης ασπίδας».

### 30. Η ομιλία και το ρεπορτάζ

Τα λόγια του Μπενιαμίν Νετανιάχου για την παρεμπόδιση της εισόδου αγαθών συνδέονται με ρεπορτάζ της παρουσιάστριας Γιονίτ Λεβί για την «ενθάρρυνση της εθελοντικής μετανάστευσης», πάνω από φωτισμένα μπαλκόνια του Τελ Αβίβ. Ένας άντρας πηγαινοέρχεται στο σαλόνι του· ένα παντζούρι κλείνει την ώρα που ο στρατιώτης μιλά για «εκκαθάριση της Λωρίδας».

- **Παράλειψη του στόχου.** Παραλείπεται το πλαίσιο ασφάλειας: η αποτροπή του ανεφοδιασμού της Χαμάς. Οι ήρεμοι κάτοικοι, που ακούν τα λόγια σιωπηλοί, παρουσιάζονται ως συμμέτοχοι στη λιμοκτονία και στη μετακίνηση πληθυσμού, ενώ η σιωπή τους ως συναίνεση.

### 31. Πτώματα το ένα πάνω στο άλλο

Ο στρατιώτης και ο δημοσιογράφος σχεδιάζουν στο σημειωματάριο μια γέφυρα και ανθρώπινες μορφές που πέφτουν, κάνοντας αντίστοιχες κινήσεις με τα χέρια τους. Στο 26:24 ο στρατιώτης λέει ότι τα πτώματα «στοιβάζονται το ένα πάνω στο άλλο». Ο δημοσιογράφος επαναλαμβάνει: «Δηλαδή ο ένας πάνω στον άλλον;» Ο στρατιώτης γνέφει καταφατικά.

- **Το σημείο σύγκρουσης με τη φυσική πραγματικότητα.** Όταν άνθρωποι τρέχουν γρήγορα και δέχονται πυρά από μεγάλη απόσταση, τα σώματά τους δεν μπορούν να πέσουν σε μια τακτοποιημένη στοίβα. Το πώς πέφτει κάποιος εξαρτάται από το βάρος, την ταχύτητα και τη γωνία, ενώ οι άνθρωποι δεν τρέχουν στα τυφλά προς το ίδιο σημείο θανάτου. Ένας στρατιώτης που κάθεται πίσω και παρακολουθεί οθόνες προβάλλει στην πραγματικότητα μια εικόνα από ταινία ή βιντεοπαιχνίδι. Πρόκειται για ρητορική υπερβολή σχεδιασμένη να σοκάρει, όχι για πραγματολογική μαρτυρία.
- **Ένα επίμονο οπτικό σημείο αναφοράς.** Η κάμερα μένει για πολλή ώρα στο σχέδιο. Έτσι, η εικόνα ενός πεδίου βολής έχει ήδη αποτυπωθεί στη μνήμη όταν εμφανίζονται οι μη πειστικοί αριθμοί.

## 8. Το πλαίσιο του Ολοκαυτώματος

> Υπάρχουν αυτοί που αποτρέπουν την τρομοκρατία και αυτοί που αποτρέπουν την ειρήνη.
>
> Στρατιώτης που περιγράφει την υπηρεσία πληροφοριών όπου εργάζεται

Στο τελευταίο μέρος της, η ταινία συγκρίνει την ισραηλινή κοινωνία με τη ναζιστική Γερμανία, εκμαιεύει από τον στρατιώτη τη λέξη «γενοκτονία» και συγκεντρώνει τα σύμβολα του Ολοκαυτώματος γύρω από τη σημερινή Γάζα. Κλείνει στρέφοντας εναντίον του Ισραήλ τον ίδιο τον ορισμό της τρομοκρατίας που έχει δώσει ο Νετανιάχου.

### 32. Πολωνία και Γερμανία

Ο στρατιώτης συγκρίνει το παρόν με τη σχολική του εκδρομή στην Πολωνία και με τη ναζιστική Γερμανία: «Βλέπω κάτι πολύ κακό σε αυτούς τους ναζί. Τι να πω, λοιπόν, για τον εαυτό μου;»

- **Άλμα στην ιστορική ταυτότητα.** Οι Γερμανοί πολίτες που ζούσαν υπό τον ναζισμό εξισώνονται με κάποιον που βομβαρδίζει και γυρίζει σπίτι για να ανησυχήσει για το πτυχίο του στην ψυχολογία. Το πραγματικό πλαίσιο, ένας αμυντικός πόλεμος εναντίον τρομοκρατικής οργάνωσης που διέπραξε σφαγή, εξαφανίζεται.

### 33. «Να τους στραγγαλίσουν»

Ο δημοσιογράφος ρωτά: «Πώς τους βοηθά αυτό να επιβιώσουν;» και «Μα είναι ο εχθρός, αυτοί οι άνθρωποι είναι ο εχθρός;» Ο στρατιώτης επαναλαμβάνει «να τους στραγγαλίσουν, να τους στραγγαλίσουν, να τους στραγγαλίσουν» και καταλήγει: «Στο τέλος, έχεις την αίσθηση ότι αυτό πρέπει να γίνει».

- **Η παγίδα της προϋπόθεσης.** Οι ερωτήσεις με τις κρυφές παραδοχές δεν αφήνουν τον στρατιώτη να απομακρυνθεί από τον παραλληλισμό ούτε δίνουν χώρο για μια εξήγηση σε επίπεδο τακτικής ή πληροφοριών. Οι φορτισμένες λέξεις είναι το μόνο που συγκρατεί ο θεατής.
- **Το συνδυασμένο αποτέλεσμα.** Από την αίθουσα επιχειρήσεων ως μια τερατώδη ιστορική ταυτότητα, με φόντο ήσυχα μπαλκόνια, η ταινία παγιώνει ένα συμπέρασμα: η ισραηλινή κοινωνία έχει χάσει την ανθρωπιά της. Στην πράξη, αυτό δικαιολογεί το μίσος εναντίον των Εβραίων στο Ισραήλ και σε όλο τον κόσμο.

### 34. «Μαζί θα νικήσουμε»

Μια φωτεινή επιγραφή σε κτίριο του Τελ Αβίβ έρχεται αργά σε εστίαση δίπλα στην ισραηλινή σημαία.

- **Η οπτική αποκάλυψη.** Η προσπάθεια να διαβάσει κανείς μια θολή εικόνα κρατά την προσοχή του. Όταν η εικόνα καθαρίζει, ένα σύμβολο αλληλεγγύης εκλαμβάνεται ως ένδειξη συλλογικής ενοχής, υπό το φως όσων λέει στη συνέχεια ο στρατιώτης.

### 35. Φως και σκοτάδι

Σε όλη την ταινία ο δημοσιογράφος φωτίζεται και το πρόσωπό του φαίνεται καθαρά, ενώ ο στρατιώτης βρίσκεται διαρκώς στο σκοτάδι.

- **Οπτική ασυμμετρία.** Το πρόσωπο στο φως μοιάζει να εκπροσωπεί την έρευνα και την αλήθεια· το πρόσωπο στη σκιά μοιάζει με άνθρωπο που ομολογεί ένα έγκλημα. Ο ισραηλινός στρατός βρίσκεται στο σκοτάδι.

### 36. Η λέξη «γενοκτονία»

Ο κεντρικός διάλογος.

> **Δημοσιογράφος:** Δεν πιστεύεις ότι είναι γενοκτονία;
>
> **Στρατιώτης:** Ναι! Αλήθεια.
>
> **Στρατιώτης:** Είναι σκόπιμα πυρά, είναι σκόπιμο! Είναι σκόπιμο!… Ήθελες να σκοτώσεις αυτά τα παιδιά.

- **Ακραία κλιμάκωση.** Η ύπαρξη παράπλευρων απωλειών εξισώνεται με τη σκόπιμη δολοφονία παιδιών. Η αυτοάμυνα, η ένοπλη τρομοκρατία και οι προσπάθειες εκκένωσης παραλείπονται, ενώ ο πιο ακραίος νομικός όρος απευθύνεται κατευθείαν στο συναίσθημα του θεατή.

### 37. «Έχει πλάκα»

Όταν τον ρωτούν για μια στιγμή που άλλαξαν τα πράγματα, ο στρατιώτης λέει: «Είναι ένα ορμονικό ξέσπασμα και το απολαμβάνεις… τρελή ευχαρίστηση… έχει πλάκα!»

- **Επίθεση στην ταυτότητα.** Μια συμπεριφορά υπό πίεση παρουσιάζεται ως ταυτότητα που αντλεί ευχαρίστηση από τον πόνο. Η σύνδεση της φράσης «έχει πλάκα» με μια περιγραφή φόνων αφαιρεί κάθε περιθώριο ενσυναίσθησης για τους στρατιώτες.

### 38. Η σειρήνα και το τρένο

Η σειρήνα της Ημέρας Μνήμης στο Τελ Αβίβ και άνθρωποι ακίνητοι στον δρόμο· έπειτα, ένα πλάνο της Ταινιοθήκης του Τελ Αβίβ με τη λεζάντα «Αφιέρωμα στον Κλοντ Λανζμάν», σκηνοθέτη του Shoah· μια ατμομηχανή, σιδηροδρομικές γραμμές και καπνός από καμινάδα· ο Νετανιάχου να ανακαλεί το Ολοκαύτωμα· η Γιονίτ Λεβί να διαβάζει τις διεθνείς κατηγορίες για λιμοκτονία και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.

- **Συγχώνευση των εποχών.** Πρόκειται για την πιο σύνθετη μετάβαση της ταινίας. Κάθε ήχος και εικόνα που παραπέμπει στη μνήμη του Ολοκαυτώματος συνδέεται με τη σημερινή Γάζα και με τα διεθνή εντάλματα σύλληψης. Το εβραϊκό κράτος κατηγορείται ότι διαπράττει ολοκαύτωμα, μέσα από τα δικά του σύμβολα μνήμης.

### 39. «Η υπηρεσία του Μπίμπι»

Ο στρατιώτης περιγράφει μια υπηρεσία που παρακολουθεί πρόσωπα με δράση στη διεθνή σκηνή, εμποδίζει προσφυγές στη Χάγη χρησιμοποιώντας «άπλυτα» και συγκεντρώνει πληροφορίες για τον πρωθυπουργό: «Ο στόχος του Μπίμπι, ο υπέρτατος στόχος, είναι να εμποδίσει την ίδρυση παλαιστινιακού κράτους».

- **Υπεργενίκευση.** Η νομική και διπλωματική υπεράσπιση του Ισραήλ σβήνεται, ενώ το σύστημα πληροφοριών του παρουσιάζεται ως προσωπικός πολιτικός μηχανισμός φτιαγμένος για να υπονομεύει την ειρήνη. Δεν αναφέρεται ότι η Γάζα επέλεξε τη Χαμάς, η οποία διέπραξε σφαγή, ούτε ότι η αραβική πλευρά απέρριψε την ειρήνη σε κάθε ευκαιρία από την ίδρυση του Ισραήλ.

### 40. Ο ορισμός της τρομοκρατίας

Σε μια παλιά συνέντευξη, ο νεαρός Νετανιάχου δίνει τον ορισμό της τρομοκρατίας από το βιβλίο του: «η σκόπιμη και συστηματική επίθεση, δολοφονία, πρόκληση σωματικών βλαβών και απειλή εναντίον αθώων… για πολιτικούς σκοπούς». Έπειτα, ένας άνδρας απλώνει ρούχα, ένα ρολό κατεβαίνει και ακούγεται μαρτυρία για πλήγματα σε σπίτια όπου βρίσκονταν παιδιά, ένα βράδυ Παρασκευής.

- **Αντιστροφή της εξίσωσης.** Ο ορισμός τοποθετείται έτσι ώστε η μαρτυρία που ακολουθεί να φαίνεται ότι ταιριάζει ακριβώς στο Ισραήλ. Τα λόγια του ίδιου του ηγέτη γίνονται παγίδα εναντίον του και εναντίον του κράτους.

## 9. Το φινάλε

> Το Ισραήλ συνεχίζει να σκοτώνει Παλαιστίνιους αμάχους στη Γάζα.
>
> Η τελική λεζάντα της ταινίας

Η ταινία κλείνει με την πιο έντονη αντίθεση που έχει προετοιμάσει: από τις ήσυχες νύχτες του Τελ Αβίβ σε έναν πατέρα που ψάχνει τον γιο του στα ερείπια της Γάζας.

### 41. Φωνές στο τηλέφωνο

Ενώ σχεδιάζει στο σημειωματάριο (το λογισμικό «Homeland»), ο στρατιώτης θυμάται υποκλαπείσες κλήσεις συγγενών μέσα στα ερείπια: «Άκουσα τις φωνές τους… έκλαιγαν… ούρλιαζαν… η μητέρα μου πέθανε και τα παιδιά…»

- **Ακουστική αποτύπωση.** Οι κραυγές και το κλάμα δρουν απευθείας στο συναίσθημα του ακροατή, παρακάμπτοντας την κριτική σκέψη. Το μονότονο σχέδιο («μια κλήση, μια κλήση, μια κλήση») περνά την ενοχή στο ασυνείδητο. Και πάλι, πρόκειται για όσα λέει ότι άκουσε.

### 42. Το Τελ Αβίβ ζει, η Γάζα πεθαίνει

Εικόνες καταστροφής στη Γάζα τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο του 2023. Ένας άνδρας γονατίζει, φωνάζει τον γιο του, τον Σαΐντ, κάτω από τα ερείπια, χτυπά με ένα σφυρί και κλαίει. Τα πόδια παιδιών κάτω από τα χαλάσματα. Ένας χλωμός ουρανός, αεροσκάφη που περνούν και η τελική λεζάντα.

- **Η τελική αντίθεση.** Ύστερα από μία ώρα με ήσυχες νύχτες στο Τελ Αβίβ (ένας καναπές που τακτοποιείται, μια γυναίκα που τρέχει, ένα ζευγάρι που κάνει μασάζ στα γόνατα), η ταινία παρουσιάζει το αντίθετο. Η λεζάντα τοποθετεί το μήνυμα στο παρόν και οδηγεί τον θεατή να δει την ισραηλινή κοινωνία στο σύνολό της ως συμμέτοχο σε ένα έγκλημα που συνεχίζεται.

## Τι δεν δείχνει η ταινία

Παρά τη συναισθηματική δύναμη της ταινίας, τα αποδεικτικά της στοιχεία έχουν σαφή κενά.

- **Όσα άκουσε, όχι όσα είδε.** Ο στρατιώτης που καταθέτει για φόνους μέσω του λογισμικού «Homeland» και σε σημείο διανομής τροφίμων το λέει ο ίδιος: «Δεν ξέρω ακριβώς… Άκουσα τις φωνές τους… Δεν παρακολουθούσα τις κάμερες… Ποτέ, σε κανένα στάδιο, δεν κάθισα να δω».
- **Αλήθεια ανακατεμένη με υπερβολή.** Πραγματικά στοιχεία, πλήγματα και η καταστροφή υποδομών της Χαμάς κατά την οποία άμαχοι υφίστανται σοβαρές βλάβες, αναμειγνύονται με κινηματογραφικές μεταφορές και πολιτικούς και νομικούς χαρακτηρισμούς («τορπιλισμός της ειρήνης», «γενοκτονία», «σωροί πτωμάτων»). Ο καταιγισμός σοκαριστικών εικόνων παρασύρει τον θεατή να δεχτεί τους τελικούς τίτλους ως ετυμηγορία, χωρίς να προσέξει τα κενά στις ίδιες τις αφηγήσεις.
- **Ποιοι εμφανίζονται στην οθόνη.** Γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένοι σχεδόν δεν εμφανίζονται. Στους κατεστραμμένους δρόμους της Γάζας βλέπουμε κυρίως άνδρες και έφηβα αγόρια.
- **Μία σκηνή με πτώματα.** Παρά τους ισχυρισμούς της, η ταινία περιέχει μία σκηνή με πτώματα κάτω από ερείπια: μια σειρά από περίπου δέκα πόδια κάτω από έναν τοίχο που έχει καταρρεύσει. Σε όλη τη διάρκεια του πολέμου, εικόνες από τη Γάζα μεταδίδονταν και αναρτώνταν παντού, ανάμεσά τους και κατασκευασμένες εικόνες με σκοπό να σοκάρουν. Η ταινία δεν παρουσιάζει τίποτα αντίστοιχο.
- **Πτώματα που δεν μπορούν να στοιβάζονται έτσι.** Η περιγραφή ανθρώπων που, ενώ πυροβολούνται από απόσταση, πέφτουν «ο ένας πάνω στον άλλον» παραβιάζει τους νόμους της βαλλιστικής και όσα γνωρίζουμε για την ανθρώπινη συμπεριφορά. Είναι το σημείο όπου η αφήγηση καταρρέει.

## Συμπέρασμα

Το NAZA είναι ένα σχεδιασμένο εργαλείο πειθούς, όχι μια ουδέτερη καταγραφή. Η κυκλοφορία του, οι κλειστές προβολές και η εκτενής κάλυψή του ενώ το κοινό δεν μπορούσε να το παρακολουθήσει δημιούργησαν ένα κενό που οι θεατές γέμισαν με φόβο και την αίσθηση ότι υπήρχε κάτι που δεν τους επιτρεπόταν να μάθουν.

Μέσα στην ταινία, περισσότερες από σαράντα σκηνές χρησιμοποιούν η καθεμία μια τεχνική επηρεασμού: υπνωτιστική γλώσσα, αποσιώπηση του πλαισίου, αλλαγή της οπτικής γωνίας, φωτισμένα μπαλκόνια στο Τελ Αβίβ δίπλα σε περιγραφές βομβαρδισμών στη Γάζα, συμπίεση της χρονικής ακολουθίας και μια σκόπιμα υποβαλλόμενη αναλογία με το Ολοκαύτωμα. Όλες οδηγούν στο ίδιο συμπέρασμα: ότι το Ισραήλ διαπράττει γενοκτονία.

Παράλληλα, υπάρχουν τα κενά: πληροφορίες από δεύτερο χέρι που παρουσιάζονται ως γεγονότα, απουσία οπτικών αποδεικτικών στοιχείων, γυναίκες και παιδιά που δεν εμφανίζονται στο πλάνο, και ο σωρός από πτώματα που είναι φυσικά αδύνατο να υπάρχει όπως περιγράφεται και στον οποίο η αφήγηση καταρρέει.

## Πηγές

Όλα τα άρθρα, οι δηλώσεις και οι αναρτήσεις στα οποία βασίζεται αυτή η σελίδα, από το παλαιότερο στο νεότερο. Οι τίτλοι παρατίθενται στην πρωτότυπη γλώσσα τους.

- Deadline, Zac Ntim: [Former Israeli Prime Minister Takes Aim At Yuval Abraham And Rachel Szor's 'NAZA'](https://deadline.com/2026/09/naftali-bennett-yuval-abraham-rachel-szor-naza-1237098766/) (2026-09-11)
- X · Israel Defense Forces: [IDF first response to NAZA after Venice premiere](https://x.com/IDF/status/2098399911750389869) (2026-09-11)
- Quotidiano.net, Manuela Santacatterina: [Cos'è Naza, il film che svela l’orrore a Gaza](https://www.quotidiano.net/magazine/cinema-serie-tv/naza-il-film-che-svela-orrore-a-gaza-17e8cd10) (2026-09-12)
- Israel News Pulse, Jonathan Mimouni: [NAZA Fact Check: The Claims the Documentary Cannot Prove](https://israelnewspulse.com/naza-fact-checked/) (2026-09-13)
- X · Andrew Fox: [Reply to jury president's Zone of Interest comparison](https://x.com/Mr_Andrew_Fox/status/2099212319527956991) (2026-09-13)
- X · Avigdor Liberman: [X post on NAZA directors](https://x.com/AvigdorLiberman/status/2099077107963851144) (2026-09-13)
- X · Israel Defense Forces: [IDF: 500-civilian approval claim 'completely false'](https://x.com/IDF/status/2099241925848994269) (2026-09-13)
- Al-Monitor, Reuters / Maayan Lubell: [Netanyahu says Gaza documentary 'NAZA' is 'shocking incitement'](https://www.al-monitor.com/originals/2026/09/netanyahu-says-gaza-documentary-naza-shocking-incitement) (2026-09-14)
- Elder of Ziyon, Elder of Ziyon (pseudonymous blogger): [What We Know About the NAZA Movie Already Discredits It](https://elderofziyon.substack.com/p/what-we-know-about-the-naza-movie) (2026-09-14)
- Haaretz, Raviv Drucker: [צפיתי בסרט נז"א. זה היה קשה מאוד, הזדעזעתי, אבל](https://www.haaretz.co.il/opinions/2026-09-14/ty-article-opinion/.highlight/000001a0-9b2e-dfa9-ada3-db6e79a80000) (2026-09-14)
- Il Foglio, Pierluigi Battista: [How ‘Fauda’ responds to ‘Naza’](https://www.ilfoglio.it/en/television/2026/09/14/news/how-fauda-responds-to-naza--407498) (2026-09-14)
- Israel Hayom, Amnon Lord: [הטעות שלישראל אסור לעשות עם הסרט נז"א](https://www.israelhayom.co.il/news/geopolitics/article/21418733) (2026-09-14)
- Israel Hayom: [הקצין באמ"ן מסביר את השקרים בסרט נז"א](https://www.israelhayom.co.il/news/trending-online/article/21422504) (2026-09-14)
- Jüdische Allgemeine, Sabine Brandes: [»Ritualmordlegende« - »Pflicht, Fragen zu stellen«: Israel streitet über »Naza«](https://www.juedische-allgemeine.de/israel/ritualmordlegende-pflicht-fragen-zu-stellen-israel-streitet-ueber-naza/) (2026-09-14)
- Kan News, Eran Sikurel et al.: [הרמטכ"ל נגד הסרט "נז"א": "עלילות דם ועיוות מכוון של המציאות"](https://www.kan.org.il/content/kan-news/defense/1099258/) (2026-09-14)
- X · @MaxNordau (pseudonymous): [Timestamped summary of Raviv Drucker's Channel 13 interview with Yuval Abraham](https://x.com/MaxNordau/status/2099621814276124966) (2026-09-14)
- X · Brig. Gen. Effie Defrin: [IDF Spokesperson asks to view NAZA in full](https://x.com/IDF/status/2099482853423686025) (2026-09-14)
- X · John Spencer: [Collateral damage estimation is what the law requires](https://x.com/SpencerGuard/status/2099562673482658166) (2026-09-14)
- Ynet, Gal Ganot: [הרמטכ"ל יכנס דיון על הסרט נז"א: "לתקוף כדי להרוג 500 אזרחים? שקרי לחלוטין"](https://www.ynet.co.il/news/article/bkapplrtzx) (2026-09-14)
- il Giornale, Fiamma Nirenstein: [Le verità tra film e realtà](https://www.ilgiornale.it/news/politica-internazionale/le-verita-tra-film-e-realta/) (2026-09-14)
- Arutz Sheva: [דרוקר מפתיע: "לא הייתי משדר את זה"](https://www.inn.co.il/news/706333) (2026-09-15)
- HonestReporting, Rachel O'Donoghue: [“NAZA”: A Record Venice Ovation, IDF Condemnation and a Genocide Fabrication](https://honestreporting.com/naza-a-record-venice-ovation-idf-condemnation-and-the-genocide-fabrication/) (2026-09-15)
- Il Riformista, Claudio Velardi: [Le lacrime per Naza e le ore dedicate a Fauda: a Venezia cala il sipario sulla recita, nel mondo arabo sono già all’episodio successivo della serie israeliana](https://www.ilriformista.it/le-lacrime-per-naza-e-le-ore-dedicate-a-fauda-a-venezia-cala-il-sipario-sulla-recita-nel-mondo-arabo-sono-gia-allepisodio-successivo-della-serie-israeliana-530479/) (2026-09-15)
- Israel Hayom, Ariel Bulshtein: [דעה | "נז"א" הוא לא קולנוע – הוא כתב אישום נגד ישראל](https://www.israelhayom.co.il/opinions/article/21429712) (2026-09-15)
- Jewish News, JN Reporter: [New documentary about IDF strikes in Gaza causes anger in Israel](https://www.jewishnews.co.uk/new-documentary-about-idf-strikes-in-gaza-causes-anger-in-israel/) (2026-09-15)
- Moked, Redazione: [Gerusalemme e la risposta tardiva a Naza](https://moked.it/2026/09/15/gerusalemme-e-la-risposta-tardiva-a-naza/) (2026-09-15)
- The Algemeiner: [Former Hamas Hostage Slams ‘NAZA’ Filmmakers for ‘Degrading’ IDF Soldiers ‘Who Fought to Bring Me Home’](https://www.algemeiner.com/2026/09/15/former-hamas-hostage-slams-naza-filmmakers-degrading-idf-soldiers-who-fought-bring-me-home/) (2026-09-15)
- The Jerusalem Post, Corinne Baum: [IDF calls NAZA 500-civilian strike claim 'completely false'](https://www.jpost.com/israel-news/article-908673) (2026-09-15)
- Walla! News, Amir Bohbot: [בצה"ל דוחים את טענות הסרט נז"א - ומבהירים: "שלמים עם התהליכים המבצעיים"](https://news.walla.co.il/item/3868020) (2026-09-15)
- X · Eylon Levy: [X post replying to Raviv Drucker](https://x.com/EylonALevy/status/2099837432141173165) (2026-09-15)
- X · Israel Katz: [X post on Rafah brigade commander strike](https://x.com/Israel_katz/status/2099955776622141611) (2026-09-15)
- X · Israel Ministry of Foreign Affairs: [MFA: NAZA 'pure propaganda'](https://x.com/IsraelMFA/status/2099918779580821690) (2026-09-15)
- Ynet, Itamar Eichner, Tal Amodai: ["נז"א הצית את המדינה": הסרט השנוי במחלוקת בכותרות בעולם - וקו ההגנה של ישראל](https://www.ynet.co.il/news/article/rk4ejmifmx) (2026-09-15)
- Il Foglio, Giulio Meotti: [La Naza dei cieli: storia di un massacro sventato](https://www.ilfoglio.it/esteri/2026/09/16/news/la-naza-dei-cieli-storia-di-un-massacro-sventato--407679) (2026-09-16)
- JNS, Jonathan S. Tobin: [The AI apocalypse and the ‘NAZA’ blood libels against Israel](https://www.jns.org/opinion/column/jonathan-s-tobin/the-ai-apocalypse-and-the-naza-blood-libels-against-israel) (2026-09-16)
- The Free Press, Haviv Rettig Gur: [Hold Your Applause for the New Gaza Documentary](https://www.thefp.com/p/haviv-rettig-gur-naza-israel-gaza-reporting) (2026-09-16)
- X · Prime Minister's Office: [PMO video: How 'Naza' manufactured a case](https://x.com/IsraeliPM/status/2100299036083229142) (2026-09-16)
- Ynet, Itamar Eichner: [ישראל נערכת לקרב בלימה מול היוצרים: "'נז"א' כואב במיוחד כי זה בא מבפנים"](https://www.ynet.co.il/news/article/syyipz00yml) (2026-09-16)
- Channel 14, Ziv Shezo: [נז"א תגיע לאירופה - ובישראל דורשים: קיימו הקרנה מיידית](https://www.c14.co.il/article/1705801) (2026-09-17)
- GB News, Tzipi Hotovely: ['PROPAGANDA!' Israeli ambassador responds to Guardian's Gaza film NAZA amid UPROAR](https://www.youtube.com/watch?v=7XIDAOkFrBU) (2026-09-17)
- Il Foglio, Giulio Meotti: [Se anche Hamas elogia “Naza”](https://www.ilfoglio.it/esteri/2026/09/17/news/se-anche-hamas-elogia-naza--407781) (2026-09-17)
- Israel Hayom, Nissan Strauchler: [התשובה של המומחית הבריטית לסרט נז"א: "מעוותים את דיני המלחמה"](https://www.israelhayom.co.il/news/world-news/europe/article/21448198) (2026-09-17)
- Israel National News, Dr. Avi Perry: [A poisoned lens, a predetermined verdict, and questionable evidence made to fit](https://www.israelnationalnews.com/news/433331) (2026-09-17)
- Jüdische Allgemeine, Sabine Brandes (reporting Itamar Eichner's Ynet interview): [Kampfpilot weist Vorwürfe von »Naza« zurück](https://www.juedische-allgemeine.de/israel/kampfpilot-weist-vorwuerfe-von-naza-zurueck/) (2026-09-17)
- Mena-Watch, Michaela Dudley: [»NAZA«: Israel-Kritik hat ihren »Preis«](https://mena-watch.com/naza-israel-kritik-hat-ihren-preis/) (2026-09-17)
- Misgav Institute for National Security & Zionist Strategy, Prof. Kobi Michael: [The Film "NAZA" – Manipulation on Eight Levels](https://www.misgavins.org/en/michael-film-naza/) (2026-09-17)
- The Times of Israel, Sarit Zehavi: [What 'Naza' really means: The truth about collateral damage](https://blogs.timesofisrael.com/the-truth-about-naza-or-collateral-damage/) (2026-09-17)
- X · Ben Caspit: [X post on NAZA](https://x.com/BenCaspit/status/2100668281833009328) (2026-09-17)
- Israel Hayom, Dr. Michael Oren: [דעה | לא בבכי, בלחימה קשוחה: כך להגיב לסרט השקרים "נז"א"](https://www.israelhayom.co.il/news/geopolitics/article/21450982) (2026-09-18)
- Makor Rishon, Elchanan Shpeizer: [מג'נין ג'נין ועד נז"א: 80 אחוזים מהסרטים כאן לוקחים את אותו צד](https://www.makorrishon.co.il/news/geopolitics/article/371890) (2026-09-18)
- Reformatorisch Dagblad, Jeannette Gabay-Schoonderwoerd: [Waarom bekroonde documentaire NAZA in Israël zelf vooral op afwijzing stuit](https://www.rd.nl/a/waarom-bekroonde-documentaire-naza-in-israel-zelf-vooral-op-afwijzing-stuit) (2026-09-18)
- The Jerusalem Post, David Ben-Basat: [What NAZA leaves out about October 7 and Israel’s war in Gaza](https://www.jpost.com/opinion/article-908910) (2026-09-18)
- Kan News: [ההאשמות בסרט והקצינים שהיו שם ואומרים: "לא היה ולא נברא"](https://www.youtube.com/watch?v=4FsIthx3LXg) (2026-09-19)
- Maariv, Prof. Aryeh Eldad: [סערת "נז"א": אפשר לחוות דעה על סרט גם בלי לצפות בו](https://www.maariv.co.il/news/opinions/article-1368604) (2026-09-19)
- Mena-Watch, Alexander Gruber: [»NAZA«: Wie ein Film Israel in die Nähe der Nazis rückt](https://mena-watch.com/naza-ein-film-rueckt-israel-in-die-naehe-der-nazis/) (2026-09-19)
- JNS, Adam Levick: [The premise of ‘NAZA’ doesn’t hold up](https://www.jns.org/opinion/adam-levick/the-premise-of-naza-doesnt-hold-up) (2026-09-20)
- Ynet / Yedioth Ahronoth, Ben-Dror Yemini: [לוקחים חלק בעלילה](https://www.ynet.co.il/news/article/yokra14904372) (2026-09-21)
- 20il: [NAZA Fact Check: What the Evidence Actually Shows](https://www.20il.co.il/en/naza-documentary-fact-check/) (2026-09-22)
- Commentary, Seth Mandel: [NAZA Is a Jump-the-Shark Moment for Israel’s Critics](https://www.commentary.org/seth-mandel/naza-is-a-jump-the-shark-moment-for-israels-critics/) (2026-09-22)
- The Wall Street Journal, Omer Shem Tov: [Hostages Like Me Were Also 'NAZA'—Collateral Damage](https://www.wsj.com/opinion/hostages-like-me-were-also-nazacollateral-damage-7cfeb4aa) (2026-09-22)
- Mena-Watch, Sarit Zehavi: [Was »NAZA« über Kollateralschäden verschweigt](https://mena-watch.com/was-naza-verschweigt/) (2026-09-23)
- TheWrap, Shlomi Ben-Meir: ['NAZA' Claims About IDF Action in Gaza Deserve a Closer Look | Guest Column](https://www.yahoo.com/news/world/articles/naza-claims-idf-action-gaza-221115687.html) (2026-09-23)
- Haaretz, Prof. Danny Orbach: [עדויות מוטות ומצג שווא: מדוע "נז"א" חוצה את הגבול מעיתונות לתעמולה](https://www.haaretz.co.il/opinions/2026-09-24/ty-article-opinion/.premium/000001a0-d2c1-d4d3-a1b0-f3fbf1a90000) (2026-09-24)
- Walla! News, אלוף במיל' גיורא איילנד (Maj. Gen. (res.) Giora Eiland): [הסרט "נז"א" במבחן המציאות: האם צה"ל חרג מהדין?](https://www.walla.co.il/news/opinions/383955224) (2026-09-24)
- Il Foglio, Giulio Meotti: [Anatomia della perfetta operazione “Naza”. La zona di interesse di Israele](https://www.ilfoglio.it/gli-inserti-del-foglio-weekend/2026/09/26/news/anatomia-della-perfetta-operazione-naza-la-zona-di-interesse-di-israele--408754) (2026-09-26)
- Israel National News, Dr. Alex Grobman: [NAZA's allegation of a system: What the evidence really shows](https://www.israelnationalnews.com/news/433694) (2026-09-27)
- The Times of Israel, Emanuel Fabian and Nurit Yohanan: [NAZA’s claims about IDF conduct in Gaza are grave. So are the film’s journalistic flaws](https://www.timesofisrael.com/nazas-claims-about-idf-conduct-in-gaza-are-grave-so-are-the-films-journalistic-flaws/) (2026-09-27)
- Yair Miron personal site: [אחת עשרה מניפולציות בסרט "נז"א"](https://www.matirasurim.com/media/yair-miron-naza-manipulations) (2026-09-27)
- Zman Yisrael, Emanuel Fabian, Nurit Yohanan: [הטענות של הסרט "נז"א" נגד צה"ל חמורות. כך גם הכשלים העיתונאיים שלו](https://www.zman.co.il/727990/) (2026-09-27)
- taz, Tim Caspar Boehme: [Debatte um Dokumentarfilm „Naza“: Warum tut ihr das?](https://taz.de/Debatte-um-Dokumentarfilm-Naza/!6211185/) (2026-09-27)
- JNS, Amelie Botbol: ['NAZA' documentary fails to show IDF efforts to prevent civilian casualties, former officer says](https://www.jns.org/news/israel-news/naza-documentary-fails-to-show-idf-efforts-to-prevent-civilian-casualties-former-officer-says) (2026-09-28)
- The Jerusalem Post, Yisrael Medad: [NAZA and the rising campaign to demonize Israel](https://www.jpost.com/opinion/article-909943) (2026-09-28)
- The Jerusalem Post, Ari Tatarka: ['NAZA' film at Venice Festival exposes the IDF's struggle to defend its story](https://www.jpost.com/opinion/article-909844) (2026-09-28)
- X · Yoseph Haddad: [No such 500 event exists](https://x.com/YosephHaddad/status/2104550530638889184) (2026-09-28)
- Enfoque Judío, Elías Cohen: [NAZA: ¿Dónde termina el documental y comienza el libelo?](https://enfoquejudio.es/naza-donde-termina-el-documental-y-comienza-el-libelo/) (2026-09-30)
- Israel Hayom, Yishai Kitchels: [צפיתי ב80 הדקות של "נז"א" כדי שלא תצטרכו: כך נראית אג'נדה חד צדדית ומקוממת](https://www.israelhayom.co.il/culture/films/article/21518084) (2026-09-30)
- Jüdische Allgemeine, Sophie Albers Ben Chamo: [»NAZA«: Die Banalität der Propaganda](https://www.juedische-allgemeine.de/kultur/die-banalitaet-der-propaganda/) (2026-09-30)
- The Atlantic, Gal Beckerman: [The Missed Opportunity of NAZA](https://www.theatlantic.com/culture/2026/09/missed-opportunity-documentary-movie-naza/688832/) (2026-09-30)
- AJC: [NAZA: What to Know About the Controversial Gaza Documentary](https://www.ajc.org/news/naza-what-to-know-about-the-controversial-gaza-documentary) (2026-10-01)
- IDF Spokesperson press mailing, IDF Spokesperson's Unit: [תגובת דובר צה"ל לסרט 'נז"א'](https://idfanc.activetrail.biz/ANC2367) (2026-10-01)
- IDF Spokesperson's Unit: [IDF Response to the Film "NAZA" (10-page English document)](https://cdn-media.web-view.net/i/ww3xwccasc/________________________16.pdf) (2026-10-01)
- Il Foglio, Mariarosa Mancuso: [Fonti anonime ma gli spettatori applaudono sulla fiducia. “Naza” continua](https://www.ilfoglio.it/cinema/2026/10/01/news/fonti-anonime-ma-gli-spettatori-applaudono-sulla-fiducia-naza-continua--409226) (2026-10-01)
- Israel Hayom, Lilach Shoval: [סעיף אחר סעיף: צה"ל מפרק את טענות הסרט "נז"א"](https://www.israelhayom.co.il/news/defense/article/21528303) (2026-10-01)
- JNS, Fiamma Nirenstein: [‘NAZA’ turns anti-Israel propaganda into box-office success](https://www.jns.org/opinion/column/fiamma-nirenstein/naza-turns-anti-israel-propaganda-into-box-office-success) (2026-10-01)
- Jewish Telegraphic Agency, Deborah Danan: [In its first detailed response to ‘NAZA’ documentary, IDF claims ‘fundamental errors’](https://www.jta.org/2026/10/01/israel/in-its-first-detailed-response-to-naza-documentary-idf-claims-fundamental-errors) (2026-10-01)
- Neue Zürcher Zeitung, Richard C. Schneider: [Führt Israel den Krieg wie ein Videospiel? Was der Film «Naza» zeigt und was nicht](https://www.nzz.ch/feuilleton/kino-fernsehen-streaming/fuehrt-israel-den-krieg-wie-ein-videospiel-was-naza-zeigt-und-was-nicht-ld.10026098) (2026-10-01)
- Perlentaucher, Perlentaucher Efeu editors: [Efeu - Die Kulturrundschau vom 01.10.2026: NAZA. Peyman Engel und Menasse.](https://www.perlentaucher.de/efeu/2026-10-01.html) (2026-10-01)
- The Algemeiner: [‘Misrepresented and Manipulative Depiction of Reality’: IDF Issues Detailed Response to ‘NAZA’ Documentary](https://www.algemeiner.com/2026/10/01/misrepresented-and-manipulative-depiction-of-reality-idf-issues-detailed-response-to-naza-documentary/) (2026-10-01)
- The Times of Israel, Emanuel Fabian: ['Distorted, misleading, and disingenuous': IDF publishes full response to 'NAZA' film](https://www.timesofisrael.com/distorted-misleading-and-disingenuous-idf-publishes-full-response-to-naza-film/) (2026-10-01)
- Washington Examiner, Arie Blitz: [Before you applaud NAZA: A standing ovation is not proof of a war crime](https://www.washingtonexaminer.com/op-eds/4748795/naza-documentary-venice-fact-check/) (2026-10-01)
- Ynet, Elisha Ben Kimon: [כמעט חודש אחרי הסערה, צה"ל מגיב על הסרט נז"א: "תמונה מעוותת ומניפולטיבית"](https://www.ynet.co.il/news/article/sktyztoczg) (2026-10-01)
- Il Foglio, Giuliano Ferrara: [Il documento dell’Idf su Gaza, che smonta il facilismo frivolo e l’ambiguità morale di “Naza”, è un testo di dolorosa serietà](https://www.ilfoglio.it/esteri/2026/10/02/news/il-documento-dellidf-su-gaza-che-smonta-il-facilismo-frivolo-e-lambiguita-morale-di-naza-e-un-testo-di-dolorosa-serieta--409416) (2026-10-02)
- X · Andrew Fox: [The occupancy map in NAZA](https://x.com/Mr_Andrew_Fox/status/2106106004370849906) (2026-10-02)
- il Giornale, Fiamma Nirenstein: [Il pubblico italiano pazzo per “Naza”. E le sue bugie antisemite](https://www.ilgiornale.it/news/guerra/il-pubblico-italiano-pazzo-per-naza-e-le-sue-bugie-antisemite/) (2026-10-02)
- Libero Quotidiano, Giovanni Longoni: [Guardate "Naza". Ma non cadete in trappola](https://www.liberoquotidiano.it/news/esteri/49285630/guardate-naza-ma-non-cadete-in-trappola/) (2026-10-03)
- X · John Spencer: [Worse than Hamas propaganda](https://x.com/SpencerGuard/status/2106840130220699887) (2026-10-04)
- X · Micha Danzig: [Genocidal armies don't count collateral damage](https://x.com/DanzigMD/status/2106853320124244353) (2026-10-04)
- yairmiron.com, Yair Miron: [I Watched NAZA in Full. Here Are Eleven Ways It Misleads Viewers.](https://www.yairmiron.com/media/yair-miron-naza-manipulations-en) (2026-10-04)
- J. The Jewish News of Northern California, Oleg Ivanov and Dr. Mike Harris: [‘NAZA’ viciously misrepresents Israel’s military](https://jweekly.com/2026/10/05/naza-viciously-misrepresents-israels-military/) (2026-10-05)
- Aish.com, Dr. Yvette Alt Miller: [NAZA's Biggest Claims, and Why the IDF Says They're Wrong](https://aish.com/nazas-biggest-claims-and-why-the-idf-says-theyre-wrong/) (2026-10-06)
- Associated Press: [Israeli documentary 'NAZA' opens in the US, reigniting debate over the war in Gaza](https://www.ksat.com/news/politics/2026/10/06/israeli-documentary-naza-opens-in-the-us-reigniting-debate-over-the-war-in-gaza/) (2026-10-06)
- Breitbart: [EXCLUSIVE -- Urban Warfare Expert: Gaza 'Genocide' Libel Is 'Greatest Lie'](https://www.breitbart.com/politics/2026/10/07/exclusive-urban-warfare-expert-john-spencer-gaza-genocide-libel-against-israel-is-greatest-lie-in-modern-history/) (2026-10-07)
- Fox News Digital, Rachel Wolf: ['I am Omer': Former Hamas hostage reflects on surviving 505 harrowing days in captivity](https://www.foxnews.com/media/i-am-omer-former-hamas-hostage-reflects-surviving-505-harrowing-days-captivity) (2026-10-07)
- Il Foglio, Sharon Nizza: [Alla ricerca di qualche verità. Colloquio con il giornalista Raviv Drucker](https://www.ilfoglio.it/esteri/2026/10/07/news/alla-ricerca-di-qualche-verita--409787) (2026-10-07)
- The Times of Israel, Avi Lewis: [The airstrikes we canceled: What NAZA leaves out](https://blogs.timesofisrael.com/i-worked-with-the-real-naza-heres-what-the-film-gets-wrong/) (2026-10-07)
- Agenzia Nova: [Peled: "Rapporto solido tra Israele e Italia ma serve un maggiore sostegno dell'opinione pubblica"](https://www.agenzianova.com/news/peled-rapporto-solido-tra-israele-e-italia-ma-serve-un-maggiore-sostegno-dellopinione-pubblica/) (2026-10-08)
- HonestReporting, Rachel O'Donoghue: [The Real “NAZA”: Edited Quotes, Mystery ICC Cases & Unexplained Gaza Footage](https://honestreporting.com/the-real-naza-edited-quotes-mystery-icc-cases-unexplained-gaza-footage/) (2026-10-08)
- Jewish Journal, Alan Zeitlin: [‘NAZA’ Proves Nada](https://jewishjournal.com/culture/arts/film/392993/naza-proves-nada/) (2026-10-08)
- The Filitti Brief, Gerard Filitti: [Before the Missile Flies: How the United States Picks Targets, Weighs Civilian Harm, and Answers for Mistakes](https://gerardfilitti.substack.com/p/before-the-missile-flies-how-the) (2026-10-08)
- The Jewish Chronicle, Philipp Peyman Engel: [I’ve seen Naza and it’s a nasty piece of propaganda](https://www.thejc.com/opinion/ive-seen-naza-and-its-a-nasty-piece-of-propaganda-umbuoml4) (2026-10-08)
- Walla! News, Baruch Kra: [יש עדויות, אין תחקיר: "נז"א" נכשל עיתונאית, אבל אסור לרדוף את יוצריו](https://www.walla.co.il/news/opinions/383956783) (2026-10-08)
- Il Foglio, Michele Silenzi: [Non serve dimostrare i fatti, basta una realtà ricostruita. Oltre Naza](https://www.ilfoglio.it/societa/2026/10/10/news/non-serve-dimostrare-i-fatti-basta-una-realta-ricostruita-oltre-naza--410157) (2026-10-10)
- Jüdische Allgemeine, Philipp Peyman Engel: [Ich habe »Naza« gesehen, und es ist ein übles Stück Propaganda](https://www.juedische-allgemeine.de/meinung/ich-habe-naza-gesehen-und-es-ist-ein-uebles-stueck-propaganda/) (2026-10-10)
- Tribune Juive, Tribune Juive (unsigned): [NAZA : Le cinéma au service de la propagande](https://www.tribunejuive.info/2026/10/13/naza-le-cinema-au-service-de-la-propagande/) (2026-10-13)
- X · Embassy of Israel in France: [Le film « Naza » présente une réalité déformée, trompeuse et malhonnête.](https://x.com/IsraelenFrance/status/2110019413374026017) (2026-10-13)
- 21 News, Harrison du Bus: [Documentaire NAZA : Tsahal dénonce une « réalité déformée, trompeuse et malhonnête »](https://www.21news.be/documentaire-naza-tsahal-denonce-une-realite-deformee-trompeuse-et-malhonnete/) (2026-10-14)
- X · Andrew Fox: [NAZA proves the IDF did collateral damage estimates](https://x.com/Mr_Andrew_Fox/status/2110291461115613334) (2026-10-14)
- X · Salo Aizenberg: [Collateral damage skewed to fighting-age men](https://x.com/Aizenberg55/status/2110400898870726936) (2026-10-14)
- The Times of Israel Blogs, Dinah Bucholz: [The "NAZA" Saga](https://blogs.timesofisrael.com/the-naza-saga/) (2026-10-15)
- Alliance, Lou Helwaser and 28 signatories (incl. Richard Berry, Michel Boujenah, Élie Chouraqui, Éric Naulleau, Rachel Khan, Avi Pazner, Nathalie Cohen-Beizermann): [Tribune. Une rescapée de la Shoah et vingt-huit personnalités contre le film NAZA](https://www1.alliancefr.com/actualites/tribune-une-rescapee-de-la-shoah-et-vingt-huit-personnalites-contre-le-film-naza-6135461) (2026-10-16)
- X · Salo Aizenberg: [Was Israel Justified in Bombing Hamas Combatants in Their Homes?](https://x.com/Aizenberg55/status/2111855060481081598) (2026-10-18)
- The Jewish Chronicle, John Nathan: [NAZA review: ‘This is what happens when artists and activists do the work of objective journalists’ ★★](https://www.thejc.com/life/film/naza-review-this-is-what-happens-when-artists-and-activists-do-the-work-of-objective-journalists-gnops8j4) (2026-10-19)
- X · Salo Aizenberg: [NAZA: A Propaganda Film Masquerading as an Investigation of the Gaza War](https://x.com/Aizenberg55/status/2112236420006031570) (2026-10-19)
- Aurora, Leonardo Rubinsky: [Graves acusaciones sin pruebas: película NAZA](https://www.aurora-israel.co.il/naza-acusaciones-israel-pruebas-verificables/) (2026-10-25)
- Report24, Florian Machl: [Film NAZA: Hasspropaganda gegen Israel auf Basis anonymer, nicht überprüfbarer Aussagen](https://report24.news/film-naza-hasspropaganda-gegen-israel-auf-basis-anonymer-nicht-ueberpruefbarer-aussagen/) (2026-10-28)
- The Wall Street Journal, Kyle Smith: ['NAZA' Has Nada on Israel](https://www.wsj.com/opinion/free-expression/naza-has-nada-on-israel-33203a03) (2026-11-02)